Túi chống sốc và hệ lụy đóng gói vô tội vạ

Khi Hà Nội đặt mục tiêu cấm túi nilon vào năm 2028, bài toán “đóng gói xanh” không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết, khi túi chống sốc nhiều lúc được dùng vô tội vạ, kể cả những mặt hàng chẳng hề dễ vỡ. 

Chị Nguyễn Mai Anh, ở phường Kim Liên, Hà Nội thường xuyên mua sách, truyện cho con qua các sàn thương mại điện tử. Mỗi đơn hàng là một lần chị nhận túi chống sốc, vứt đi thì không nỡ mà thu gom, tái chế lại khá mất công:

"Mình thấy sách là loại hàng không cần thiết phải bọc bằng nilon chống sốc. Mình đã nhiều lần nhắn tin cho các shop là đừng bọc nilon vào hàng nhưng hình như người ta không quan tâm."

Túi chống sốc là loại nilon bóng khí, được sử dụng rộng rãi để bảo vệ hàng hóa khỏi va đập trong quá trình vận chuyển, nhất là trong thương mại điện tử. Nhưng không chỉ hàng dễ vỡ, việc đóng gói bằng túi chống sốc hiện nay diễn ra tràn lan ở đủ loại hàng:

"Hầu như tất cả đơn hàng đều có bọc chống sốc như vậy. Em nghĩ mình có thể thay thế bằng giấy, nhưng có vẻ bọc chống sốc rẻ hơn so với giấy."

"Kiểu đồ dùng cá nhân, những loại hàng nhỏ đều được đóng gói kiểu đấy, họ đóng gói rất dày, gỡ mãi mới ra được. Thường thì em sẽ vứt ở thùng rác, nhiều khi chỉ một túi mà đã đầy cả thùng rác."

"Em thấy phần lớn gian hàng nước ngoài người ta bọc bằng giấy mắt cá. Thực ra nếu shop thêm khoảng một hai nghìn để thay đổi thì bọn em cũng thấy bình thường, không sao hết."

Hiện chưa có số liệu thống kê chính thức về việc sử dụng màng bọc chống sốc bằng nhựa, nhưng theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, năm 2023, tổng lượng bao bì được tiêu thụ trên các sàn là khoảng 332.000 tấn, trong đó 171.000 tấn là nhựa (hơn 51%). Còn theo Plastic People, hàng năm có 350 triệu tấn nhựa được sản xuất, nhưng không đến 15% được thu gom và tái chế. 

Theo chia sẻ từ một chủ hàng, với giá 50.000 đồng, một cuộn túi chống sốc loại 30cm x 50m có thể bọc được hơn 80 cuốn sách, trong khi một cuộn bìa carton dài 5m chỉ bọc được chưa đầy 20 cuốn. Chi phí cao gần gấp 5 lần là rào cản lớn khiến “đóng gói xanh” khó triển khai đại trà. Còn nếu sử dụng bìa tái chế thì giá có thể rẻ hơn nilon, nhưng phải mất thời gian cắt sửa và đóng gói.

Tuy nhiên, lộ trình từ bỏ nilon khó phân hủy đã được Hà Nội ấn định, và trước những ảnh hưởng to lớn đến môi trường, đóng gói xanh trở thành yêu cầu cấp thiết. Phân tích về ảnh hưởng môi trường của túi chống sốc, anh Nghiêm Xuân Sơn, phụ trách truyền thông của tổ chức Let’s Do It Hanoi cho biết:

"Đầu tiên, chúng mất đến hàng trăm năm để phân hủy trong môi trường tự nhiên. Thứ hai, túi chống sốc thường không được thu gom đúng cách và khó xử lý trong hệ thống tái chế thông thường. Cấu trúc của chúng gồm nhiều lớp nhựa mỏng ép lại với nhau, đôi khi có thêm keo hoặc mực in. Thứ ba, khi tiếp xúc với ánh nắng, nhiệt độ và ma sát, túi chống sốc thường không phân hủy hoàn toàn mà tạo thành các hạt vi nhựa.

Với sự bùng nổ của ngành thương mại điện tử hiện nay, lượng túi chống sốc thải ra môi trường ngày càng lớn. Chúng ta cần nhiều quy định cụ thể hơn về đóng gói xanh để giúp doanh nghiệp và người bán có động lực thay đổi."

Cũng theo anh Nghiêm Xuân Sơn, một số vật liệu tái chế như giấy vụn, bìa carton xé nhỏ,… có thể dùng để chống sốc. Với người bán, chỉ nên dùng vật liệu chống sốc khi cần, ưu tiên đồ tái chế và gắn nhãn “đóng gói xanh”. Người tiêu dùng có thể yêu cầu không bọc chống sốc khi không cần thiết, ủng hộ cửa hàng thân thiện môi trường và tái sử dụng vật liệu

.Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp dùng vật liệu xanh và đẩy mạnh truyền thông. Trong đó, Let’s Do It Việt Nam mong muốn các tổ chức, cá nhân hưởng ứng chiến dịch “World Cleanup Day 2025” để cùng dọn rác và tăng cường nhận thức về rác thải nhựa./.