Phiên toà giả định: Bài học thực tế trong cuộc chiến chống khai thác IUU

Trong hành trình cùng cả nước nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho ngư dân đang được triển khai bằng nhiều cách làm sáng tạo. Đáng chú ý, các phiên tòa giả định về khai thác IUU đã trở thành những “bài học thực tế”, giúp người dân nhận diện rõ hành vi vi phạm và những chế tài nghiêm khắc của pháp luật.

Từ những phiên tòa trên bờ đến các chuyến tuần tra giữa biển khơi, lực lượng Cảnh sát biển đang góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.

Phiên toà giả định: Bài học thực tế trong cuộc chiến chống khai thác IUU

Những bản án nhiều năm tù dành cho hành vi vi phạm quy định về khai thác hải sản bất hợp pháp không còn là những câu chuyện xa vời đối với ngư dân. Thông qua các phiên tòa giả định được tổ chức ngay tại địa phương, các quy định pháp luật về chống khai thác IUU đang được truyền tải một cách trực quan, sinh động và dễ tiếp cận hơn.

Đây cũng là một trong những giải pháp được lực lượng Cảnh sát biển đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức, ngăn chặn vi phạm ngay từ gốc.

Không phải tại phòng xử án, mà ngay tại các địa phương ven biển, những phiên tòa giả định về khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định do tỉnh Khánh Hòa phối hợp với lực lượng cảnh sát biển đang thu hút đông đảo ngư dân tham dự. Những tình huống được xây dựng tại phiên tòa từ các vụ việc có thật, những mức án được công bố công khai đã trở thành lời cảnh báo trực quan, giúp ngư dân hiểu rõ hơn cái giá phải trả nếu vi phạm pháp luật trên biển.

Tiếng búa kết thúc phiên tòa xét xử vang lên cũng là lúc nhiều ngư dân lặng người trước những mức hình phạt được tuyên đối với các hành vi vi phạm quy định khai thác thủy sản. Dù chỉ là phiên tòa giả định, nhưng các tình huống đều được xây dựng sát thực tế, phản ánh những vi phạm đã và đang xảy ra trên các ngư trường. Qua hình thức tuyên truyền trực quan này, những quy định vốn khô khan của pháp luật trở nên dễ hiểu hơn đối với ngư dân.

“Phiên tòa để cho ngư dân hiểu biết cặn kẽ, cho bà con không được xâm phạm vùng biển nước ngoài, không đánh bắt sai trái…”

“Tôi thấy phiên tòa này giúp ích cho ngư dân để không vi phạm pháp luật của nhà nước, có những phiên toàn như này mới biết cái nào vi phạm, cái nào không vi phạm”

Theo lực lượng chức năng, các phiên tòa giả định giúp ngư dân hiểu rõ hơn hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm IUU. Từ năm 2024 đến nay, cả nước đã khởi tố 91 vụ án hình sự liên quan đến khai thác IUU, nhiều trường hợp bị phạt từ 5 đến 8 năm tù. Ngay cả hành vi vô hiệu hóa hoặc can thiệp thiết bị giám sát hành trình cũng có thể bị xử lý hình sự.

Không chỉ tuyên truyền tại địa phương, lực lượng Cảnh sát biển còn phổ biến pháp luật ngay trên ngư trường thông qua bộ đàm, các chuyến tuần tra và ứng dụng công nghệ. Khi tàu cập cảng, ngư dân được hướng dẫn tra cứu quy định khai thác thủy sản bằng mã QR.

Ông Lê Văn Hào, chủ tàu cá NT 02120 TS, xã Cà Ná, tỉnh Khánh Hòa cho biết: “Cái đây là thực hành nó rõ, thông tin nhiều khi nó không có chính xác, còn ở đây là chính xác...”

