AI và giới hạn đạo đức

Hay liệu với sự phổ biến những ứng dụng trí tuệ nhân tạo như hiện nay, có sản sinh ra một thế hệ phóng viên “salon 2.0” sau sự phát triển của Google nữa hay không?

Thực ra, câu hỏi này phần nào đã có lời giải đáp. Sau khi Google xuất hiện và trở nên phổ biến, thực sự đã xuất hiện một lớp phóng viên hoạt động lệ thuộc vào nền tảng này. Từ việc tìm kiếm đề tài, “sao chép” nội dung bài viết tương tự, thậm chí là cóp nhặt hình ảnh có đầy rẫy trên mạng để về phục vụ cho bài viết của mình.

Mà đôi khi là cả những bài phóng sự điều tra đầy “tâm huyết”, nhưng hoàn toàn dựa trên tư liệu, hình ảnh tổng hợp trên mạng.

Lợi ích của Google không thể phủ nhận, khi nó cung cấp cho người dùng có nhu cầu hàng ngàn, hàng triệu kết quả có liên quan, để “tham khảo” phục vụ cho bài viết của mình. Thậm chí, để người viết tránh được những sai sót, sai lầm từ những bài viết đi trước, của cùng một đề tài.

Giờ đây, việc tìm kiếm tư liệu không còn cần phải vào thư viện, đi thực tế địa phương với rất nhiều thời gian phải tiêu tốn, mà chỉ cần ngồi trước màn hình máy tính, hoặc thậm chí là chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet là người ta đã có thể có những góc nhìn rất nhiều chiều về một vấn đề.

Chính sự lười nhác ấy, đã khiến chúng ta có một thế hệ phóng viên salon, như cách mà dân gian thường gọi những người ngồi nhà viết phóng sự, viết báo là như vậy.

Nhưng dù sao, google vẫn có thể được coi là một công cụ chưa mấy “nguy hiểm” với nghề báo nói riêng, và nhiều ngành nghề khác trong xã hội. Thậm chí còn có mặt nào đó lợi ích. Còn với AI – trí tuệ nhân tạo – môt phát minh mới của loài người đang phát triển và hoàn thiện theo từng ngày, từng giờ. Đó thực sự là một vấn đề đáng phải suy nghĩ với sự phát triển, tương lai của toàn nhân loại, chứ không riêng gì hoạt động báo chí.

Ngay lập tức, chúng ta đã thấy những trào lưu sử dụng AI cho nhiều mục đích trong cuộc sống. Việc sử dụng, làm chủ một phần mềm AI là quá đơn giản và dễ dàng, với nhiều người AI đã trở thành trợ thủ đắc lực cho họ trong việc sáng tạo trên nền tảng nội dung số. Từ bán hàng, quảng cáo, làm content, video clip, hình ảnh… tới những gợi ý về ý tưởng cho sáng tạo, làm nghệ thuật... và tất nhiên là cả trong hoạt động báo chí.

Với sức mạnh tổng hợp và “tư duy” của mình, AI gần như cho ra những đáp án hoàn hảo với nhu cầu của người dùng. Người ta đang thấy những bài viết cực kỳ “sâu sắc” xuất hiện trên mạng xã hội, và đâu đó, những người làm báo đã bắt đầu “thích thú” với công cụ này. Nó có thể giúp tìm đề tài, gợi ý đề tài, thậm chí là viết hẳn một bài viết về chủ đề nào đó, nếu anh nhà báo kia yêu cầu.

Và sau vài động tác cắt gọt, biên tập, để loại bỏ những câu chữ vẫn còn “ngô nghê” kiểu trí tuệ nhân tạo, ấy thế là một sản phẩm báo chí ra đời. Không mất công, tốn sức đi thực địa, tìm hiểu vấn đề, tiếp xúc nhân vật, tìm kiếm tư liệu…

Một bài báo như thế, thậm chí còn đầy ắp thông tin, hơn so với một người phóng viên tự đi tìm hiểu đề tài và viết bằng chính sự hiểu biết, trải nghiệm của mình.

Bây giờ, một bức hình minh họa cho một bài báo sẽ dễ dàng được AI “sản xuất” chỉ sau vài giây theo yêu cầu. Vậy là, người phóng viên salon 2.0 kia, ngoài việc viết bài nhờ gợi ý của AI, có thể thêm cả phần ảnh minh họa cho… sinh động bài viết. Chúng ta sẽ có một thế hệ phóng viên "lười nhác", thiếu tư duy, suy nghĩ, thiếu sức chiến đấu và sự sáng tạo...

Không ai phủ nhận sự tiến bộ và phát triển của công nghệ, nhưng chúng ta phải đặt ra giới hạn cho mình, đặc biệt là giới hạn về mặt đạo đức, để sử dụng công nghệ hiệu quả, như một công cụ hỗ trợ, chứ không phải là để chúng làm thay cho công việc của mình.

Nếu như thế, người phóng viên còn lại gì? Và độc giả liệu có mất niềm tin, đang rất lung lay vào những người viết báo hiện tại, và tương lai?...