Lơ ngơ trên cao tốc

Đây liệu có phải lý do khiến lưu thông trên cao tốc có xu hướng phức tạp hơn? Cách nào để đảm bảo an toàn cho người lái xe trên loại đường này?

“Ngay từ việc ra vào làn cao tốc rất rụt rè, không dứt khoát, nhiều lái xe đi trên cao tốc có giới hạn tốc độ lớn từ 100-120km/h nhưng họ chỉ di chuyển với tốc độ hạn chế, tốc độ chậm và thường bám làn bên trái gây cản trở”.

“Có những xe cứ cố tình đi vào làn tốc độ cao mà rất nhiều xe ở phía sau xin vượt, khi lên đến nơi thấy họ đang xem google map hoặc họ vừa đi vừa nói chuyện điện thoại”.

“Do chưa quen với tốc độ cao trên đường cao tốc, nhiều người gặp khó khăn trong việc kiểm soát tốc độ, dẫn đến việc đi quá nhanh hoặc quá chậm. Họ rụt rè, ngập ngừng trong các tình huống đặc biệt là khi chuyển làn, đánh lái hoặc xử lý tình huống bất ngờ”.

Đây là quan sát của người tham gia giao thông về những hạn chế trong kỹ năng, ý thức của nhiều người lái xe trên cao tốc hiện nay.

Ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Phúc nhấn mạnh rằng, mục tiêu của giao thông trên cao tốc là nhanh chóng và an toàn, nhưng thực tế qua các dịp cao điểm như nghỉ lễ 30/4 hay Tết, cao tốc lại trở thành "thấp tốc" do sự chủ quan, thiếu kỹ năng của người tham gia giao thông khiến xảy ra liên tiếp các vụ va chạm giao thông:

“Việt Nam đang triển khai rất nhiều tuyến cao tốc, tuy nhiên, những vi phạm rất dễ xảy ra thành các va chạm trên tuyến đường cao tốc, là nguyên nhân gây tai nạn giao thông, đặc biệt là vào dịp Lễ khi phương tiện đi lại đông đúc, mật độ dày, tốc độ cao. Chúng ta phải có hành lang pháp lý để người tham gia giao thông nắm được luật và thực hiện đúng trên đường cao tốc”.

Theo PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu GTVT Việt Đức, khi xảy ra mất an toàn giao thông trên cao tốc, chúng ta thường đổ lỗi cho hạ tầng giao thông nhưng thực tế cần nhìn nhận, nguyên nhân còn đến từ kỹ năng và ý thức của người lái xe:

“Khi vào đường cao tốc, va chạm thường xảy ra do đi quá gần xe trước, hay đảo làn để lách lên đi nhanh hơn. Khi mật độ cao mà đi như thế thì đi quá gần hoặc đảo làn liên tục sẽ dẫn đến tăng xác suất và nguy cơ va chạm giữa các phương tiện trên đường cao tốc”.

Không chỉ những người mới lái hoặc thiếu kinh nghiệm di chuyển trên cao tốc mắc lỗi mà ý thức đi trên đường cao tốc cũng là vấn đề đáng cảnh báo khi nhiều tài xế xe khách, xe dịch vụ “phớt lờ” các quy định, cố tình chạy ẩu để đạt doanh số, hoặc "mù luật lệ", chưa biết cách đọc đúng biển chỉ dẫn, các biển báo về tốc độ.

Mặc dù các nội dung giảng dạy kỹ năng lái xe trên đường cao tốc cho người tham gia giao thông đã được bổ sung; tháng 3/2024, Cục Đường bộ đã đề nghị các sở giao thông vận tải xây dựng giáo trình kỹ thuật lái xe phù hợp, trong đó có nội dung kỹ thuật lái xe trên cao tốc phân kỳ đầu tư.

Tuy nhiên, TS Phan Lê Bình, Trưởng đại diện văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản cho rằng, vấn đề này còn nhiều bất cập:

“Những hoạt động đang triển khai thì chỉ áp dụng được cho những người học lái xe từ tháng 3/2024 trở đi, còn những người có bằng lái xe từ trước thì không được cập nhật những nội dung, kiến thức về lưu thông trên đường cao tốc. Để giải quyết căn cơ vấn đề này cần xem xét cơ chế đào tạo lại, đào tạo bổ sung với những người xin cấp đổi bằng lái xe”.

Anh Trần Anh Tuấn ở ban điều hành diễn đàn Otofun chia sẻ rằng, diễn đàn này đã đưa ra một số chương trình để truyền thông, hướng dẫn, cập nhật thêm kỹ năng lái xe trên đường cao tốc, nhưng các chương trình như vậy hiện chủ yếu mang tính tự phát chưa chưa bài bản, đồng bộ:

“Những lái xe cũng rất khó nắm bắt nhất là những người lái xe thường xuyên, không có thời gian và cũng không có lớp nào bắt buộc họ phải học các quy chuẩn đấy. Chúng ta nên có những chương trình đào tạo để lái xe hiểu được những nguyên tắc cơ bản khi tham gia giao thông trên đường cao tốc thì tai nạn không đáng có sẽ giảm bớt đi”.

