Xung đột Trung Đông: Hành khách hay hãng bay thiệt hại nhiều nhất

Trong guồng xoáy đó, hàng chục nghìn hành khách trên khắp thế giới rơi vào cảnh mắc kẹt, chờ đợi trong tâm trạng bất an giữa những thông tin dồn dập về xung đột leo thang.

Hành khách mắc kẹt giữa vòng xoáy xung đột

Các chuyến bay sơ tán hạn chế đang bắt đầu được triển khai từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), nhưng đó chỉ là những “khe cửa hẹp” trong bức tranh gián đoạn hàng không chưa từng có tại khu vực. Phần lớn hoạt động hàng không thương mại vẫn bị đình trệ khi các hãng bay chưa thể đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hành khách và phi hành đoàn.

Theo nhiều dữ liệu theo dõi chuyến bay quốc tế, kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, sau đó là các đòn đáp trả nhắm vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh, hoạt động hàng không tại Trung Đông gần như tê liệt. Không phận của Iran, Iraq và Israel bị đóng cửa hoàn toàn. Jordan cũng áp dụng lệnh đóng cửa tạm thời, trong khi nhiều quốc gia vùng Vịnh như Qatar, Bahrain, Kuwait hay Saudi Arabia thực hiện các biện pháp hạn chế từng phần.

Hệ quả là hàng loạt chuyến bay phải hủy hoặc thay đổi lộ trình. Theo công ty phân tích hàng không Cirium, khoảng 13.000 trong tổng số 32.000 chuyến bay dự kiến cất hạ cánh tại Trung Đông trong vài ngày qua đã bị hủy. Con số này cho thấy mức độ gián đoạn nghiêm trọng của mạng lưới hàng không toàn cầu.

Những dấu hiệu căng thẳng còn thể hiện ngay trên bầu trời. Sau khi xuất hiện thông tin về các vụ nổ gần Riyadh, thủ đô của Ả Rập Xê Út, nhiều máy bay đang trên đường đến sân bay quốc tế King Khalid buộc phải bay vòng chờ hoặc quay đầu. Đối với ngành hàng không, nơi mọi quyết định liên quan trực tiếp đến an toàn, chỉ cần một nguy cơ nhỏ cũng đủ khiến toàn bộ hệ thống phải dừng lại.

Sự gián đoạn này nhanh chóng lan ra toàn cầu bởi các sân bay vùng Vịnh đóng vai trò trung tâm trung chuyển quan trọng giữa châu Âu, châu Phi và châu Á. Riêng sân bay quốc tế Dubai năm ngoái phục vụ hơn 95 triệu hành khách quốc tế, trở thành sân bay bận rộn nhất thế giới.

Khi các tuyến bay qua khu vực bị tê liệt, hàng nghìn hành khách trên toàn thế giới rơi vào tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan”: không thể tiếp tục hành trình nhưng cũng chưa biết khi nào có thể trở về.

Dubai là một trong những nơi cảm nhận rõ rệt nhất sự gián đoạn đó. Thành phố vốn nhộn nhịp với dòng khách quốc tế nay chứng kiến cảnh nhiều người phải kéo dài thời gian lưu trú bất đắc dĩ. Chị Malavika John, một du khách đang chờ chuyến bay về nước, chia sẻ nỗi lo: “Điều khiến tôi lo lắng nhất là chuyến bay của mình, vì tôi dự định bay về nước sau hai ngày nữa,”

Sự lo lắng của chị Malavika cũng là tâm trạng chung của nhiều hành khách đang chờ đợi thông tin từ các hãng hàng không. Mỗi thông báo thay đổi lịch bay đều khiến không khí tại sân bay trở nên căng thẳng hơn.

Hiệu ứng dây chuyền toàn cầu

Những tác động của việc đóng cửa không phận không chỉ dừng lại ở Trung Đông. Ở nhiều quốc gia khác, các chuyến bay quá cảnh qua khu vực này cũng bị hủy hoặc trì hoãn.Tại Thái Lan, phần lớn các chuyến bay đi qua Trung Đông bị hủy, khiến hàng trăm hành khách phải thay đổi kế hoạch. Ở Ấn Độ, tình trạng tương tự cũng xảy ra khi nhiều chuyến bay bị dừng đột ngột.

