Phát triển hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung góp phần đa dạng hệ thống an sinh xã hội

Trao đổi với Ban VOV Giao thông Quốc gia, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) cho biết, thông qua hệ thống quỹ hưu trí bổ sung, Bộ Tài chính vẫn đang tiếp tục tăng cường những giải pháp để hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm phát triển thị trường vốn mạnh mẽ.

PV: Thưa bà Phạm Thị Thanh Tâm, trước hết, bà có thể tóm tắt về quá trình hình thành bảo hiểm hưu trí bổ sung ở nước ta trong thời gian qua?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Năm 2016, Chính phủ ban hành Nghị định 88/2016/NĐ-CP thiết lập chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện tại Việt Nam, thông qua sự tham gia đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động dưới hình thức tài khoản hưu trí cá nhân trên tinh thần tự nguyện.

Chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện này do các doanh nghiệp bảo hiểm và công ty quản lý quỹ được cấp phép hoạt động quản lý. Trải qua hơn 10 năm triển khai thực hiện, cho đến nay đã có 4 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh quản lý quỹ hưu trí và đang quản lý 7 quỹ với tổng tài sản khoảng 2,2 nghìn tỷ đồng, gấp 26 lần năm 2021 và tăng 53% so với cuối năm 2024.

Để triển khai Nghị quyết 28-NQ/TW (23/5/2018) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội, trong đó có chủ trương phát triển hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và các bộ ngành đã phối hợp xây dựng, trình Quốc hội ban hành Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực thi hành từ 1/7/2025, trong đó có một chương về bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, ngày 25/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định về bảo hiểm hưu trí bổ sung. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ 10/5/2026, tạo khuôn khổ pháp lý để cải tiến và tiếp tục hoàn thiện hệ thống Quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, góp phần đa dạng hóa các chương trình an sinh xã hội, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước trong công tác an sinh xã hội. Đồng thời, góp phần phát triển thị trường vốn và thị trường trái phiếu theo đúng thông lệ quốc tế.

PV: Vậy Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung có những điểm mới nổi bật nào so với Nghị định số 88/2016/NĐ-CP thưa bà?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Nghị định này có một số quy định mới so với Nghị định số 88/2016/NĐ-CP, tập trung vào ba vấn đề. Thứ nhất, về cơ chế đóng góp và chi trả tại 85/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện theo hướng quy định rõ cách thức, nguyên tắc người sử dụng lao động và người lao động tham gia đóng góp vào quỹ, yêu cầu người lao động và người sử dụng lao động là các đối tượng tham gia vào quỹ được tiếp cận đầy đủ thông tin, được biết về tất cả quyền lợi, nghĩa vụ để quyết định tham gia vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Thứ hai là cơ chế đầu tư của quỹ, trên cơ sở đánh giá quá trình triển khai Nghị định 88/2016/NĐ-CP trong hơn 10 năm vừa qua, tại Nghị định 85/2026/NĐ-CP, cơ chế đầu tư đối với quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung đã được hoàn thiện theo hướng đa dạng hóa hoạt động đầu tư.

Điều này đảm bảo hai mục tiêu: các đối tượng tham gia vào quỹ có điều kiện tích lũy để hưởng khoản đầu tư sinh lời khi đến tuổi nghỉ hưu, đồng thời đảm bảo cho quỹ vận hành an toàn, bền vững, công khai và minh bạch. Các sản phẩm đầu tư của quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được mở rộng và đa dạng hơn, bao gồm đầu tư vào trái phiếu chính phủ, chứng khoán niêm yết và chứng chỉ quỹ đầu tư.

Thứ ba, song song với việc mở rộng các sản phẩm đầu tư vào quỹ hưu trí này, cơ chế vận hành quản lý giám sát của quỹ hưu trí đã được cải tiến hoàn thiện để đảm bảo kiểm soát rủi ro, đảm bảo cho quỹ hoạt động công khai, minh bạch và bền vững với tính chất là một quỹ hoạt động trong lĩnh vực an sinh xã hội. Cơ chế quản lý giám sát của cơ quan quản lý nhà nước được hoàn thiện theo hướng đổi mới cơ chế báo cáo và công bố thông tin, cho phép giám sát từ xa, giám sát định kỳ và kiểm tra trực tiếp định kỳ/đột xuất để kịp thời phát hiện vi phạm trong hoạt động của hệ thống quỹ hưu trí bổ sung.

Mô hình hoạt động của quỹ hưu trí bổ sung cũng được vận hành và hoàn thiện theo hướng đảm bảo cơ chế kiểm soát đa tầng với sự kiểm soát của các bên, bao gồm: người tham gia quỹ, ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và tổ chức quản trị tài khoản hưu trí cá nhân. Tất cả quy định về quản lý giám sát này đều hướng tới việc hệ thống sẽ hoạt động ngày càng công khai, minh bạch và bền vững.

PV: Vậy trên thế giới, những mô hình Quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung đang được hoạt động ra sao và có thể áp dụng những kinh nghiệm nào đối với chúng ta, thưa bà?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Ở các nước, hệ thống này rất phát triển và là nguồn vốn khổng lồ đầu tư vào thị trường tài chính, thị trường trái phiếu. Khu vực Châu Âu, Úc, Mỹ đã có một số mô hình rất thành công về quỹ hưu trí, thu hút sự tham gia của các đối tượng là người lao động có thu nhập khá, thu nhập cao. Họ sẽ tích lũy và tham gia vào quỹ hưu trí này để hưởng một khoản thu nhập bổ sung khi đến tuổi nghỉ hưu, vừa có tính chất an sinh xã hội nhưng cũng vừa tạo điều kiện cho những người có thu nhập tham gia tích lũy trong dài hạn.

Quỹ hưu trí này ngoài việc làm trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội của các nước, còn góp phần phát triển cơ sở nhà đầu tư vốn dài hạn trên thị trường vốn. Khi nguồn vốn của các quỹ tích lũy ở một mức đủ lớn, họ sẽ tham gia đầu tư trở lại trên thị trường vốn, bằng cách mua các sản phẩm như trái phiếu chính phủ, chứng khoán niêm yết, chứng chỉ quỹ. Do vậy, ở các nước, vai trò của quỹ hưu trí rất lớn, đặc biệt đối với sự phát triển của thị trường vốn.

PV: Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn bà Phạm Thị Thanh Tâm,