Vòng luẩn quẩn SUV và ổ gà

Tuy nhiên, các nghiên cứu mới đây cho thấy chính lựa chọn này có thể góp phần khiến vấn đề thêm trầm trọng. Liệu người lái xe đang tìm cách né tránh ổ gà, hay vô tình tạo ra chúng nhiều hơn?

Đường xuống cấp, ổ gà dày đặc

Những cú xóc bất ngờ, tiếng “cộp” khô khốc khi bánh xe sụp xuống hố sâu trên mặt đường, không còn là trải nghiệm hiếm gặp với nhiều tài xế tại Anh. Tình trạng ổ gà đang trở thành nỗi ám ảnh thường trực, không chỉ gây khó chịu mà còn kéo theo những thiệt hại đáng kể về kinh tế và an toàn giao thông.

Đằng sau câu chuyện tưởng chừng quen thuộc này, một mối liên hệ đáng chú ý dần lộ rõ đó là sự gia tăng các dòng xe SUV và tốc độ xuống cấp của hạ tầng đường bộ.

Từ thực tế, người tham gia giao thông cảm nhận rõ nhất hệ quả của những con đường hư hại. Bà Kate Simon, một cư dân địa phương, kể lại trải nghiệm không mấy dễ chịu khi xe gặp sự cố do ổ gà: “Những ổ gà lớn có thể làm hỏng lốp xe. Lốp xe của tôi bị mắc vào ổ gà và thủng hai bánh cùng lúc. Vành và hệ thống treo cũng hỏng, tổng thiệt hại lên tới 4.000 bảng Anh.”

Không chỉ là những con số thiệt hại đơn lẻ, tình trạng này đang lặp lại với tần suất ngày càng cao, khiến chi phí sửa chữa phương tiện của người dân tăng mạnh.

Các trung tâm cứu hộ giao thông ghi nhận số cuộc gọi hỗ trợ do hư hỏng liên quan đến ổ gà tăng đột biến trong mùa đông và đầu xuân, thời điểm thời tiết ẩm ướt, nhiệt độ biến động. Ông Simon Williams, đại diện một đơn vị cứu hộ giao thông tại Anh, cho biết: “Những con đường đang xuống cấp nghiêm trọng, nhưng hội đồng địa phương cho biết thời tiết khô ráo hơn mới có thể sửa chữa. Họ gần như đã tăng gấp đôi số đội tuần tra đường bộ, đồng thời chi hàng triệu bảng cho việc bảo trì.”

Theo các chuyên gia, ổ gà hình thành chủ yếu do nước mưa thấm vào các vết nứt trên mặt đường, sau đó trải qua chu kỳ đóng và tan băng khiến cấu trúc bị phá vỡ. Khi các phương tiện di chuyển qua, đặc biệt là xe tải hoặc xe nặng, lớp mặt đường bị bong tróc, tạo thành các hố sâu.

Tuy nhiên, yếu tố mới đáng chú ý, đang ngày càng đóng vai trò quan trọng đó là sự gia tăng nhanh chóng của các phương tiện cá nhân có trọng lượng lớn, đặc biệt là xe SUV.Trong những năm gần đây, SUV trở thành lựa chọn phổ biến của người dân Anh. Chỉ riêng năm ngoái, loại xe này chiếm hơn một nửa trong số 2 triệu xe mới được bán ra. Không chỉ vậy, SUV cũng ngày càng phổ biến trên thị trường xe cũ.

SUV tăng nhanh, hạ tầng chịu áp lực

Một phần nguyên nhân đến từ tâm lý lo ngại về chất lượng đường sá. Khảo sát cho thấy khoảng 6% người lái xe thừa nhận họ chọn mua SUV chủ yếu vì điều kiện mặt đường kém, và con số này tăng gấp đôi ở những người từng bị hư hỏng xe do ổ gà. Một người sử dụng xe SUV thẳng thắn đặt câu hỏi: “Liệu SUV có phải là nguyên nhân gây ra vấn đề ổ gà, hay chúng tôi buộc phải dùng SUV để né tránh nó và giảm bớt tác động vì xe êm hơn…”

Câu hỏi này phản ánh đúng thực tế, bởi SUV vừa là giải pháp tạm thời cho người sử dụng, vừa là một phần của nguyên nhân khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Theo Tiến sĩ Ali Rahman, giảng viên kỹ thuật xây dựng tại Đại học Leeds, “sự phổ biến ngày càng tăng của xe SUV làm trầm trọng thêm quá trình hình thành ổ gà, bởi tải trọng trục lớn hơn sẽ làm tăng ứng suất lên bề mặt, thúc đẩy nứt vỡ và hao mòn. Đây là yếu tố thứ cấp nhưng đang ngày càng đáng kể, đặc biệt ở các đô thị, nơi hạ tầng đường bộ không được thiết kế cho xe chở khách hạng nặng như hiện nay."

