Cơ chế nào để phát thanh phát triển

Trong hai ngày 19 và 20/6 tại Hà Nội, Diễn đàn Báo chí toàn quốc năm 2025 diễn ra sôi nổi với 12 phiên làm việc, trong đó có 10 phiên thảo luận chuyên sâu, xoay quanh những đề nóng đang tác động mạnh mẽ tới hoạt động báo chí như sự phát triển bùng nổ của mạng xã hội, tác động của trí tuệ nhân tạo, xu hướng nội dung của độc giả hiện đại...

Những thách thức, áp lực như tốc độ, nạn tin giả, sự lệ thuộc vào nền tảng số, vấn đề giảm doanh thu quảng cáo cùng sự thay đổi hành vi của độc giả đang đòi hỏi các cơ quan báo chí phải chuyển mình mạnh mẽ để thích ứng và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

Một trong những điểm nhấn được các đại biểu và giới chuyên môn đặc biệt quan tâm tại Diễn đàn chính là Phiên thảo luận thứ 4 với chủ đề: "Cơ chế nào để phát thanh phát triển trong giai đoạn hiện nay”.

Phát thanh có lợi thế là con người và cảm xúc

Phiên thảo luận đưa ra hai vấn đề chính là khẳng định vị thế của loại hình phát thanh và định hướng phát triển của phát thanh trong giai đoạn hiện nay. Các chuyên gia cho rằng, dù đang đối mặt với nhiều thách thức về cơ chế, nguồn lực và sự cạnh tranh trong bối cảnh truyền thông đa nền tảng, phát thanh vẫn là một phương tiện truyền thông có sức sống bền bỉ.

Không chỉ vì khả năng truyền tải thông tin nhanh, chính xác, mà còn bởi tính gần gũi, linh hoạt trong cách tiếp cận người nghe. Chia sẻ trong chương trình, nhà báo Nguyễn Thị Tuyết Chinh, Phó Tổng biên tập báo và Đài phát hành truyền hình Phú Thọ cho rằng:

"Phát thanh có lợi thế, đó chính là con người. Lợi thế của phát thanh là sự gần gũi,  sự giản dị và có thể dễ chạm đến cảm xúc của người nghe. Và hiện nay nếu phát huy được lợi thế  trên các nền tảng mạng xã hội, thì phát thanh sẽ lượng công chúng rất lớn. Bởi vì nó đi được vào lòng công chúng. Với những lợi thế và loại hình đặc biệt của mình, tôi tin là phát thanh sẽ có sự phát triển".

Theo bà Lưu Thị Thanh Hà, phó giám đốc Trung tâm báo chí và truyền thông TP. Hải Phòng, trong thực tiễn thì vai trò của phát thanh là loại hình truyền thông không thể thiếu nhưng lại chưa được quan tâm đúng với giá trị của nó, bà trăn trở:

"Trong thực tiễn thì phát thanh hiện nay không phải nơi nào cũng có sự quan tâm xứng tầm. Chính vì vậy mà nơi nào quan tâm thì phát thanh phát triển rất là tốt. Nhưng cũng có những nơi thì phát thanh vẫn đang ở vị trí thứ yếu và chưa thực sự coi trọng.

Để xảy ra những việc như vậy thì nó có nhiều vấn đề liên quan đến cơ chế, về nhân lực, về những vấn đề trong việc tinh gọn bộ máy theo tinh thần Nghị  quyết 18. Chúng tôi cũng muốn qua diễn đàn này, muốn trao gửi một thông điệp để làm thế nào đó để khẳng định, để phát huy giá trị của phát thanh. Bởi vì trong thực tiễn thì vai trò của phát thanh là loại hình truyền thông không thể thiếu.

Qua thực tiễn ở địa phương đơn vị thì chúng tôi thấy rõ được điều đó. Và anh em làm nghề thì chúng tôi cũng mong muốn rằng là hãy cùng một tiếng nói để làm thế nào để chúng ta có sự quan tâm thích đáng để cho phát thanh tồn tại, phát triển được và phát triển mạnh trong giai đoạn này".

