Nơi “in” dấu tuổi thơ

Nhà máy in Tiến Bộ nổi tiếng một thời, nay vẫn hiện diện trong tên gọi tòa nhà. Qua lớp kính sáng choang và không gian sang trọng ấy, những ký ức trong trẻo của tuổi thơ bao người gắn bó với nơi này càng hiện ra sống động.

Câu chuyện về Nhà máy in Tiến Bộ một thời, nơi in dấu tuổi thơ sẽ tiếp nối loạt bài Những ngôi nhà kể chuyện trên VOV Giao thông hôm nay.

Ít ai ngờ rằng, phía sau lớp kính mới sáng choang của toà nhà Tiến Bộ lại từng là một thế giới bí mật của những đứa trẻ Hà Nội nhiều thập kỷ trước.

Ngày ấy, nơi đây là Nhà máy in Tiến Bộ, là niềm tự hào của ngành in ấn cách mạng, nơi những cỗ máy Typo chạy bền bỉ xuyên đêm để cho ra những bản in báo Nhân Dân còn thơm mùi mực mới. Nhưng với lũ trẻ con quanh vùng, nhà máy lại là thiên đường cho những cuộc phiêu lưu tuổi thơ không hồi kết.

Ngôi nhà nhỏ và “hồn phố” của Bùi Xuân Phái

Ngôi nhà và những gương mặt thân quen

Họa tiết trên ngôi nhà 130 năm tuổi

Nhà bà Hai Vẽ: Mái tranh trên phố và chuyện kể một thời cách mạng

Với ông Nguyễn Văn Hòa, ký ức về khoảng không gian trong nhà máy in Tiến Bộ không thể vắng những gốc ổi thơm lừng và những bốt canh trở thành nơi chơi trốn tìm lý tưởng:

“Ông ở đây từ năm 1952 cơ. Năm Bác Hồ đến xây dựng Nhà máy in này ông còn ra đứng nhìn Bác. Hồi xưa, có một cái bờ tường to, cao khoảng 2 mét và một dãy cây ổi, cạnh đấy là có cây đa, trẻ con toàn lẻn vào nghịch chơi ở trong này suốt".

Cứ tan học là ông Hòa và các bạn lại tìm cách lẻn vào nhà máy, trèo cây hay chui qua kẽ hở vách tường để bày đủ trò. Có khi vừa vào được một lúc đã bị bảo vệ phát hiện, lũ trẻ chạy thục mạng ra ngoài, vừa thở vừa cười vang cả góc phố.

Vậy mà lạ lắm, bị đuổi mãi nhưng chẳng đứa nào chùn bước. Cứ y như rằng, hôm sau lại gọi nhau, tìm cách chui vào cho bằng được.

Hóa ra, chính cái cảm giác tim đập thình thịch khi bị rượt đuổi, khoảnh khắc vừa sợ hãi vừa phấn khích ấy, mới chính là dư vị đọng lại lâu nhất trong những tháng ngày thơ ấu của những đứa trẻ gắn bó với nơi này.

Vậy mà cũng có những lúc tiếng cười đùa hiếu động ấy lại hoàn toàn không xuất hiện, mà chỉ còn những đôi mắt xoe tròn đang nín thở chờ đợi.

Đó là khi nhà máy in biến thành một rạp chiếu phim ngoài trời đầy mê hoặc và những đứa trẻ con như ông Hoà háo hức bao ngày chờ buổi xem phim ké ở đây. Giữa màn đêm tối, vệt sáng từ chiếc máy chiếu cũ kỹ phóng lên tấm màn vải trắng, mở ra một thế giới đầy lạ lẫm và đầy trí tưởng tượng:

“Nhất là hôm nào chiếu phim là toàn phải trốn vào. Sau hòa bình là nhà máy in Tiến Bộ tổ chức chiếu phim cho công nhân. Chiếu phim bãi ấy, thì trốn vào mà xem, hoặc là xin chú bảo vệ cho vào xem nhờ. Hồi xưa là chiếu phim bãi chứ có được như bây giờ đâu".

Ngay tại vị trí mà những đứa trẻ hồi trước từng nín thở trốn vào xem nhờ, giờ đây cũng có một rạp chiếu phim hiện đại nằm gọn giữa trung tâm thương mại rộng lớn. Ánh sáng từ màn ảnh phim bãi năm xưa dường như chưa bao giờ tắt, mà chỉ đang được “tái bản” rực rỡ hơn.

Cái ham vui và sự tinh nghịch của trẻ con, ở thời nào cũng giống nhau đến lạ. Nhà máy khi ấy không chỉ là nơi in báo, mà còn là nơi "in" cả những giấc mơ đầu đời. Bao đứa trẻ ngày ấy giờ tóc đã bạc, nhưng mỗi khi những ký ức in dấu tuổi thơ ùa về thì sự hồn nhiên, trong trẻo vẫn vẹn nguyên.

Thú vị hơn cả là hoá ra những đứa trẻ bây giờ cũng chẳng khác gì ngày trước, vẫn luôn hào hứng với màn ảnh rộng, vẫn cần một điểm hẹn để cùng nhau cười vang sau mỗi giờ tan học. Đứng dưới cái nắng nhẹ ban trưa, bà Nguyễn Thị Hồng nheo mắt nhớ lại một thời phố vắng, chậm rãi nhắc về mảnh đất chưa bao giờ mất đi cái duyên hội tụ:

“Ngày xưa phố này vắng vẻ lắm, không được đông đúc như bây giờ đâu. Cứ mỗi lần tan học là các bà tụ tập ở đây chuyện trò vui vẻ. Giờ thì phá hết rồi, họ xây tòa nhà mới, đẹp, các cháu đến chơi đông lắm. Thời ngày xưa khác, bây giờ khác, nhưng mà qua bao thế hệ đây lại trở thành nơi tụ tập của các cháu".

Hoá ra, ở chính nơi đây đang có một sự tiếp nối kỳ diệu. Ngày xưa lũ trẻ trốn bảo vệ vào xem phim bãi bên gốc đa cổ thụ thì hôm nay lại đang xúng xính áo quần đến rạp phim hiện đại, cười vui bên ly kem, ly café thơm ngọt ngay trên chính nền đất ấy. Cách chơi đã khác, nhưng cái cốt của sự gặp gỡ, cái không khí náo nức mỗi khi dừng chân tại nơi này thì chưa bao giờ thay đổi.

Hôm nay, gốc đa cổ thụ vẫn lặng lẽ đứng đó như một móc neo thời gian bám chặt vào lòng đất. Nó đã lặng lẽ đi qua tuổi thơ của biết bao thế hệ, chứng kiến từng lần mảnh đất này đổi thay, và chắc hẳn vẫn sẽ tiếp tục đồng hành cùng tuổi thơ của nhiều đứa trẻ khác.

Hỏi ra mới biết, có những tầng ký ức không tìm được trên sách báo, mà nằm trong nụ cười và lời kể của những người đã đi qua cả một đời phố. Với họ, mảnh đất này vẫn luôn là một cuốn album cũ đầy ắp những câu chuyện chưa bao giờ phai màu.