“Độ, chế” xe điện: Chuyển đổi xanh nhưng đừng quên an toàn

Việc người dân ngày càng ưu tiên sử dụng xe điện đang trở thành “cú hích” quan trọng cho phát triển hạ tầng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tình trạng học sinh, thanh thiếu niên sử dụng xe đạp điện, xe máy điện được “độ, chế” để tăng tốc độ ngày càng phổ biến.

Điều này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông và cháy nổ. Nếu không được kiểm soát kịp thời, những phương tiện tưởng chừng “xanh” lại có thể trở thành nguồn nguy hiểm cho chính người sử dụng và cộng đồng.

Thời gian gần đây, trào lưu “độ, chế” xe điện trong giới trẻ đang âm thầm lan rộng. Không những thay đổi về hình thức, thay đổi kết cấu xe, lắp thêm đèn, nhiều trường hợp còn can thiệp sâu vào kết cấu kỹ thuật như tháo bỏ bộ phận hãm tốc, lắp pin công suất cao, thay động cơ mạnh hơn… mà không lường hết hậu quả.

Một số người dân phản ánh: 

"Học sinh bây giờ chạy xe rất ẩu, chở hai, chở ba. Mua xe đạp điện, xe máy điện chạy rất nhanh, đặc biệt là không phát ra tiếng động cơ, chạy vượt mặt xe máy".

"Ban đầu em không nghĩ nguy hiểm hay vi phạm gì, chỉ sửa lại cho khác một chút thôi".

"Nhiều người chưa biết việc thay đổi tính năng, kết cấu của xe điện có thể gây cháy nổ, chập điện hay mất an toàn khi vận hành".

Theo Tiến sĩ Phan Lê Bình, chuyên gia giao thông, Trưởng đại diện văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản, nguyên nhân của trào lưu này xuất phát từ tâm lý thích thể hiện của học sinh, cùng với sự dễ dàng trong việc tìm mua linh kiện nâng cấp qua mạng xã hội:

"Xe đạp điện và xe máy điện dễ can thiệp kỹ thuật hơn các loại xe xăng, cho nên các bạn trẻ muốn làm khác người khác muốn tăng tốc. Việc thay các linh kiện như pin, bộ điều khiển, các loại motor được bán tràn lan trên mạng, rất dễ mua, dễ thay và gần như không bị kiểm soát. Và chúng ta cũng chưa có cơ chế kiểm tra định kỳ hoặc hậu kiểm, vì vậy khó phát hiện các xe đã can thiệp kỹ thuật. Đặc biệt, tùy mức xử phạt đối với một số hành vi chưa tạo tác động tích cực so với lợi ích độ xe mà người ta có được".

Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ban hành năm 2013, xe đạp điện có tốc độ tối đa 25km/h, công suất không quá 250W, trọng lượng trung bình từ 40kg trở xuống. Còn xe máy điện có tốc độ tối đa 50 km/h, công suất không quá 4Kw, trọng lượng khoảng 80kg. Tuy nhiên, những xe điện đã “độ, chế” có thể chạy tới 50-70km/h, thậm chí hơn 100km/h, tương đương xe máy nhưng hệ thống phanh và khung sườn vốn không được thiết kế để chịu tải ở tốc độ cao.

Tiến sĩ Trần Hữu Minh, Chánh văn phòng Ủy ban an toàn giao thông quốc gia cho biết:

"Việc độ, chế điện dẫn đến nhiều nguy cơ tai nạn. Chẳng hạn việc gia tốc tốc độ của xe có thể vượt quá khả năng kiểm soát của người điều khiển phương tiện. Tốc độ của xe lên đến 80 hoặc 90km/h, rõ ràng vượt xa khả năng kiểm soát của học sinh. Hoặc việc độ, chế pin có thể làm tăng nguy cơ chập cháy, Đơn giản việc độ, chế thêm đèn không đúng làm chói mắt người đối diện, từ đó có thể dẫn tới các vụ tai nạn giao thông rất đáng tiếc".

Để ngăn chặn kịp thời những nguy cơ từ trào lưu nguy hiểm này, Tiến sĩ Phan Lê Bình kiến nghị:

"Về phía cơ quan quản lý nhà nước cần kiểm tra cơ sở sửa chữa, kinh doanh linh kiện để độ xe và tăng cường kiểm tra, xử lý trong nhóm đối tượng học sinh, sinh viên - là nhóm sử dụng xe điện nhiều. Song song đó đẩy mạnh truyền thông, giáo dục các nguy cơ như cháy nổ pin, mất phanh, tai nạn do tăng tốc; đồng thời lồng ghép nội dung này vào nhà trường và mạng xã hội. Ngoài ra, cầm xem xét việc quản lý đầu vào và truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn an toàn của các linh kiện".

Trước tình trạng xe điện học sinh bị “độ, chế” tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, vừa qua, Phòng CSGT Công an TP.HCM đã phối hợp với công an địa phương kiểm tra bãi giữ xe tại nhiều cơ sở giáo dục, kết hợp nhắc nhở học sinh, phụ huynh và nhà trường nâng cao ý thức chấp hành. Thời gian tới, Phòng CSGT sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị tăng cường phối hợp với ngành giáo dục và chính quyền địa phương, đẩy mạnh kiểm tra, xử lý vi phạm.