Không phải sóng, phát thanh cần bán nội dung

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và truyền thông số hiện nay, phát thanh - một loại hình báo chí truyền thống tưởng chừng như đang "lép vế" trước làn sóng mạng xã hội, truyền hình trực tuyến, podcast... lại đang tự đặt cho mình một câu hỏi: Làm sao để phát triển, sống được và sống khỏe?

Một vấn đề then chốt được đặt ra: Phát thanh sẽ "sống bằng gì"? Câu trả lời không đơn giản chỉ nằm ở những dòng quảng cáo chèn giữa các chương trình. Bởi khi quảng cáo xuất hiện dày đặc, khán thính giả sẽ dần quay lưng.

Phát thanh buộc phải định vị lại chính mình, từ mô hình sản xuất đến cơ chế vận hành, để trở thành một kênh thông tin có giá trị, được "mua" bằng nhu cầu thực của công chúng và các đối tác. Vậy "Chúng ta bán cái gì?" Không phải là thời lượng, không phải là sóng, mà chính là nội dung phù hợp với từng nhóm công chúng cụ thể.

Bên cạnh thách thức thì phát thanh cũng có rất nhiều cơ hội, trong thời đại công nghệ số bùng nổ như hiện nay, Nhà báo Công Vinh đến từ VOH - Đài Tiếng nói Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ rằng, phát thanh phải cần  có sự thay đổi để phục vụ nhu cầu của công chúng.      

"Như vậy thì hôm nay thói quen của Công chúng thay đổi. Người ta không còn vặn cái radio nữa, người ta chạm vào để người ta nghe. Trên thế giới và Việt Nam, các cái hệ thống tăng thống kê thì số lượng cái người nghe tăng liên tục nhưng mà hình như người ta không có nghe cái truyền thống của chúng ta nữa. Người ta đang nghe những cái gì đó, nó đi đến cá nhân hóa.

Tức là nghe theo cái nhu cầu chứ không phải là nghe như ngày xưa. Như vậy thì ngày hôm nay, nó có một cái thuận lợi là không có cái ranh giới rõ rệt giữa đài lớn, đài bé, báo lớn, báo bé Mà trên cái hệ thống là nó search theo nội dung.

Nội dung nào mà hay hấp dẫn thì dù có trên Lào Cai thì nó vẫn đưa lên trên đầu, nhưng mà dù có ngay trung tâm ở Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh thì nó vẫn không đi đâu. Như vậy cái khái niệm mà báo lớn báo nhỏ, Đài lớn đài nhỏ thì ngày xưa rồi nó không có nghĩa. Mà cái nội dung là cái gì".

Sống khỏe trong kỷ nguyên số

Hiện nay, chiến lược chuyển đổi số trong phát thanh vẫn còn nhiều mảng thiếu, từ công nghệ, nội dung đến đào tạo. Việc đầu bồi dưỡng đội ngũ làm phát thanh chuyên nghiệp, có khả năng tạo ra những sản phẩm giàu cá tính, sẽ là yếu tố quyết định sự sống còn. Người làm phát thanh hiện nay phải tạo ra những chương trình hấp dẫn, phát trên nhiều nền tảng, từ FM truyền thống đến app phát thanh số, podcast hay thậm chí là các mạng xã hội.

Bên cạnh đó, để phát thanh có thể phát triển, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan quản lý, với những chính sách rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các đài phát thanh chuyển mình. Đồng thời, lãnh đạo các cơ quan báo chí cũng cần có cái nhìn mới, mạnh dạn thay đổi tư duy quản lý, tạo cơ chế mở cho phát thanh phát triển trong môi trường cạnh tranh hiện nay.

Phát thanh hoàn toàn có cơ hội để trở mình mạnh mẽ, nếu biết tận dụng thế mạnh: ngôn ngữ âm thanh giàu hình ảnh, có khả năng chạm sâu vào cảm xúc người nghe. Và nếu chúng ta biết đầu tư đúng hướng, sản xuất đúng nội dung, chúng ta có thể kỳ vọng phát thanh không chỉ "sống", mà sẽ sống khỏe trong kỷ nguyên số.