Sài Gòn sống và yêu: Chợ Nhật Tảo, nơi máy móc giữ ký ức

Và giữa những dãy hàng san sát, người ta không chỉ trao đổi thiết bị, mà còn trao nhau kinh nghiệm, sự tin cậy và cả niềm đam mê nghề.

Dọc các tuyến Tân Phước, Nguyễn Kim, Nhật Tảo, Vĩnh Viễn, bảng hiệu điện tử nối nhau dưới những căn nhà đã nhuốm màu thời gian. Trước cửa tiệm, loa được đặt thử ngay trên thềm. Tiếng nhạc vang ra vừa đủ để khách dừng chân. Phần lớn hàng hóa ở đây là linh kiện và thiết bị mới: micro, ampli, mixer, bo mạch, IC, dây tín hiệu. Hàng đã qua sử dụng chỉ chiếm một phần nhỏ, nằm xen giữa những thùng carton còn nguyên tem.

Sau khi chợ cũ bị giải tỏa, tiểu thương được bố trí di dời về khu mới, trong đó có cao ốc Nguyễn Kim. Một thời, nơi đây từng là điểm tập trung đông đúc nhất của chợ điện tử. Hành lang bên trong sáng đèn, các quầy linh kiện xếp kín hai bên lối đi.

Nhưng hôm nay, không gian ấy đã thưa khách hơn. Có quầy mở cửa cầm chừng, có quầy thu hẹp diện tích. Trong khi đó, dọc các tuyến đường xung quanh, số hộ kinh doanh lại nhiều lên sau thời điểm di dời. Chợ không còn gom lại thành một khối, mà trải dài theo từng mặt tiền, hòa vào nhịp sống thường ngày của khu phố.

Trong một cửa hàng thiết bị âm thanh trên đường Nguyễn Kim, anh Tiến, người đã gắn bó với chợ hơn hai mươi năm, vẫn đều đặn mở cửa mỗi sáng.

"Anh làm nghề này cũng đã hơn 20 năm. So với trước đây, công việc bây giờ khác khá nhiều. Trước kia còn dễ làm ăn, sửa chữa xong là có thể buôn bán được ngay, còn hiện nay thì chậm hơn, thậm chí rất chậm. Hàng hóa cũng đa dạng, từ loại cao cấp đến bình dân, đủ các mức giá để phù hợp với nhu cầu của từng khách hàng".

Với anh, “thượng vàng hạ cám” không phải sự lộn xộn mà là sự đa dạng. Từ thiết bị sân khấu công suất lớn đến bộ loa gia đình, từ linh kiện rời nhỏ bằng đầu móng tay đến những bộ khuếch đại hoàn chỉnh, người rành nghề vẫn có thể tìm thấy thứ mình cần.

Chú Hiền, một tiểu thương kinh doanh linh kiện và thiết bị âm thanh từ năm 1994, là người từng chứng kiến giai đoạn hoàng kim của chợ cũ. Theo chú, khoảng thời gian từ năm 1999 đến 2005 là lúc Nhật Tảo nhộn nhịp nhất, khi thợ từ nhiều tỉnh thành tìm về. Thị trường sau đó thay đổi nhanh chóng.

“Cái thưa vắng này chủ yếu là do thị trường chung. Hàng Trung Quốc về nhiều quá nên việc buôn bán ở đây cũng chậm lại. Họ làm mẫu mã đẹp hơn, lại có giá thành rẻ nên khách hàng thường chuộng hơn.”

Không chỉ vì hàng nhập nhiều hơn, mà còn vì cách mua bán thay đổi. Trung tâm điện máy mọc lên khắp nơi. Thương mại điện tử khiến việc đặt mua thiết bị trở nên dễ dàng. Nhiều bạn hàng của chú Hiền đã rời đi. Nhưng chú vẫn ở lại.

“Ở đây nhiều bạn hàng đã bỏ nghề rồi, tức là họ không làm nữa. Còn chú thì vẫn trụ lại vì còn đam mê với nghề, nên vẫn ngồi đây thiết kế, làm ra những sản phẩm theo sở thích của mình. Kinh tế cũng eo hẹp, nhưng lớn tuổi rồi nên thôi cứ bám trụ được đến đâu hay đến đó.”