Ông Đặng Văn Chung, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ ATGT, Tổng cục Đường bộ Việt Nam nêu đóng góp, việc đào tạo lái xe ở nước ta nên điều chỉnh, thay đổi theo hướng bổ sung các kiến thức thực tế, hướng dẫn các kỹ năng xử lý an toàn trên đường cao tốc:

“Trong chương trình đào tạo lái xe nên khuyến cáo các trung tâm đào tạo lái xe nên bổ sung nội dung này; các doanh nghiệp vận tải cũng cần đào tạo cho lái xe kỹ năng lái xe trên các loại đường, trong đó có đường cao tốc; Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam và các đơn vị khác cũng cần phối hợp phổ biến, hướng dẫn nội dung gần với thực tiễn xảy ra để phòng tránh”.

Cùng với việc nối dài các tuyến cao tốc trên cả nước, đặc biệt là mở rộng cao tốc Bắc Nam, việc bảo đảm an toàn giao thông trên hệ thống cao tốc đang được đặc biệt quan tâm. Dưới góc nhìn của VOV Giao thông, “lối ra” cho vấn đề này nằm ở việc khắc phục được hai yếu tố: “Con người và con đường cần đạt chuẩn”.

Lái xe trên cao tốc khác biệt và có những áp lực hơn so với đường thông thường, đặc biệt với những người chưa từng tiếp xúc với cao tốc trước đó hoặc "lâu lâu" mới lái xe một lần. Thế nhưng, nhiều người chủ quan, không tự trang bị kiến thức về lưu thông an toàn trên cao tốc, mặt khác cũng ít chương trình đào tạo chuyên sâu về các kỹ năng để lái xe an toàn trên cao tốc.

Để khắc phục điều này, cần bắt buộc người học lái ô tô, đổi giấy phép lái xe phải được học bổ sung kỹ năng lưu thông trên đường cao tốc để giúp họ nắm vững kỹ năng và cập nhật thông tin khi lưu thông trên cao tốc.

Mặc dù chương trình đào tạo lái xe hiện đã dành riêng một chương lý thuyết về dạy lái xe và học lái xe trên phần mềm mô phỏng, song thực tế nhiều người sau khi được cấp giấy phép lái xe vẫn thiếu kỹ năng điều khiển phương tiện trên cao tốc, nên phải thực hành bổ túc tay lái trên cao tốc. Trong chương trình đào tạo lái xe cần sớm bổ sung và có những lưu ý đặc biệt nào để người lái xe chủ động lường trước các tình huống có thể xảy ra khi lưu thông, tránh được các vụ tai nạn đáng tiếc.

Trước đây, Cục CSGT đã từng đề xuất đưa nội dung này và chương trình đào tạo, sát hạch lái xe nhưng đến thời điểm này, chương trình đào tạo lái xe mới chỉ có một chương lý thuyết dạy lái xe trên cao tốc, còn việc thực hành và sát hạch vẫn chưa được phê duyệt và triển khai.

Bên cạnh việc đào tạo và thực hành kỹ năng lái xe trên đường cao tốc còn cần quan tâm tới một bộ phận người tham gia giao thông có hiểu biết về các quy tắc giao thông, thường xuyên di chuyển trên cao tốc nhưng có tâm lý chủ quan, không tuân thủ quy định, thản nhiên lấn làn, vượt ẩu dễ dẫn đến tai nạn đáng tiếc.

Với những trường hợp này, các cơ quan quản lý cần tăng kiểm soát, xử lý những trường hợp sai tốc độ, vượt ẩu, không giữ khoảng cách an toàn để xử lý thật nghiêm. Việc xử phạt đến nơi đến chốn sẽ tăng sức răn đe, giúp nâng cao ý thức người lái xe, đặc biệt khi mức phạt cho các lỗi vi phạm giao thông trên cao tốc đã tăng cao.

Cùng với đó, để các tuyến cao tốc vận hành an toàn, các vấn đề về hạ tầng mà VOV Giao thông đã nhiều lần đề cập cần được khắc phục khi có nguy cơ mất an toàn. Một số bất cập của các chỉ dẫn trên cao tốc gây khó hiểu, khó phát hiện sớm, nhất là các đoạn ra vào cao tốc, các đoạn chuyển hướng cũng là lý do khiến người lái xe khó nắm bắt cần sớm được điều chỉnh. Vấn đề bất hợp lý nữa được nhiều người nhắc đến là quy định tốc độ tối đa giữa các đoạn tuyến cao tốc gây ảnh hưởng tới các lái xe khi lưu thông cũng cần sớm được thay đổi cho phù hợp.

Số lượng km cao tốc tăng lên thì đồng thời với hạ tầng giao thông cần được hoàn thiện, hiện đại; ý thức, kỹ năng của người lái xe cũng cần tăng theo, không còn cảnh “lơ ngơ” trên cao tốc thì mỗi hành trình, mỗi chuyến đi mới diễn ra an toàn và suôn sẻ.