Hà Nội sống và yêu: Hơi ấm bát bánh đúc chiều xuân

Trong số đó, bánh đúc nóng – bát quà chiều dân dã – vẫn lặng lẽ giữ cho mình một vị trí đặc biệt trong ký ức và đời sống ẩm thực của phố phường.

Những ngày sau Tết, Hà Nội dường như chậm lại một nhịp. Phố xá bớt vội vàng hơn, những quán quen cũng lần lượt mở cửa trở lại. Và ở một góc phố Hàng Than, nồi bánh đúc nóng nghi ngút khói vẫn đều đặn tỏa hương mỗi buổi chiều.

Bát bánh trắng mềm, chan nước mắm nóng, thêm chút thịt băm, mộc nhĩ… giản dị mà ấm áp. Với nhiều người Hà Nội, đây là món quà vặt quen thuộc để bắt đầu lại nhịp sống thường ngày sau những ngày sum vầy đầu năm.

Quán bánh đúc nhỏ trên phố Hàng Than đã tồn tại suốt vài chục năm. Người bán vẫn là những người trong cùng một gia đình, thay nhau đứng quán mỗi buổi chiều: "Quán này mở được 30–40 năm rồi, nhà cô rất đông chị em, cứ thay phiên nhau bán. Bán từ 2h15 chiều đến hết hàng thì thôi. Mùa hè đông kiểu mùa hè, mùa rét đông kiểu mùa rét. Mùa rét cô không có bánh đúc nộm mà có chè sắn. Mỗi mùa một khác".

Hà Nội vốn có thói quen ăn uống theo mùa. Khi tiết trời còn se lạnh của những ngày đầu xuân, bát bánh đúc nóng vẫn là lựa chọn quen thuộc của nhiều người:

"Mùa hè là đặc chủng thích ăn bánh đúc nộm, mùa đông thì bánh đúc nóng, Hà Nội thì ăn theo mùa, mùa nào thức ấy. Mùa hè giải nhiệt ăn bánh đúc nộm, mùa lạnh ăn bánh đúc nóng cho ấm bụng".

Không chỉ là món ăn lót dạ, bánh đúc nóng còn gợi lên ký ức về một Hà Nội gần gũi và thân quen. Food blogger Ninh Tito cho rằng những món ăn đường phố như thế chính là nơi lưu giữ linh hồn của đô thị:

"Với Ninh thì bánh đúc nóng không chỉ là một món ăn mà là một mảnh ký ức tập thể của người Hà Nội. Kiểu như là từ những gánh hàng rong này, quán nhỏ trong ngõ, đến những buổi chiều mùa đông lành lạnh, hình ảnh bát bánh đúc nghi ngút khói luôn gợi cảm giác thân thuộc và gần gũi".

Không gian ẩm thực đường phố, theo anh, không chỉ nằm ở hương vị mà còn ở những câu chuyện đời thường:

"Ẩm thực đường phố Hà Nội nói chung chính là nơi lưu giữ bản sắc đô thị không chỉ qua hương vị mà còn qua không gian, qua cách phục vụ, qua câu chuyện, thậm chí là giọng nói và nụ cười của người bán nữa. Nhiều khi đi qua hỏi thăm hai ba câu thôi cũng thấy ấm lòng rồi".

Sinh ra và lớn lên trên phố Hàng Than, chị Lan nói rằng bát bánh đúc nóng đã đi cùng tuổi thơ của nhiều người trong khu phố:

"Hồi bé cứ chiều lạnh là mẹ cho mấy nghìn ra đây ăn bánh đúc. Lúc đó chỉ có cái bát nhỏ thôi mà thấy ngon lắm. Bây giờ lớn rồi, nhiều khi đầu năm đi làm lại, ghé ăn một bát thấy quen lắm, như bắt đầu lại nhịp sống thường ngày của Hà Nội".

Không ít du khách phương xa khi đến Hà Nội vào những ngày đầu năm cũng tìm đến những món ăn giản dị như vậy:

"Trong Sài Gòn tụi mình cũng có bánh đúc, nhưng thường ăn nguội. Lần đầu ăn bánh đúc nóng ngoài Hà Nội thấy lạ mà ngon. Trời hơi lạnh, ăn bát bánh nóng thấy ấm bụng, rất hợp với không khí đầu năm ngoài này".

Trong dòng chảy hiện đại của đô thị, những quán nhỏ như thế vẫn bền bỉ tồn tại, giữ lại hương vị quen thuộc của Hà Nội. Và với những người kể chuyện về ẩm thực, điều quan trọng không chỉ là giữ lại công thức của món ăn, mà còn là giữ lại những giá trị văn hóa phía sau nó:

"Ninh nghĩ điều quan trọng nhất là kể lại câu chuyện của món ăn đó bằng ngôn ngữ của thời đại… Tức là chúng ta không chỉ bảo tồn công thức chế biến mà còn bảo tồn giá trị tinh thần và văn hoá nằm sâu bên trong".

Một bát bánh đúc nóng có thể chỉ là món quà chiều giản dị. Nhưng trong làn khói ấm giữa những ngày đầu xuân Hà Nội, đó còn là hương vị của ký ức, của phố phường – và của một thành phố vẫn đang tiếp tục sống, tiếp tục yêu, qua từng món ăn quen thuộc…