Không chỉ tại TP.HCM, theo Tiến sĩ Trần Hữu Minh, chuyên gia an toàn giao thông nhiều địa phương cũng đã tổ chức các đợt kiểm tra các bãi đỗ xe nhà trường về việc chấp hành pháp luật giao thông của nhóm đối tượng học sinh, trong đó có tiêu chuẩn phương tiện, qua đó tiến hành xử phạt nhiều trường hợp vi phạm. Ngoài ra, công tác tuyên truyền giáo dục an toàn giao thông cũng đang được ngành giáo dục và ngành giao thông thực hiện.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Trần Hữu Minh cũng cho rằng, việc kiểm tra xử lý nếu không được thực hiện thường xuyên cũng dẫn đến nguy cơ nhiều phương tiện không đảm bảo tiêu chuẩn, không rõ nguồn gốc vẫn lưu hành trên thị trường: 

"Ở đây, lực lượng quản lý thị trường cần phải có trách nhiệm thực hiện việc kiểm tra theo chuyên đề, để đảm bảo sản phẩm lưu thông trên thị trường đạt chuẩn. Bên cạnh đó, tôi cho rằng cần sớm rà soát bổ sung trách nhiệm của các cơ sở sửa chữa khi thực hiện độ, chế xe không đúng thiết kế nhà sản xuất. Đồng thời phát huy, làm rõ trách nhiệm của bố mẹ trong việc giám sát con cái, không dung túng cho các hành vi sai trái của các em".

“Độ, chế” xe điện: Chuyển đổi xanh nhưng đừng quên an toàn

“Lên đời” một chiếc xe đạp điện, xe máy điện chỉ cần vài trăm đến vài triệu đồng, các bạn trẻ có thể tìm thấy tràn lan trên mạng xã hội các bộ tăng công suất, pin dung lượng cao, cả động cơ điện mạnh hơn. Thậm chí, các hướng dẫn độ xe cũng được chia sẻ rộng rãi, khiến việc tự nâng cấp xe trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Từ phương tiện khá an toàn, xe đạp điện, xe máy điện đang bị nhiều học sinh “độ” thành xe tốc độ cao, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng.

Theo thống kê năm 2025 của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, 90% số vụ tai nạn giao thông trong những năm gần đây liên quan đến học sinh 16-18 tuổi sử dụng xe đạp điện, xe máy điện; 70% số vụ tai nạn giao thông thương vong liên quan đến học sinh THCS và THPT, cho thấy, xe điện đang trở thành nỗi ám ảnh với nhiều người khi ngày càng có nhiều vụ tai nạn thương tâm xảy ra.

Điều đáng nói, không ít bố mẹ để mặc con sở hữu, sử dụng, độ chế, vận hành không kiểm soát xe đạp điện, xe máy điện. Trong khi, việc quản lý xe điện hay kiểm soát việc mua bán linh kiện còn lỏng lẻo nên tình trạng học sinh sử dụng xe điện qua “độ, chế” đang gia tăng đáng báo động.

Việc công an xử lý các vụ học sinh đi xe đạp điện “độ, chế” mới đây được xem là tín hiệu tích cực, phản ánh hiệu quả bước đầu của công tác tuyên truyền cũng như sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong quản lý phương tiện của học sinh. Song việc này cần được thực hiện thường xuyên, liên tục nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và tránh tâm lý chủ quan, “nhờn luật” trong học sinh, thanh thiếu niên.

Nhất là trong bối cảnh tốc độ phát triển nhanh chóng của các loại phương tiện mới, nhiều gia đình sẵn sàng trang bị cho con những chiếc xe đạp điện, xe máy điện, thậm chí là xe máy dưới 50cm3; trong khi theo quy định hiện hành, người điều khiển các loại xe này không cần có giấy phép lái xe. Do đó, cơ quan chức năng cần siết chặt công tác quản lý xe điện như đăng ký mới, bổ sung các quy định về hậu kiểm và kiểm tra định kỳ đối với các loại xe điện, kiểm soát việc mua bán linh kiện thay thế trên thị trường hoặc tăng cường kiểm tra đột xuất, xử lý nghiêm các hành vi tự ý thay đổi kết cấu xe điện tại các sửa chữa, bão dưỡng.

Công tác tuyên truyền, giáo dục trong nhà trường và cộng đồng cũng cần được đẩy mạnh, giúp giới trẻ nhận rõ các mối nguy hiểm từ các trào lưu “xấu, độc”, không thể đánh đổi bằng sự an toàn chỉ vì thích “thể hiện, chơi trội”. Đặc biệt là trên không gian mạng – nơi các “trào lưu” có thể lan rộng nếu không có sự kiểm soát, ngăn chặn kịp thời.

Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và giám sát việc sử dụng phương tiện của con em. Phụ huynh cần hiểu rằng trao cho con một chiếc xe cũng giống như trao cho các em một công cụ có thể gây nguy hiểm nếu sử dụng sai cách. Việc trang bị đầy đủ kỹ năng, hiểu biết pháp luật cho các em trước khi được giao xe là rất cần thiết để giúp các em tham gia giao thông an toàn.

Xe điện, nếu được sử dụng đúng cách, sẽ là một phần quan trọng của tương lai bền vững. Nhưng nếu bị “biến tướng” bởi những “trào lưu” thiếu kiểm soát, chính những lợi ích đó có thể bị phủ nhận. Đã đến lúc cần nhìn nhận nghiêm túc và hành động kịp thời, để những phương tiện xanh thực sự là giải pháp cho tương lai, chứ không trở thành mối nguy tiềm ẩn trong hiện tại./.