Anh ArMaan Khan, một hành khách đến từ bang Uttar Pradesh, cho biết nhóm của anh chuẩn bị cho chuyến đi sang Dubai nhưng cuối cùng phải ở sân bay vì chuyến bay bị hủy: “Chúng tôi đến từ bang Uttar Pradesh để bay sang Dubai, nhưng chuyến bay đã bị hủy nên không biết phải làm gì. Chúng tôi hoàn toàn bất lực. Nhóm của chúng tôi có 15 người,”

Ở châu Âu, nhiều kế hoạch du lịch và học tập cũng bị đảo lộn. Tại Paris, anh Benjamin Gnatek một sinh viên Đại học cho biết chuyến đi của cả đoàn sinh viên đã phải hủy bỏ: “Đáng tiếc là toàn bộ chuyến đi của trường chúng tôi đã bị hủy, nên chúng tôi sẽ không còn đến Dubai nữa. Có lẽ trong thời gian tới cũng sẽ không có nhiều chuyến đi đến Dubai”

Những câu chuyện như vậy đang lặp lại ở nhiều sân bay trên thế giới, nơi hành khách xếp hàng dài trước quầy hỗ trợ, cố gắng tìm chuyến bay thay thế trong bối cảnh các tuyến bay khác cũng nhanh chóng kín chỗ.

Trong khi phần lớn các chuyến bay thương mại bị đình chỉ, một số hãng hàng không tại UAE bắt đầu khai thác các chuyến bay hạn chế để đưa hành khách rời khỏi khu vực.Etihad Airways, Emirates và FlyDubai, ba hãng bay lớn có trụ sở tại UAE, cho biết đã triển khai một số chuyến bay đặc biệt. Các chuyến bay này ưu tiên cho hành khách đặt vé trước đó hoặc những trường hợp cần di chuyển gấp.

Giới phân tích cho rằng các chuyến bay sơ tán này nhiều khả năng nhận được sự hỗ trợ từ chính phủ, bởi rủi ro tài chính và an ninh đối với các hãng hàng không là rất lớn.

Các chuyên gia ngành du lịch nhận định, các hãng bay sẽ không vội khôi phục hoạt động cho đến khi họ hoàn toàn tin rằng nguy cơ máy bay bị tấn công đã được loại bỏ hoặc giảm xuống mức gần như bằng không.Đối với nhiều hành khách, việc bị mắc kẹt không chỉ là sự bất tiện trong lịch trình, mà còn kéo theo hàng loạt vấn đề khác.

Có người phải ở lại khách sạn lâu hơn dự kiến, người khác phải tìm cách đổi vé trong khi chi phí tăng cao. Không ít gia đình lo lắng vì kế hoạch công việc, học tập hoặc các sự kiện quan trọng bị đảo lộn.

Ông Antoni, một cư dân thủ đô Abu Dhabi của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho biết: “Khi thức dậy, chúng tôi mới biết các sân bay bị tấn công. Mọi thứ đều là ẩn số. Con gái tôi dự định bay về hôm nay, nên chúng tôi đang chờ xem sân bay có mở cửa hay không. Chính sự không chắc chắn đó khiến mọi người lo lắng.”

Những lời chia sẻ như vậy phản ánh tâm trạng chung của người dân và hành khách trong khu vực, nơi thông tin thay đổi từng giờ và không ai có thể dự đoán chính xác điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Áp lực với ngành hàng không

Các hãng hàng không cho biết việc hủy chuyến xuất phát từ những lo ngại an toàn cấp bách. Trong bối cảnh nguy cơ tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái vẫn hiện hữu, việc đảm bảo an toàn cho hành khách là ưu tiên tuyệt đối.

Ông Paul Charles, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành hãng tư vấn du lịch PC Agency, cho rằng tác động của cuộc khủng hoảng lần này vượt xa phạm vi khu vực: “Không chỉ Trung Đông chịu tác động trực tiếp mà tình trạng này còn lan ra toàn cầu, đặc biệt với những hành khách bay trên các hãng như Qatar Airways hay Emirates để đến khu vực này. Hôm qua tại sân bay São Paulo, tôi thấy hai máy bay của Qatar Airways vẫn nằm đất vì không thể bay tới Trung Đông do không phận đóng cửa, trong khi nhiều hành khách xếp hàng tìm phương án thay thế.

