Đó là, xe điện và hybrid, đặc biệt từ Trung Quốc, nổi lên như lựa chọn thực dụng, nhanh chóng và ngày càng khó bỏ qua.
Giá xăng leo thang, người dân tăng tốc chuyển sang xe điện
Những biến động từ thị trường năng lượng quốc tế đang tác động trực tiếp đến đời sống thường nhật. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đẩy giá dầu lên cao.
Trong bối cảnh đó, áp lực chi phí sinh hoạt tại Australia ngày càng gia tăng, buộc người tiêu dùng phải tính toán lại các khoản chi, trong đó chi phí đi lại trở thành một yếu tố đáng cân nhắc. Một số người dân cho biết:
“Tôi nghĩ đến xe điện từ lâu và giá nhiên liệu tăng cao gần đây càng khiến chúng tôi thực sự nghiêm túc cân nhắc đến nó.”
“Tôi đang nghĩ đến chuyện lắp vài tấm pin mặt trời để sạc xe, dùng cho việc đi lại hằng ngày.”
“Tôi nghĩ về chuyện này khá lâu rồi, từ lúc giá xăng tăng mạnh thì tôi thấy đã đến lúc phải chuyển sang xe điện thôi.”
Sự thay đổi diễn ra trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô Australia đã chấm dứt sản xuất nội địa từ năm 2017, khi các nhà máy cuối cùng đóng cửa. Kể từ đó, thị trường hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu. Hiệp định Thương mại Tự do Australia – Trung Quốc ký năm 2015 càng làm sâu sắc thêm xu hướng này, khi thuế nhập khẩu xe từ Trung Quốc được xóa bỏ, mở đường cho làn sóng sản phẩm giá cạnh tranh tràn vào.
Các nhà sản xuất Trung Quốc không chỉ xuất hiện, họ nhanh chóng chiếm lĩnh. Những thương hiệu tập trung vào xe điện và hybrid đã chuẩn bị trong nhiều năm, với chuỗi cung ứng được trợ cấp và tích hợp chặt chẽ. Khi cơ hội đến, họ tận dụng ngay.Từ năm 2020, hơn 10 thương hiệu ô tô Trung Quốc gia nhập thị trường Australia, gần như tất cả đều xoay quanh công nghệ điện hóa. Đến năm 2024, các nhà sản xuất này chiếm tới 80% thị phần xe điện tại Australia. Doanh số xe điện tăng mạnh, phản ánh rõ nhu cầu đang thay đổi. Đỉnh điểm, xe điện chiếm gần 10% doanh số xe mới năm 2024, tăng từ 7% so với năm trước đó.
Ông John Kett, Giám đốc điều hành hãng xe GWM nhận định: “Giá xăng tăng chắc chắn là một trong những tác nhân, và tôi nghĩ áp lực chi phí sinh hoạt dai dẳng trong nền kinh tế Australia hiện nay cũng khiến người dân muốn tìm đến các phương tiện giá phải chăng hơn, nơi mà các thương hiệu Trung Quốc đang có vị thế rất tốt, đặc biệt trong lĩnh vực xe điện và xe hybrid”.
Những mẫu xe có giá từ khoảng 30.000 USD trở thành “đòn bẩy” quan trọng của thị trường ô tô. Trong bối cảnh kinh tế chịu áp lực, yếu tố chi phí trở thành lợi thế cạnh tranh then chốt. Các hãng xe truyền thống từ Nhật Bản hay Mỹ dần mất vị thế, khi không theo kịp về giá và tốc độ mở rộng sản phẩm.
Theo thống kê, thị phần xe nhập khẩu từ Mỹ vào Australia giảm xuống dưới 5%, trong khi một số thương hiệu Trung Quốc thậm chí vượt qua các đối thủ lớn trong từng giai đoạn ngắn. Mặt khác, thị trường ô tô tại Trung Quốc đang trải qua cạnh tranh nội địa khốc liệt, với chiến tranh giá và biên lợi nhuận bị thu hẹp. Điều này buộc các hãng xe phải đẩy mạnh xuất khẩu, và Australia, với chính sách mở, cũng như không có ngành sản xuất ô tô nội địa, trở thành điểm đến lý tưởng.
