Kiểm toán môi trường trong kỷ nguyên số: Lộ trình chiến lược cho Kiểm toán Nhà nước Việt Nam

Tuy nhiên, hoạt động này của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn đầu thí điểm. Thực tiễn tại Việt Nam và thông lệ quốc tế đang đặt ra yêu cầu cần thiết xây dựng một lộ trình chuyển đổi số toàn diện trong Kiểm toán Môi trường.

Hiện nay, nhiều Cơ quan Kiểm toán Tối cao trên thế giới đang thay đổi diện mạo Kiểm toán Môi trường bằng cách ứng dụng mạnh mẽ Trí tuệ nhân tạo (AI), Hệ thống thông tin địa lý (GIS), công nghệ viễn thám, máy bay không người lái (UAV), công nghệ LiDAR và các hệ thống giám sát tích hợp.

Việc ứng dụng công nghệ cần được thực hiện tuần tự, có trọng tâm, dựa trên nguyên tắc thí điểm thành công trước khi nhân rộng. Kiểm toán Nhà nước Việt Nam đề xuất một lộ trình gồm ba giai đoạn chiến lược để chuyển đổi toàn diện hoạt động này.

Giai đoạn đầu tiên là khởi tạo, kéo dài từ năm 2025 đến năm 2026. Mục tiêu của giai đoạn này là tạo nền tảng vững chắc về thể chế, hạ tầng dữ liệu và nguồn nhân lực tối thiểu để bắt đầu quá trình chuyển đổi số trong Kiểm toán Môi trường. Kiểm toán Nhà nước cần ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu số, ban hành văn bản hướng dẫn trách nhiệm cung cấp dữ liệu điện tử có hệ thống và nhấn mạnh tính pháp lý của bằng chứng số.

Đồng thời, Kiểm toán Nhà nước cần phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Bộ Tiêu chuẩn dữ liệu Kiểm toán Môi trường để tạo ra ngôn ngữ dữ liệu môi trường chung.

Giai đoạn thứ hai là hoàn thiện thể chế, phát triển kho dữ liệu và ứng dụng công nghệ chuyên sâu, kéo dài từ năm 2027 đến năm 2028. Giai đoạn này hướng tới hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu số, xây dựng kho dữ liệu phục vụ Kiểm toán Môi trường và nâng cao năng lực chuyên môn của Kiểm toán viên Nhà nước, đồng thời triển khai đồng bộ với lộ trình ứng dụng Trí tuệ nhân tạo của Ngành.

Cùng với việc xây dựng Bộ Tiêu chuẩn dữ liệu Kiểm toán Môi trường, Kiểm toán Nhà nước tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan để tạo lập một Kho dữ liệu môi trường tập trung. Kho dữ liệu này là nơi thu thập và chuẩn hóa dữ liệu từ nhiều nguồn độc lập, nhằm thực hiện kiểm toán đa ngành, xuyên suốt theo phương pháp “Tiếp cận toàn Chính phủ” do Cơ quan Sáng kiến Phát triển thuộc Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán Tối cao xây dựng.

Giai đoạn thứ ba là Kiểm toán viên Nhà nước “Nghệ tinh” trong kỷ nguyên số, kéo dài từ năm 2029 đến năm 2030. Giai đoạn này đánh dấu sự trưởng thành, chuyển đổi Kiểm toán Nhà nước thành một “Trung tâm Tri thức” về dữ liệu môi trường, nơi Kiểm toán viên Nhà nước không chỉ thực hiện các cuộc kiểm toán tài chính đơn thuần, mà còn là chuyên gia dự đoán rủi ro và làm chủ công nghệ để thực hiện kiểm toán chủ động và tự động hóa.

Để lộ trình ứng dụng công nghệ trong Kiểm toán Môi trường không chỉ nằm trên giấy, Kiểm toán Nhà nước cần giải quyết ba vấn đề cốt lõi mang tính hệ thống, đồng thời là nhiệm vụ trọng tâm trong Chiến lược phát triển Kiểm toán Nhà nước đến năm 2030 là quản trị dữ liệu, xây dựng nguồn nhân lực “kiểm toán số” và thiết lập thỏa thuận hợp tác liên ngành.

Việc ứng dụng công nghệ trong Kiểm toán Môi trường tại Kiểm toán Nhà nước Việt Nam là một dự án chuyển đổi tổ chức toàn diện. Bằng cách triển khai lộ trình chiến lược, kết hợp đầu tư vào quản trị dữ liệu, phát triển nguồn nhân lực và nuôi dưỡng văn hóa đổi mới, Kiểm toán Nhà nước sẽ trở thành một “Trung tâm Tri thức”, cung cấp những kiến nghị sâu sắc, góp phần đảm bảo hiệu quả quản lý tài sản công, tài chính công, hướng tới tương lai phát triển bền vững và thịnh vượng cho Việt Nam.