Trở gót thiên di

Bữa cơm chiều 30: Điểm hẹn của những cuộc trở về

Để Tết Việt là “tài sản văn hóa sống”

Mùi Tết xa nhà của những phóng viên thường trú

Phở Việt – Khi ẩm thực kể câu chuyện văn hoá

Em nhắn tin từ nơi lệch múi giờ hơn Thành phố Hồ Chí Minh cả ngày, em bảo tuyết rơi rồi. Năm thứ tư em xa thành phố này. Trong những giấc mơ của những ngày lạnh buốt em thèm cái nắng ấm phương Nam, thèm ngồi đâu đó ở một góc phố quen nghe Sài Gòn trở mình hối hả chuẩn bị đón Tết. Nếu có một nơi nào Tết kì lạ nhất, thì đó là Sài Gòn. Bởi nơi đây ôm vào lòng biết bao phận đời tha hương bôn ba xa xứ đến với mảnh đất này mà lập thân.

Người ta chọn Sài Gòn để tá túc một quãng đời tìm kiếm cuộc mưu sinh, nhưng chừng quay lại thì gá phận mình trên mảnh đất này hồi nào hổng hay. Ở riết rồi quen, quen dần rồi thương. Nỗi thương thao thiết đến nỗi mấy bận về xứ họ thì cũng tính ngày đếm buổi để xuôi chuyến xe hay mua cặp vé tàu về lại Sài Gòn. Mảnh đất này từ lâu đã thành nhà của biết bao con người khắp Bắc Trung Nam, có khi kể cả là người ngoại quốc.

Giữa những ngày này, người Việt mình thèm cái Tết quê lắm! Chữ thèm nó mang trong mình sự khắc khoải hơn chữ nhớ. Vẫn có những siêu thị bán đồ Việt Nam chuyển sang. Đầy đủ bánh chưng, bánh tét, dưa hấu, củ kiệu hay ai cũng tự kho cho mình một nồi thịt kho tàu được. Cũng đêm ba mươi thắp nhang nhìn về hướng trăng mà vọng những điều bình an.

Dăm ba người Việt í ới nhau cùng ngồi giữa cao nguyên bạt gió ngó cái điện thoại xem trực tiếp pháo hoa. Cũng tự mua mấy cây pháo hoa bắn lên trời và cùng cười. Nhưng, rồi lại khóc. Đó là khi nỗi thèm quê giữa xứ người dâng trào trong tâm khảm. Nỗi thèm đôi khi ứ đọng thành nước mắt. Những giọt nước mắt không dám để gia đình thấy được, vì sợ ba má lo, vì sợ vợ chồng tủi thân.

Nhiều lắm cái sợ nên nước mắt giấu vào trong tuyết, nước mắt quyện vào trong gió, nước mắt thấm trên môi. Mặn chát. Nhưng, trong cuộc điện thoại chúc Tết với gia đình vẫn cười tươi bảo đang đón giao thừa xa xứ rất vui. Năm nay tiền gởi về cho bên Việt Nam ăn Tết chắc cũng đủ đầy.

Em mới hai sáu tuổi, bốn năm sang nước ngoài làm trong các nông trại, công việc là hái trái, tính kí, đếm giờ mà quy ra tiền. Một ngày em và nhóm người Việt mình chạy hai nông trại như thế. Trừ tất cả chi phí một tháng em còn gần 80 triệu tiền Việt Nam. Nhà ba mẹ em cất, ăn học mấy đứa em cũng từ tiền đó. Từ bỏ công việc văn phòng ở Sài Gòn, em sang xứ người làm nông. Ba em cũng thôi không còn đi bơm vá ép xe lề đường, mẹ em cũng chẳng còn quảy gánh đậu hủ đi bán rong khắp các con phố Sài Gòn.

Còn nhớ mấy hôm trước tôi gặp ngoại Quảng, người mỗi chiều vẫn ghé ngang trước cổng công ty tôi với mẹt bánh trái quê mùa cứu đói giữa giờ cho đám nhân viên văn phòng. Ngoại chẳng có tên, hồi xưa nghèo khổ lưu lạc vào mảnh đất Sài Gòn này rồi lê gót đời với mớ nem chả, đậu phộng, bánh phồng miết thành kế sinh nhai. Chục bà miền Trung như thế trọ chung căn nhà ở trong con hẻm nhỏ Trần Văn Đang. Con hẻm sâu hun hút mấy mươi năm nhưng nở ra lòng người thị thành những thảo thơm mải miết.

Có lần ngoại trú cơn mưa chiều ngoài mái hiên công ty, anh bạn đồng nghiệp cũng người miền Trung nhìn ra rồi lặng lẽ che cây dù đi ra ngoài hiên. Chiều đó đám bạn văn phòng mua mão mẹt bánh trái quê của ngoại. Ngoại vẫn giữ đúng cái giọng Quảng đặc sệt. Đám trẻ dặn cứ xế chiều ngoại ghé cứu đói tụi con nghen! Ngoại đi rồi, cơn mưa tạnh, nhưng mấy đứa trẻ vẫn chưa kịp hỏi cái tên. Thôi cứ gọi ngoại Quảng cho xong. Đất này gọi ngoại xưng con, lấy xứ quê làm tên cũng đâu phải chuyện lạ. Tỷ như ghé cầu Bà Tàng bên quận 8 ăn bún riêu Ngoại Gò Công, hay góc Nam Kỳ Khởi Nghĩa với Hàm Nghi có má Hóc Môn bán bánh tét ngon số dách. Đó biết chi cái tên, đôi khi gọi cứ xứ lại còn dễ nhớ.