Giữa những biến động ấy, vẫn có những người xem Nhật Tảo như một địa chỉ khó thay thế. Ông Nhiên, một khách quen đã gắn bó với khu chợ này hơn 30 năm, vẫn giữ thói quen tìm linh kiện tại đây mỗi khi cần.

“Đối với tôi, chợ Nhật Tảo có vai trò rất đặc biệt. Từ lúc tôi lên TP.HCM hơn 30 năm trước đã biết đây là chợ linh kiện điện tử, gần như trung tâm cung cấp linh kiện của khu vực phía Nam. Anh em thợ điện tử ở miền Tây hầu như đều lên đây mua đồ.”

Với ông, linh kiện mới là linh hồn của chợ. Không phải nơi nào cũng có thể tìm được một con IC đời cũ, một loại tụ điện đúng thông số hay một bo mạch đã ngừng sản xuất.

Nhìn lại sự thay đổi của chợ sau nhiều thập niên, ông Nhiên cho rằng dù không còn nhộn nhịp như trước, nơi đây vẫn giữ một vị trí riêng.

“Hiện nay các thiết bị điện tử ngày càng hiện đại, nên nói thẳng ra thì chợ Nhật Tảo cũng phần nào trở nên lạc hậu. Tuy vậy, chợ vẫn còn hoạt động vì được nhiều thợ kỹ thuật yêu thích, đặc biệt là những người am hiểu đến đây tìm linh kiện. Đôi khi thiết bị bán ở chợ Nhật Tảo cũng không đắt hơn các trung tâm điện máy. Vì thế, dù không còn nhộn nhịp như trước, chợ vẫn giữ được sức sống riêng của mình.”   

Nhật Tảo không chỉ là nơi mua bán thiết bị điện tử. Ở đó, mỗi chiếc máy được mở ra là thêm một lần người ta nhìn thấy cấu trúc bên trong của nó, từng con ốc, từng mạch điện nhỏ bé ghép lại để tạo nên âm thanh, ánh sáng và chuyển động.

Trong khi nhiều thiết bị ngoài kia được thay mới chỉ sau vài năm sử dụng, ở Nhật Tảo vẫn có những người kiên nhẫn ngồi lại bên bàn làm việc, tháo từng con ốc, dò từng đường mạch, cố gắng giữ cho một chiếc máy tiếp tục hoạt động thêm một thời gian nữa.

Buổi chiều, ánh đèn trong những cửa tiệm nhỏ bắt đầu sáng lên. Một chiếc ampli được bật thử, tiếng nhạc vang ra vừa đủ trong không gian hẹp của cửa hàng. Bên ngoài, dòng xe vẫn trôi qua trên đường Nguyễn Kim, Tân Phước, Nhật Tảo.

Giữa dòng chảy nhanh của thành phố, khu chợ ấy vẫn lặng lẽ tồn tại như một lớp ký ức kỹ thuật của Sài Gòn. Không ồn ào. Chỉ bền bỉ.Như những mối hàn nhỏ vẫn còn sáng trên bàn làm việc của những người thợ ở Nhật Tảo.

SỐNG Ở SÀI GÒN: Giảm tải cho trung tâm đô thị

Kẹt xe không chỉ là câu chuyện của những giờ cao điểm, mà đã trở thành thách thức thường trực của đô thị lớn nhất cả nước. Khi các chức năng giáo dục, y tế vẫn tập trung dày đặc trong lõi trung tâm, dòng người và phương tiện tiếp tục dồn nén mỗi ngày.

Việc tính toán di dời một số trường học, bệnh viện ra vùng ven vì thế không đơn thuần là dịch chuyển địa điểm, mà là bước đi chiến lược nhằm phân bổ lại không gian phát triển và giảm tải áp lực giao thông lâu dài cho TPHCM.

Hơn 300 năm hình thành và phát triển, Sài Gòn – TPHCM đã đi qua biết bao thăng trầm để trở thành đô thị sôi động bậc nhất cả nước. Từ những con đường rợp bóng me, những bến cảng tấp nập ghe tàu thuở ban đầu, thành phố hôm nay đã vươn mình với cao ốc, khu đô thị mới và nhịp sống hối hả suốt ngày đêm.

