Việc cho thuê vỉa hè được đánh giá có thể mang lại nhiều lợi ích, cả kinh tế lẫn trật tự đô thị. Song, cũng có ý kiến cũng bày tỏ lo ngại, nếu không quản được, việc cho thuê vỉa hè sẽ khiến đô thị phải trả giá.
Cho thuê vỉa hè: Làm thế nào để đô thị hưởng lợi mà không phải trả giá? Câu hỏi này cũng là chủ đề của Diễn đàn lúc 12h30 hôm nay, trực tiếp trên các kênh phát thanh và các nền tảng số của Ban VOV Giao thông Quốc gia - Đài TNVN.
Các vị khách mời tham gia chương trình: TS Đinh Thị Thanh Bình, Trưởng bộ môn Quy hoạch và Quản lý Giao thông vận tải, Đại học Giao thông vận tải và TS Nguyễn Hương Huế, chuyên gia giao thông của Cơ quan phát triển Pháp AFD tại Việt Nam.
Những vỉa hè được cho thuê, giờ ra sao?
Tại số 11 Lê Phụng Hiểu, một trong 4 địa điểm đã được Thành phố Hà Nội thí điểm cho thuê vỉa hè từ năm 2021 đến nay. Ở các địa điểm này, theo quan sát của phóng viên, vị trí sử dụng vỉa hè nằm trong phạm vi mặt tiền các nhà hàng, khách sạn.
Những khu vực đang thuê vỉa hè đều bài trí bàn ghế khá gọn gàng, ngoài phần diện tích cho thuê còn một phần vỉa hè dành cho người đi bộ nên việc cho thuê không ảnh hưởng quá lớn đến người đi bộ và lưu thông. Tuy nhiên các địa điểm này đều được gia cố bằng nhựa hoặc gỗ cao su chứ chưa thống nhất thiết kế với các điểm vỉa hè được cho thuê"
Kết quả của thời gian thí điểm 5 năm qua sẽ là cơ sở cho Thành phố Hà Nội nghiên cứu mô hình cho thuê vỉa hè một cách phù hợp. Khi một phần vỉa hè được cho thuê, nhiều người dân ở khu vực xung quanh các địa điểm này cho biết, phần vỉa hè được duy trì khá sạch sẽ, các phần không gian chung được đảm bảo không bị lấn chiếm, nhất là phần diện tích dành cho người đi bộ, còn doanh nghiệp thì có cơ hội tạo điểm nhấn, thu hút khách hàng:
"Cho thuê thuận lợi cho người buôn bán; cho thuê đến đâu thì dùng đến đấy. Văn hóa cafe vỉa hè của Hà Nội có từ lâu đời rồi thành ra người ta cũng sẽ thích hơn"
"Bản thân các doanh nghiệp khi được sử dụng rất có ý thức trong việc giữ gìn cảnh quan đô thị cũng như bảo vệ hè phố mà họ được sử dụng; thứ 2 là phát huy vai trò tự quản trong phần diện tích được phép kinh doanh"
"Tôi thấy khá hợp lý vì có cung thì có cầu. Dân Hà Nội có thói quen ăn vỉa hè nên khách hàng sẽ thích ăn vỉa hè hơn là vào trong quán, đấy là truyền thống của Hà Nội"
Theo ông Phùng Quang Thắng, Phó chủ tịch Hiệp hội Lữ hành Việt Nam việc cho thuê vỉa hè tại các tuyến phố trung tâm Hà Nội thời gian qua đã tạo thêm không gian thú vị cho khách du lịch: "Vỉa hè cũng có thể là nơi chúng ta giới thiệu, trưng bày, trình diễn các nét văn hóa của địa phương, cuộc sống của người dân mà đó là mục tiêu khám phá của khách du lịch, đặc biệt là khách du lịch quốc tế"
Đầu năm 2021, TP Hà Nội chấp thuận đề xuất cho thuê vỉa hè tại 4 địa điểm, đều nằm ở vị trí đắc địa khu vực trung tâm Thành phố. Tới nay, còn 3 điểm đang tiếp tục thuê và kinh doanh cafe tại 94 Lý Thường Kiệt, 15 Ngô Quyền và 11 Lê Phụng Hiểu. Thời gian cấp phép sử dụng tạm thời hè phố là 6 tháng/lần với giá 45.000 đồng/m2/tháng.
