Cần “luồng xanh” gỡ nút thắt nguồn cung vật liệu dự án giao thông

Một số giải pháp cấp thiết như tạo cơ chế hợp tác trực tiếp giữa nhà thầu với các chủ mỏ, ưu tiên tạo điều kiện cấp nguồn nguyên liệu cho dự án. Về lâu dài, cần tạo "luồng xanh", tính toán đẩy nhanh cấp phép các mỏ mới và mỏ đặc thù, rút ngắn trình tự thủ tục mở rộng, cấp mỏ mới, đảm bảo dự án kịp thời có vật liệu để bám sát kế hoạch tiến độ thực hiện dự án.

Thiếu vật liệu – nút thắt lớn kìm hãm tiến độ các dự án giao thông

Thực trạng thiếu vật liệu (đá thi công) đang diễn ra tại một số dự án giao thông. Đơn cử như tại dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận. Dù chủ đầu tư, các nhà thầu đã nỗ lực huy động thêm từ các địa bàn lân cận nhưng các địa phương này cũng đang cung ứng cho nhiều dự án quan trọng quốc gia nên rất khó khăn.

Ông Nguyễn Thế Minh, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế và Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng cho biết giải pháp khắc phục: “Đối với các dự án cao tốc khu vực Việt Nam, khu vực này là khu vực đặc thù là phải xử lý nền đường đất yếu. Nguồn vật liệu, trong đó chủ yếu là nguồn vật liệu cát đắp chủ yếu khai thác ở khu vực sông Tiền và sông Hậu. Khi triển khai đồng loạt các dự án thì việc chỉ khai thác cát sông sẽ không đáp ứng được yêu cầu.

Vì thế, để triển khai đa dạng nguồn vật liều thì thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, nghiên cứu về thí điểm sử dụng cát nhiễm mặn, khu vực cửa sông làm vật liệu đất đắp. Nguồn vật liệu này nếu được khai thác đưa vào sử dụng để thay thế nguồn cát sông thì sẽ đảm bảo được yêu cầu về nguồn vật liệu này”.

Tình trạng thiếu vật liệu cũng diễn ra ở các dự án khu vực phía Bắc. Đại diện ban điều hành và các nhà thầu dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn cho biết, đang “đau đầu” tìm lời giải cho bài toán vật liệu đá thi công. Theo ông Mạc Văn Nghiệp, Giám đốc điều hành dự án, nhu cầu vật liệu đá của dự án khoảng hơn 960.000m3. Tuy vậy, công suất các mỏ hiện tại chỉ đáp ứng khoảng 25% nhu cầu. Thiếu vật liệu, nhiều công trường cầu, cống đang trong tình trạng nằm chờ nguồn cung hoặc thi công cầm chừng.

Đánh giá của tư vấn giám sát cho thấy, việc khan hiếm vật liệu, cộng với biến động giá bất thường khiến dự án chậm tiến độ khoảng 8-10%.

Ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch HĐQT Công ty đầu tư giao thông Phương Thành - nhà thầu tham gia dự án này cho biết các giải pháp khắc phục để đảm bảo tiến độ đã cam kết: “Địa hình rất hiểm trở, bị chia cắt rất nhiều, ngoài chuẩn bị vật liệu khó khăn rồi, chúng tôi lại phải chuẩn bị đường tiếp cận rất kỹ. Từ đó, đội thi công phải chia nhỏ các mũi thi công, tiếp cận các đỉnh núi cao, hạ tầng, đắp chỗ trũng, Đặc biệt, chúng tôi phải hoàn thành 18 cây cầu, cùng rất nhiều cầu chui, cống hộp thoát nước, xử lý mái dốc trên các ta-luy rất cao”.

Giải bài toán nguồn cung: Từ vật liệu thay thế đến điều phối liên vùng

Giải quyết bài toán thiếu vật liệu xây dựng, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 527/QĐ-TTg ngày 31/3/2026 ban hành Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 3/2/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, phát triển vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới. Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị UBND các địa phương báo cáo tình hình cung - cầu vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn để có các bước thực hiện hiệu quả.

Đồng thời, báo cáo cấp có thẩm quyền xây dựng "Hệ thống cơ sở dữ liệu về vật liệu xây dựng" cụ thể trữ lượng mỏ, công suất khai thác, tiến độ cấp phép, nhu cầu vật liệu và trữ lượng khai thác còn lại; nghiên cứu thành lập cơ chế điều phối nguồn vật liệu xây dựng liên vùng đối với khu vực ĐBSCL. Giải pháp lâu dài khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn vật liệu cho các dự án lớn, ông Trần Bá Việt, Phó Chủ tịch Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam phân tích:

“Các dự án đồng loạt khởi công nên việc thiếu vật liệu xây dựng là khó tránh khỏi. Nhất là đầu tư công rất lớn dẫn đến khủng hoảng thiếu vật liệu xây dựng. Khi thiếu vật liệu thì dẫn đến tăng giá vật liệu. Hệ quả lớn nhất là giá thành công trình bị đội lên. Trong khi đó thì nhà thầu đã ký hợp đồng rồi, dẫn đến tiến độ gây áp lực rất lớn khi thi công. Giải pháp cho trường hợp này là cần quy hoạch tổng thể các công trình xây dựng của Nhà nước để có thể đáp ứng được nhu cầu vật liệu. Vì khủng hoảng thiếu vật liệu xây dựng ở Việt Nam không phải do thiếu vật liệu, mà vì chúng ta không làm kế hoạch tốt, không làm chiến lược cho phát triển vật liều xây dụng cho đầy đủ”.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cam kết, bài toán giải quyết nguồn cung vật liệu xây dựng công trình giao thông sẽ được thực hiện tổng thể. Trước hết, sẽ tổng kết, đánh giá tình hình thực hiện thí điểm một số chính sách đặc thù về đầu tư xây dựng công trình đường bộ, các cơ chế, chính sách đặc thù liên quan đến khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường.

Bước tiếp theo là tổng hợp nguồn cung vật liệu theo quy hoạch và giấy phép hoạt động khoáng sản còn hiệu lực đối với khoáng sản nhóm III, nhóm IV làm vật liệu xây dựng thông thường. Sau đó tổng hợp nhu cầu sử dụng các loại vật liệu thông cho các dự án/công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia trên địa bàn, các dự án/công trình khác của địa phương và khả năng đáp ứng.

Hy vọng với các bước triển khai cụ thể, thực hiện có hiệu quả Chỉ thị của Đảng, Quyết định của Chính phủ, các bộ ngành và địa phương, nhất là Bộ Xây dựng sẽ từng bước khắc phục tình trạng thiếu nguồn vật liệu, đáp ứng nhu cầu đầu tư xây dựng hàng loạt các dự án hạ tầng giao thông trong thời gian tới, góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế của cả nước trong giai đoạn mới./.