Nhưng cùng với sự lớn mạnh ấy, một áp lực âm thầm ngày một hiện hữu, đó là hạ tầng giao thông đang quá tải. Những dòng xe ken đặc mỗi sáng, mỗi chiều không còn là hình ảnh hiếm gặp. Khi thành phố mở rộng không gian phát triển, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập, quy mô dân số và lượng phương tiện tăng nhanh, nhu cầu di chuyển vào khu vực trung tâm cho học tập, khám chữa bệnh, làm việc… cũng tăng theo.

Phần lớn trường đại học, cao đẳng, bệnh viện tuyến cuối, trung tâm hành chính - thương mại vẫn tập trung trong lõi đô thị. Điều đó đồng nghĩa mỗi ngày, hàng trăm nghìn lượt người từ vùng ven, thậm chí các địa phương lân cận, lại đổ về trung tâm. Con số hơn 12,8 triệu phương tiện đang được quản lý phần nào cho thấy sức ép khổng lồ lên hệ thống đường sá vốn đã chật chội. Kẹt xe, ô nhiễm, áp lực bãi đỗ… trở thành câu chuyện thường trực.

Trong bối cảnh ấy, chủ trương di dời một số cơ sở giáo dục và y tế ra vùng ven, quy hoạch bám theo các tuyến metro và hạ tầng giao thông công cộng, có thể xem là một bước đi đáng suy ngẫm. Không phải là “đẩy” đi cho nhẹ gánh, mà là sắp xếp lại không gian phát triển sao cho hài hòa hơn.

Thành phố đang hướng đến một mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn trong tương lai. Khi các tuyến metro dần hình thành, việc quy hoạch lại không gian giáo dục theo các trục giao thông công cộng sẽ tạo nên một “dòng chảy” mới, nơi sinh viên có thể tiếp cận giảng đường bằng tàu điện, xe buýt thay vì phải len lỏi bằng xe máy vào khu vực trung tâm.

Sự dịch chuyển ấy không chỉ giúp giảm mật độ người và phương tiện đổ về lõi đô thị, mà còn mở ra cơ hội hình thành những cực phát triển mới ở vùng ven, nơi nhà ở, dịch vụ và thương mại có điều kiện phát triển hài hòa, đồng bộ hơn.

Trong lộ trình ấy, bắt đầu từ các trường đại học có lẽ là bước đi phù hợp. Tuổi trẻ vốn năng động, dễ thích nghi với môi trường học tập mới và cách thức di chuyển mới. Sự thay đổi vì thế có thể diễn ra nhẹ nhàng hơn, tạo tiền đề để thành phố rút kinh nghiệm trước khi mở rộng sang những lĩnh vực đòi hỏi sự thận trọng cao hơn như y tế. Một bước khởi đầu mềm mại, nhưng đủ để định hình lại thói quen đi lại và từng bước giảm áp lực cho khu vực trung tâm.

Đối với bệnh viện, sự thay đổi cần được tính toán thận trọng hơn. Nhu cầu khám chữa bệnh, nhất là cấp cứu hay điều trị chuyên sâu, luôn đòi hỏi sự thuận tiện và nhanh chóng. Vì vậy, việc di dời phải đi kèm hạ tầng giao thông hoàn chỉnh, cơ sở vật chất hiện đại và phương án tổ chức phù hợp, để người dân, đặc biệt là người cao tuổi, người bệnh nặng không gặp trở ngại trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Điều quan trọng là quá trình này không thể chỉ dừng ở việc chuyển địa điểm. Đó phải là sự chuẩn bị đồng bộ, từ hệ thống giao thông công cộng, quỹ đất, không gian xanh cho đến các tiện ích đi kèm. Khi được triển khai bài bản, đây không chỉ là giải pháp giảm kẹt xe, mà còn là cơ hội để thành phố tái thiết không gian sống theo hướng văn minh, bền vững hơn.

Sài Gòn – TPHCM đã nhiều lần chuyển mình trong lịch sử để thích ứng với những yêu cầu mới của thời đại. Di dời trường học, bệnh viện ra vùng ven, nếu được thực hiện với lộ trình hợp lý và gắn chặt với hạ tầng giao thông công cộng, có thể là một bước chuyển nhẹ nhàng nhưng cần thiết. Một bước đi để giảm bớt áp lực trên những con đường đông đúc hôm nay và mở ra một nhịp sống cân bằng hơn cho thành phố trong tương lai.