Điện mặt trời mái nhà: Khi người dân còn nhiều điều phải cân nhắc

Trong bối cảnh giá năng lượng biến động, nguy cơ thiếu điện gia tăng, đặc biệt giai đoạn 2026–2028, việc phát triển nguồn điện tại chỗ đang trở thành một yêu cầu cấp thiết. Điện mặt trời mái nhà, vì thế, không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí, mà còn được kỳ vọng góp phần nâng cao khả năng tự chủ năng lượng, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, với nhiều người dân, từ việc quan tâm đến quyết định lắp đặt vẫn là một khoảng cách không nhỏ. Câu chuyện không chỉ dừng lại có câu hỏi “có nên làm hay không” mà cách làm ra sao, có thật sự hiệu quả  cũng như cơ chế chính sách của nhà nước thế nào… Đó là những vấn đề đang được nhiều người dân đặt ra khi đứng trước lựa chọn chuyển sang sử dụng điện mặt trời mái nhà.

Giải pháp tiết kiệm, chủ động giữa áp lực giá điện

Gia đình chị Thu Hà ở phường Cầu Giấy, Hà Nội mỗi tháng vẫn đều đặn chi trả tiền điện sinh hoạt, đặc biệt vào mùa hè, con số ấy có thể tăng lên đáng kể. Không phải chưa từng nghĩ đến việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà để giảm chi phí và chủ động nguồn điện, nhưng với chị, đó vẫn là một quyết định cần phải tính toán kỹ.

Chị Thu Hà cho biết: "Khó khăn lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu khá là đắt đỏ so với tình hình kinh tế của gia đình. Những thủ tục thông tin kỹ thuật chưa được rõ ràng. Ngoài ra, yếu tố về thời tiết cũng là một vấn đề cần phải suy nghĩ đến. Ví dụ những hôm trời mưa lâu thì dự trữ thế nào?"

Không chỉ riêng chị Hà, với nhiều hộ gia đình, đây vẫn là một lựa chọn còn mới, cần thêm thời gian để cân nhắc trước khi quyết định. Trong khi đó, ở một góc nhìn khác, đã có những người mạnh dạn triển khai và bước đầu ghi nhận hiệu quả.

Anh Trần Tiến Lực, ở phường Thanh Xuân, Hà Nội cho biết doanh nghiệp của anh đã lắp đặt và sử dụng điện năng lượng mặt trời áp mái hơn 1 năm nay với hệ thống hòa lưới bám tải. Anh cảm thấy đây là giải pháp phù hợp đối với doanh nghiệp của mình khi dùng điện vào ban ngày, hỗ trợ khoảng 30% tiêu thụ điện của doanh nghiệp.

Anh Lực chia sẻ: "Mình thấy hiệu quả, không có bất kỳ trục trặc nào. Toàn bộ được nối với mạng internet và thông báo theo thời gian thực là phát được bao nhiêu điện, tổng số giờ nắng rồi tổng số lượng điện phát ra, các thông số khác. Mình thấy cũng tiên tiến. Nếu hộ gia đình hoặc các công ty có hoạt động về ban đêm thì cần thiết phải có bộ lưu trữ".

Thực tế này cho thấy, điện mặt trời mái nhà không còn là câu chuyện xa vời, mà đang dần trở thành một giải pháp cụ thể trong bối cảnh chi phí năng lượng ngày càng gia tăng. Kỷ nguyên năng lượng giá rẻ đã lùi lại phía sau, khi những biến động của thị trường toàn cầu tác động trực tiếp đến giá điện trong nước. Nguy cơ mất cân đối cung – cầu điện ngày càng rõ nét, đặc biệt trong giai đoạn 2026–2028.

Trong bối cảnh đó, bài toán không chỉ là tiết kiệm điện, mà là chủ động nguồn năng lượng tại chỗ. Chỉ thị số 10 của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 30/3 đã định hướng rõ việc phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản, tự tiêu thụ, khuyến khích gắn với hệ thống lưu trữ, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Tháo gỡ “nút thắt”, điện mặt trời mái nhà tiến gần hơn tới từng gia đình

Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tế vẫn còn một khoảng cách. Không phải gia đình nào cũng sẵn sàng bỏ ra một khoản chi phí lớn để đầu tư, nhất là trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn. Vì vậy, dù quan tâm, nhiều người vẫn lựa chọn chờ đợi. Gia đình ông Nguyễn Văn Tùng ở phường Xuân Đỉnh, Hà Nội là một ví dụ. Với mức chi phí tiền điện khoảng 2 triệu đồng mỗi tháng, ông đã nhiều lần tính đến phương án lắp điện mặt trời, nhưng vẫn còn không ít băn khoăn.