Song song với công tác tuyên truyền, hệ thống giám sát hành trình tàu cá được theo dõi 24/24 giờ. Ngay khi xuất hiện dấu hiệu mất kết nối hoặc có nguy cơ vượt ranh giới cho phép, lực lượng chức năng lập tức liên hệ để cảnh báo, ngăn chặn vi phạm.

Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam khẳng định: “Chúng tôi xác định nhiệm vụ IUU là nhiệm vụ chiến đấu của cảnh sát Việt Nam và chắc chắn rồi, cán bộ chiến sĩ cảnh sát Việt Nam hiện nay đang tập trung cao nhất, quyết tâm cao nhất bất kể là ngày đêm luôn luôn sẵn sàng và ứng trực tuần tra kiểm soát chặt chẽ, quyết tâm không để tàu cá ngư dân của chúng ta vi phạm vùng biển nước ngoài và đảm bảo vững chắc chủ quyền biển đảo của  Tổ quốc.”

Từ những phiên tòa giả định trên bờ đến những chuyến tuần tra giữa trùng khơi, cuộc chiến chống khai thác IUU đang được triển khai bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, tuyên truyền, giáo dục pháp luật vẫn được xác định là biện pháp căn cơ, lâu dài nhằm nâng cao ý thức chấp hành của ngư dân.

Khi mỗi ngư dân hiểu rõ hậu quả của hành vi vi phạm, khi mỗi chuyến biển đều gắn với trách nhiệm tuân thủ pháp luật, đó cũng là nền tảng để xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm và phát triển bền vững; góp phần cùng cả nước sớm gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu.

Ngư dân cần nhớ

Chúng tôi sẽ giới thiệu 11 mã nghề cá của Việt Nam được công nhận tương đương với Đạo luật Bảo vệ thú biển của Mỹ (gọi tắt là MMPA). Việc 11 mã nghề cá của Việt Nam được Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) công nhận tương đương với Đạo luật Bảo vệ Thú biển (MMPA) là một “tấm vé thông hành” rất quan trọng.

Bởi, Mỹ là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn thứ hai của Việt Nam. Việc được công nhận tương đương đồng nghĩa với việc hải sản đánh bắt từ 11 nghề này tiếp tục được phép xuất khẩu bình thường vào Mỹ mà không bị cấm cửa. Khi đầu ra xuất khẩu sang Mỹ thông suốt, các doanh nghiệp chế biến sẽ duy trì việc thu mua nguyên liệu ổn định cho bà con. Ngư dân không lo sản phẩm làm ra bị ứ đọng, rớt giá hay bị thương lái ép giá do mất thị trường lớn.

11 mã nghề cá Việt Nam được công nhận tương đương với MMPA gồm:

- Nghề cá mã 2979: nghề đánh bắt mực các loại bằng lưới rút/rơi, lưới kéo tầng đáy.

- Nghề cá mã 2984: nghề đánh bắt cá cơm, cá trích/cá mòi bằng lưới vây.

- Nghề cá mã 2985: nghề đánh bắt cá ngừ vây vàng, cá ngừ mắt to bằng câu tay, câu cần.

- Nghề cá mã 2986: nghề đánh bắt bạch tuộc bằng bẫy bạch tuộc.

- Nghề cá mã 2987: nghề đánh bắt cá cơm, cá trích/cá mòi bằng lưới vây.

- Nghề cá mã 2989: nghề đánh bắt lươn biển bằng lưới kéo tầng đáy.

- Nghề cá mã 3053: nghề đánh bắt cá ngừ vây vàng, ngừ mắt to, ngừ vằn, cá kiếm… bằng câu tay, câu cần, câu vàng.

- Nghề cá mã 3055: nghề đánh bắt tôm biển bằng lưới kéo đáy

- Nghề cá mã 3058: nghề đánh bắt cá thu cá ngừ bằng lưới vây.

- Nghề cá mã 3059: nghề đánh bắt mực các loại bằng câu tay, lưới vây, lưới kéo.

- Nghề cá mã 3061: nghề đánh bắt cá cam/cá hồng cam bằng lưới kéo tầng đáy…