Điều đó cho thấy chuỗi vận hành của ngành hàng không toàn cầu đang bị ảnh hưởng. Các chuyến bay qua những quốc gia khác hiện đều kín chỗ vì hành khách buộc phải đổi lộ trình, bay vòng qua các điểm khác để tìm đường đi an toàn.”

Nhận định này cho thấy thực tế: hệ thống hàng không toàn cầu có tính kết nối rất cao. Chỉ cần một khu vực quan trọng bị gián đoạn, toàn bộ mạng lưới có thể bị ảnh hưởng dây chuyền.

Các chuyên gia ước tính tổng thiệt hại của ngành hàng không toàn cầu có thể vượt 1 tỷ USD, do chi phí hủy chuyến, bồi hoàn vé, bố trí lại hành khách và gián đoạn chuỗi vận hành. Ngay cả khi các chuyến bay vẫn được duy trì, việc phải bay vòng tránh khu vực xung đột cũng khiến chi phí tăng mạnh: mỗi giờ bay của các máy bay thân rộng như Boeing 777 hoặc Airbus A380 có thể phát sinh thêm 6.000–10.000 USD, chưa kể lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng tới khoảng 20%.

Đối với hành khách, thiệt hại cũng không nhỏ. Nhiều người phải chi thêm tiền cho khách sạn, đổi vé hoặc mua các chuyến bay thay thế với giá cao hơn. Trong bối cảnh các tuyến bay thay thế nhanh chóng kín chỗ, chi phí di chuyển của không ít hành khách đã tăng lên gấp nhiều lần so với kế hoạch ban đầu.

Chờ đợi bầu trời mở lại

Trong lúc nhiều chính phủ đang lên kế hoạch hỗ trợ và sơ tán công dân, hàng nghìn hành khách vẫn tiếp tục chờ đợi tại các sân bay, khách sạn hoặc điểm trung chuyển.

Một số người may mắn tìm được chuyến bay thay thế, nhưng với nhiều người khác, hành trình trở về vẫn còn bỏ ngỏ.

Sự bất định đang bao trùm khắp khu vực Trung Đông, nơi nền kinh tế phụ thuộc rất lớn vào hàng không, du lịch và lực lượng lao động quốc tế. Nếu xung đột tiếp tục kéo dài, các chuyên gia dự báo ngành hàng không có thể còn đối mặt với nhiều gián đoạn hơn nữa.

Và trong lúc các nhà ngoại giao tìm cách hạ nhiệt căng thẳng, còn các hãng hàng không cân nhắc từng quyết định cất cánh, hàng triệu hành khách trên khắp thế giới vẫn chỉ có thể làm một điều: chờ đợi bầu trời mở lại.

Đối với Việt Nam, gián đoạn hàng không tại Trung Đông cũng có thể tạo ra tác động nhất định, đặc biệt với hành khách bay quá cảnh qua các trung tâm trung chuyển lớn như Dubai, Doha hay Abu Dhabi.

Trong nhiều năm qua, các hãng hàng không khu vực Vùng Vịnh như Emirates hay Qatar Airways trở thành cầu nối quan trọng đưa hành khách từ Việt Nam đến châu Âu, châu Phi và Bắc Mỹ. Vì vậy, khi không phận Trung Đông bị đóng cửa hoặc hạn chế, các chuyến bay từ Hà Nội và TP.HCM đi châu Âu có thể phải thay đổi lộ trình, kéo dài thời gian bay hoặc thậm chí hủy chuyến.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khách du lịch mà còn tác động tới du học sinh, người lao động và doanh nhân Việt Nam thường xuyên di chuyển qua khu vực này. Ngoài ra, nhiều lao động Việt Nam đang làm việc tại các quốc gia vùng Vịnh cũng có thể gặp khó khăn trong việc di chuyển hoặc về nước nếu tình hình kéo dài.

Trong bối cảnh đó, các hãng hàng không và cơ quan ngoại giao Việt Nam thường xuyên khuyến cáo công dân theo dõi sát thông tin từ hãng bay, đồng thời chủ động điều chỉnh kế hoạch di chuyển khi cần thiết. Các chuyên gia cho rằng nếu xung đột tiếp tục leo thang, tác động tới mạng lưới hàng không toàn cầu sẽ còn kéo dài, và Việt Nam, với vị trí ngày càng gắn kết với các tuyến bay quốc tế, khó tránh khỏi những ảnh hưởng gián tiếp.