Theo KTS Nguyễn Thanh Tú, Giảng viên bộ môn Quy hoạch, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, dù việc thí điểm mang lại hiệu quả tích cực nhưng nếu đồng loạt cho thuê vỉa hè thì cần có tính toán kỹ lưỡng, bởi không phải con đường nào ở Hà Nội cũng đủ tiêu chuẩn về diện tích để cho thuê: "Chúng ta cần sự phân tích rõ ở các khía cạnh khác nhau, ví dụ như không gian, vỉa hè có đủ rộng hay không, nằm ở khu vực nào trong đô thị. Một số nơi phù hợp không chỉ là nơi dành cho đi bộ mà có thể gánh thêm các hoạt động kinh tế, xã hội"
Hà Nội dự kiến sẽ cho thuê vỉa hè để kinh doanh, giai đoạn ban đầu tại một số tuyến phố trên địa bàn phường Hoàn Kiếm, phường Cửa Nam. Một số tiêu chí vỉa hè cần có là chiều rộng vỉa hè (tính theo một bên) từ 3m trở lên, đồng thời đảm bảo vỉa hè sau khi bố trí lối đi cho người đi bộ rộng tối thiểu 1,5m.
Người dân nửa muốn thuê, nửa còn e ngại
Với chủ trương cho thuê vỉa hè, người dân, kể cả những người có mong muốn được thuê, đến các chủ nhà có mặt tiền hay người đi bộ đều có những băn khoăn, lo lắng:
"Bây giờ cô muốn thuê nhưng mà chi phí đắt quá, cô không dám thuê. Tại vì cô cũng chỉ bán vài cân xôi, còn ế như này thì làm sao có tiền mà thuê. Người ta làm to nhiều tiền thì người ta mới thuê được, quán cà phê hoặc gì đấy người ta mới dám thuê"
"Có chủ trương thế cũng rất tốt cho những người buôn bán vỉa hè. Vì người Hà Nội toàn theo kiểu là kinh doanh vỉa hè. Nếu mà không có vỉa hè thì người ta sẽ không đến mua. Trước cửa nhà mình thì mình cũng phải thuê chứ đâu phải để cho người ta đến thuê xong rồi làm mất trật tự công cộng"
"Chúng tôi chấp nhận, mong nhà nước tạo điều kiện cho người ta còn buôn bán, sinh sống, còn nuôi con ăn học thì nhà nước cho thuê cũng được. Bây giờ, nhà nước đang thu gọn chợ búa, vỉa hè, trong nhà thì chật chội, buôn bán thì khó khăn"
"Muốn thuê lại vỉa hè nhưng theo tính chất là không nên bành trướng quá, vừa phải để mà tạo điều kiện cho người dân người ta có cái công ăn việc làm cuộc sống người ta ổn định hơn"
Từ phía các chuyên gia giao thông đô thị đánh giá, đề xuất cho thuê, khai thác có kiểm soát một phần vỉa hè Hà Nội là hướng đi có thể cân nhắc, nhưng cần có nghiên cứu kỹ lưỡng để đảm bảo việc cho thuê đúng mục đích.
Theo ông Nguyễn Văn Quyền, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam, Hà Nội cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể cho từng tuyến phố thay vì áp dụng đại trà: "Chúng ta cần sự kết hợp hài hòa giữa mục đích chính của vỉa hè là phục vụ lưu thông, dành cho người đi bộ với chức danh là nơi giao tiếp giữa người mua, người bán trong một chừng mực, phạm vi để giải quyết yêu cầu xã hội"
Còn KTS Nguyễn Thanh Tú, Giảng viên bộ môn Quy hoạch, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cũng bày tỏ việc cho thuê làm mất đi chức năng cốt lõi của vỉa hè, nếu việc cho thuê được tiến hành trên phạm vi rộng mà chưa có các chế tài đi kèm: "Chưa có chế tài rõ ràng là khu vực nào nên cho thuê, cho thuê với tỷ lệ nào và khu vực nào không. Chúng ta sẽ nhìn thấy nó thuần túy là nguồn thu về mặt kinh tế trong khi chức năng cốt lõi từ trước đến nay là không gian giao thông, phục vụ người đi bộ"