Cùng quan điểm, Giáo sư Anna Goodman, thuộc Trường Vệ sinh và Y học Nhiệt đới London, nhấn mạnh, một chiếc SUV điển hình tạo lực tác động lên mặt đường lớn gấp khoảng 5 lần so với xe con thông thường. Sự chuyển dịch mạnh mẽ sang SUV trong 20 năm qua, từ 3% lên hơn 30% tổng số xe tại Anh, chắc chắn góp phần gia tăng mức độ hao mòn.

Trong khi đó, Giáo sư Christian Brand, chuyên gia giao thông tại Đại học Oxford, cho biết SUV thường nặng hơn xe hatchback hoặc sedan khoảng 200–300 kg. Ông nhận định, dù xe tải vẫn là tác nhân gây hư hại lớn, “sự gia tăng nhanh chóng của SUV khiến tác động tích lũy của chúng, đặc biệt trên các tuyến đường đô thị, không thể xem nhẹ, và đang gây áp lực lớn lên công tác bảo trì địa phương."

Thực tế đang hình thành một vòng xoáy tiêu cực khó kiểm soát. Cụ thể, khi chất lượng đường sá suy giảm, người dân có xu hướng lựa chọn các dòng xe gầm cao, trọng lượng lớn để hạn chế rủi ro; tuy nhiên, chính những phương tiện này lại tạo áp lực lớn hơn lên mặt đường, khiến hạ tầng xuống cấp nhanh hơn. Hệ quả là tình trạng đường xấu tiếp tục trầm trọng, kéo theo nhu cầu sử dụng xe lớn không ngừng gia tăng.

Trước áp lực ngày càng lớn, chính quyền một số thành phố như London đang xem xét các biện pháp mạnh tay hơn, bao gồm khả năng áp dụng phí bổ sung đối với SUV cỡ lớn. Mục tiêu không chỉ là giảm ùn tắc và tăng an toàn, mà còn nhằm hạn chế tác động tiêu cực của các phương tiện này lên hạ tầng.

Cơ quan giao thông London hiện đang tiến hành các nghiên cứu toàn diện về ảnh hưởng của kích thước và trọng lượng xe đối với hệ thống đường sá, trước khi đưa ra các chính sách cụ thể.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng các giải pháp này cần đi kèm với đầu tư mạnh mẽ hơn vào bảo trì và nâng cấp hạ tầng, thay vì chỉ tập trung vào việc điều chỉnh hành vi người dùng.

Tại Việt Nam, câu chuyện ổ gà và sự “lên ngôi” của xe gầm cao cũng đang theo một quỹ đạo tương tự, dù bối cảnh có những khác biệt nhất định. Ở các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, sau mỗi đợt mưa lớn, không khó để bắt gặp những đoạn đường bong tróc thậm chí bị ngập nước che khuất, tiềm ẩn rủi ro cho người tham gia giao thông.

Trong điều kiện đó, nhiều người có xu hướng chuyển sang lựa chọn các dòng xe gầm cao, xe SUV hoặc bán tải nhằm tăng khả năng vượt địa hình xấu và giảm thiểu hư hỏng. Tuy nhiên, khi số lượng phương tiện có trọng lượng lớn gia tăng, áp lực lên hệ thống đường đô thị càng lớn hơn, đặc biệt tại các tuyến đường nội đô hoặc khu vực đang trong quá trình nâng cấp dang dở. Điều này có thể khiến mặt đường nhanh xuống cấp hơn, tạo ra một vòng lặp tương tự: đường xấu, xe lớn tăng và đường càng nhanh hỏng.

Dù xe máy vẫn chiếm tỷ lệ chủ đạo tại Việt Nam, xu hướng ô tô hóa đang diễn ra nhanh chóng, kéo theo những thách thức mới cho hạ tầng giao thông. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao chất lượng thi công, duy tu mặt đường, đồng thời có chiến lược quản lý phương tiện phù hợp, nhằm tránh lặp lại “vòng luẩn quẩn” mà nhiều quốc gia phát triển đang phải đối mặt.