Ông Tùng cho hay: "Băn khoăn lớn nhất chính là sự thu hồi vốn. Khấu hao,sản sinh ra điện bao nhiêu, thời gian bao nhiêu để thu được lợi ích? Điện dư thừa thì có thể trở lại bán cho nhà nước không? Nhà nước mua lại thế nào? Có tính chất bền lâu không? Nhà nước là cần phải quan tâm, hỗ trợ kinh phí bằng cách trả góp theo tính theo cái mức thu nhập của cái nguồn điện, phải có những  phổ biến cho người dân am hiểu tường tận, rành mạch, minh bạch về mặt kỹ thuật, mua bán…cho người dân an tâm khi đầu tư vào cái lĩnh vực này".

Có vô vàn những câu hỏi của người dân xoay quanh điện mặt trời mái nhà. Đó không chỉ là những băn khoăn mang tính cá nhân, mà phản ánh một thực tế: khi chuyển từ “quan tâm” sang “xuống tiền”, người dân cần nhiều hơn những lời khuyến khích. Điều họ cần là một hành lang chính sách rõ ràng, minh bạch và đặc biệt là các cơ chế hỗ trợ phù hợp để giảm áp lực tài chính ban đầu. Khi những “nút thắt” này được tháo gỡ, điện mặt trời mái nhà sẽ không chỉ dừng lại ở một giải pháp tiềm năng, mà có thể trở thành lựa chọn thực tế của nhiều hộ gia đình trong hành trình chủ động năng lượng.

Đây cũng là thời điểm các đơn vị cung cấp giải pháp, công nghệ tham gia sâu hơn để đưa điện mặt trời mái nhà đến gần người dân.

Ông Nguyễn Sinh Dũng, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Hà Nội, đơn vị cung cấp, thi công hệ thống điện mặt trời mái nhà cho rằng, với sự phát triển của công nghệ, chi phí đầu tư hiện nay đã giảm đáng kể, hiệu quả sử dụng ngày càng rõ rệt.

"Đầu tư cho một hệ thống điện năng lượng đến thời điểm hiện tại, nhờ các công nghệ mới chi phí đầu tư ban đầu không phải là quá đắt. Có các hệ thống điện gồm tấm pin, các hệ thống inverter và hệ thống lưu trữ có tuổi thọ rất cao. Đầu tư một hệ thống nhưng chúng ta được đổi lại trong vòng 15-20 năm. Việc sử dụng điện mặt trời, tự chủ nguồn năng lượng về lâu về dài sẽ tiết kiệm được nhiều chi phí, đối phó được việc tăng giá về năng lượng trong tương lai".

Bên cạnh yếu tố công nghệ hay chi phí, một vấn đề quan trọng khác là làm thế nào để người dân có thể tiếp cận thông tin một cách rõ ràng, đáng tin cậy khi lựa chọn giải pháp điện mặt trời mái nhà.

Ở góc độ doanh nghiệp cung cấp thiết bị, ông Lê Quang Vinh, Trưởng đại diện hãng Sigenergy tại Việt Nam cho rằng, cần có những kênh thông tin chính thống để kết nối doanh nghiệp với người dân, giúp việc lựa chọn sản phẩm và đơn vị triển khai trở nên minh bạch hơn:

“Khi đã có chính sách khuyến khích, cần có các kênh truyền thông như website, fanpage của ngành điện lực hoặc cơ quan chức năng để công khai rõ ràng danh sách doanh nghiệp uy tín, sản phẩm đảm bảo, chế độ bảo hành, hậu mãi tốt và tài sản được bảo đảm, như có bảo hiểm, nhằm duy trì hiệu quả trong ít nhất 20 năm. Hiện nay, nhiều người vẫn phải tự tìm kiếm trên Google, ChatGPT hoặc theo truyền miệng, nên thiếu cơ sở tin cậy để lựa chọn.”

Rõ ràng, điện mặt trời mái nhà đang mở ra cơ hội để người dân và doanh nghiệp tiến gần hơn tới việc chủ động nguồn năng lượng của mình. Nhưng để hiện thực hóa mục tiêu mỗi năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt theo Chỉ thị 10, cần nhiều hơn sự hưởng ứng.

Đó phải là sự vào cuộc đồng bộ từ chính sách ổn định, cơ chế tài chính phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng đến hệ thống thông tin minh bạch, dễ tiếp cận. Khi những điều kiện đó được đảm bảo, điện mặt trời mái nhà sẽ không còn là một lựa chọn “để cân nhắc”, mà có thể trở thành giải pháp quen thuộc trong mỗi gia đình, trên từng mái nhà./.