Phóng viên Jason Fang từ Kênh ABC News cho biết, năm 2025, ô tô điện chiếm hơn 8% doanh số xe mới, thấp hơn kỳ vọng. Tuy nhiên, đà tăng đang rõ rệt: “Riêng tháng 2 năm nay, thị phần xe điện đạt mức kỷ lục gần 12%. Đáng chú ý, lần đầu tiên sau gần 30 năm, Trung Quốc vượt Nhật Bản để trở thành nguồn cung xe mới lớn nhất cho Australia, với 4 thương hiệu lọt top 10 bán chạy nhất.”
Thực tế, Australia không áp dụng các rào cản thuế quan như Mỹ hay châu Âu, nơi xe điện Trung Quốc bị đánh thuế rất cao.
Trong ngắn hạn, người tiêu dùng hưởng lợi. Xe điện giá rẻ giúp giảm chi phí vận hành, đồng thời hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải, khi lĩnh vực giao thông hiện chiếm khoảng 20% tổng lượng phát thải của Australia.
Đối mặt bài toán phụ thuộc
Nhưng về dài hạn, những rủi ro bắt đầu lộ diện. Trước hết là vấn đề phụ thuộc. Khi 80% xe điện đến từ một nguồn, bất kỳ gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng, từ căng thẳng địa chính trị đến thiên tai, đều có thể gây tác động lớn. Không có ngành sản xuất nội địa đồng nghĩa với việc khả năng tự chủ gần như không tồn tại. Trên mạng xã hội, đã xuất hiện những lo ngại rằng Australia có thể trở thành “bãi xả” xe điện. Đồng thời, một số ý kiến đề xuất phát triển sản xuất nội địa như một cách giảm phụ thuộc.
Các chuyên gia nhận định, với Australia, câu hỏi không còn là có nên chuyển sang xe điện hay không, mà nằm ở cách chuyển đổi: làm sao để tận dụng lợi ích mà không đánh đổi quá nhiều về an ninh, kinh tế và khả năng tự chủ. Nếu không có chiến lược đầu tư vào hạ tầng, nhân lực và đa dạng hóa nguồn cung, thị trường ô tô có thể rơi vào trạng thái phụ thuộc sâu, hệ quả không dễ đảo chiều trong một thế giới ngày càng biến động.
Trong khi đó, với người tiêu dùng, quyết định dường như ngày càng rõ ràng. Giữa giá xăng tăng cao và các lựa chọn xe điện ngày càng phong phú, câu hỏi không còn là “có nên mua xe điện hay không”, mà là “khi nào sẽ mua”.
Tại Việt Nam, thị trường xe điện đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, với sự tham gia của cả doanh nghiệp nội địa và các thương hiệu nước ngoài. Nhu cầu chuyển đổi sang phương tiện xanh ngày càng rõ nét trong bối cảnh đô thị hóa, ô nhiễm không khí và cam kết giảm phát thải.
Tuy nhiên, quy mô thị trường vẫn còn tương đối nhỏ, hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ và tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn. Điều này khiến quá trình phổ cập xe điện chưa thực sự bứt phá, đặc biệt ở khu vực ngoài đô thị. Bên cạnh đó, mức giá vẫn là rào cản đối với nhiều người tiêu dùng, mở ra khả năng cạnh tranh mạnh mẽ từ các dòng xe điện giá rẻ nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc.
Từ kinh nghiệm thế giới cho thấy, Việt Nam cần phát triển hạ tầng sạc đi trước một bước, tránh tình trạng tăng trưởng “nóng” nhưng thiếu nền tảng hỗ trợ. Bên cạnh đó, đa dạng hóa nguồn cung và đối tác, hạn chế phụ thuộc quá lớn vào một thị trường.
Cuối cùng, việc đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là pin và linh kiện, cùng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, sẽ quyết định khả năng phát triển bền vững của ngành. Nếu tận dụng tốt cơ hội và kiểm soát được rủi ro, Việt Nam có thể vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh, vừa xây dựng được nền tảng công nghiệp xe điện mang tính tự chủ cao trong tương lai.