Mấy chục bà ngoại, bà má như vậy ở Sài Gòn buôn gánh bán bưng chỉ để mái nhà dưới quê thêm phần vững vàng. Cũng có khi mấy đứa con cháu lên Sài Gòn học là từ tiền của mấy ngoại mấy má. Có bận ngoại Quảng ghé công ty hỏi mấy đứa con gái chỗ nào bán vải áo dài đẹp, thằng cháu ở quê nó lấy vợ, ngoại muốn mua vải Sài Gòn gởi về cho nó sang. Ở tận miền Trung, nơi núi giáp biên giới của ngoại, vải đâu có đẹp như vải của mấy cô trên Sài Gòn hay mặc. Đứa nào đó nói để mai mua cho ngoại sấp vải gấm màu đỏ. Ngoại lúi cúi mở bọc ni-lông giấu mớ tiền để dành ra. Chiều chẳng có gió, làm gì thốc cát bụi vào mắt mà mấy đứa nhỏ cay xè sống mũi.

Cứ gần Tết, ngoại hay ghé đến, vừa bán vừa cho, năm nay ngoại về ăn Tết sớm. Đó là biết buôn bán ngon lành phải không ngoại? Nhưng cũng có năm ngoại ghé qua hỏi chừng nào nghỉ, rồi chừng nào làm lại. Năm nay lũ vừa quét, ngoại ở lại bán Tết kiếm thêm. Ra chỗ đường hoa bán lén cũng được chút tiền. Mấy đứa nhỏ nhìn dáng ngoại liêu xiêu trong chiều hai tám tết mà thấy Sài Gòn thương quá chừng!

Má tôi hay nói, Sài Gòn không phải ai có cũng có Tết. Tỷ như mấy con chim cứ đúng mùa gió chướng ràn rạt khắp mái nhà góc phố thì nhắm hương Tây mà về tổ. Chim mỏi cánh thiên di thì trở gót, nhưng người đâu phải muốn đi hay về là được. Như má có người chị, lấy chồng rồi định cư bên nước ngoài, xa tận nửa vòng trái đất. Ngày đi cũng nghĩ chỉ cố gắng vì con vì cái rồi chừng già một chút thì kiếm đường về. Vậy đó mà bạc đầu sương mai vẫn còn ở xứ người. Thoảng khi chị em nói chuyện với nhau xong má hay ra ngoài thềm nhà ngó phố xá Sài Gòn.

Người chị hay hỏi người em về phố xá ngày Tết. Mấy cái ghe bông có lên bến Bình Đông chưa? Hay ngoài chỗ thương xá Tax chắc vui dữ hen? Tầm này chắc người ta đi chợ Tết sáng đêm? Người chị hơn tám mươi tuổi giờ muốn ngồi máy bay đường dài phải có giấy của bác sĩ. Người em cũng hơn bảy mươi vẫn ngóng những cú điện thoại đêm giao thừa để kể chị nghe Tết Việt của mình. Hai chị em tóc bạc như nhau, ngồi nói chuyện tầm năm bảy phút thì khóc. Tết nhứt mà khóc thì kỵ nhưng người chị nói giờ ngày về của mình chắc chỉ là lúc gói gọn trong một cái hũ. Đó đâu phải ai cũng trở gót thiên di mà về cố xứ mùa sum vầy được.

Có một năm của tuổi ba mươi, cái Tết của tôi là ở nước bạn theo một chuyến hàng đặc biệt quan trọng của công ty. Đêm giao thừa tôi chúc Tết gia đình và ngủ quên ngay khi điện thoại về. Má nghe tiếng thở đều rồi lặng lẽ cúp máy. Những ngày sau đó tôi chẳng thể tìm đâu được một món Việt Nam giữa cao nguyên Korat của Thái Lan. Bỗng lòng quặn lên cái thèm thịt kho, hay củ kiệu, thèm nhận phong bao đỏ lì xì của mọi người. Mùng sáu Tết năm đó, tôi hối hả kết thúc hợp đồng với đối tác và đặt vé về ngay Sài Gòn. Tôi ùa vào nhà mà lòng ứa lên nỗi thèm ăn, thèm mùi Tết, thèm không khí Tết, dẫu khi đó đã là hơi muộn.

Nơi nào cũng chỉ là đến, nhưng chỉ có một nơi để mình gọi là ở. Đất nào cũng có thể sống, nhưng chỉ có đất quê là để mình về. Mùa xuân cố hương đâu phải cánh chim lang bạt nào cũng có thể trở gót thiên di…