Giá xăng tăng, dầu giảm còn hơn 27.000 đồng/lít
Bộ Công Thương vừa phát thông báo về việc điều hành giá xăng dầu áp dụng từ 15h ngày 7/5.
Ngày 28/2, Mỹ và Israel tấn công Iran. Vài ngày sau xăng dầu trên thế tăng giá vì thiếu nguồn cung. Việt Nam cũng trong tình trạng như vậy. Tại các cửa hàng xăng dầu ở Hà Nội, ô tô xe máy xếp hàng dài. Tuy nhiên đây không phải là lần đầu,
Cuối thế kỷ 19, các gia đình ở Hà Nội thắp sáng buổi tối bằng dầu lạc và dầu vừng. Năm 1883, thực dân Pháp chiếm hoàn toàn Hà Nội. Từ một đô thị truyền thống kiểu phong kiến họ đã chuyển Hà Nội sang dô thị theo kiểu phương Tây.
Nhận thấy cơ hội kiếm lợi nhuận, hai hãng xăng dầu lớn khi đó là Shell và Texaco đã lập kho chứa ở gần cầu Long Biên. Năm 1892 hai hãng này đã nhập phuy dầu hỏa đầu tiên. Để người Hà Nội quen với chất đốt mới, hai hãng đã có chương trình khuyến mại, mua dầu được tặng đèn. Vì đèn sản xuất ở Hoa Kỳ nên người ta gọi đèn thắp dầu hỏa là đèn Hoa Kỳ.
Hết thời gian khuyến mãi, đèn bán với giá khá cao nên những người thợ thủ công phố Hàng Thiếc đã làm ra đèn dầu bằng sắt tây bán với giá rẻ. Dần dần đèn dầu hỏa đã thay thế đèn dùng dầu lạc, dầu vừng.
Cây xăng trên đường Trần Nhật Duật, Hà Nội của Công ti Shell (Ảnh Harrison Forman, 1940s)
Còn xăng xuất hiện khi nào? Năm 1900, Công ty xe điện Đông Dương bắt đầu xây dựng đường tầu điện ở Hà Nội. Họ không sử dụng điện của Nhà máy đèn Bờ Hồ mà dùng máy phát điện bằng xăng. Năm 1906, Công ty Asiatic Petrolium đã nhập những phuy xăng đầu tiên cung cấp cho Công ty xe điện Đông Dương chạy máy phát điện.
Có xăng, Nhà máy đèn Bờ hồ đã thay máy phát hơi nước bằng máy dùng xăng. Năm 1929, thế giới xảy ra đại suy thoái kinh tế kéo dài đến năm 1933. Xăng dầu khan hiếm song vì qui mô nền kinh tế Hà Nội rất nhỏ, phương tiện giao thông sử dụng xăng rất ít, số lượng dầu hỏa dùng thắp đèn không đáng kể nên tình trạng thiếu xăng dầu không ảnh hưởng nhiều đến đời sống xã hội.
Năm 1939, chiến tranh thế giới thứ 2 bắt đầu. Từ năm 1941 đến khi kết thúc chiến tranh, việc cung ứng xăng dầu cho Đông Dương bị gián đoạn nên kinh tế trì và hầu hết xe ô tô ở Hà Nội phải đắp chiếu.
Sau năm 1954, các công ty xăng dầu phương Tây rút khỏi miền Bắc, thời kỳ này xăng dầu ở miền Bắc chủ yếu do Liên Xô và Trung Quốc viện trợ hoặc bán với hữu nghị. Tuy nhiên hai mặt hàng này luôn trong tình trạng khan hiếm vì ưu tiên quân đội và cho chiến trường do vậy nhà nước cấp phát cho các cơ quan, xí nghiệp, nhà máy theo chỉ tiêu.
Cây xăng Socony ở Hà Nội (Ảnh Harrison Forman, 1940s)
Trên cánh cửa ca bin xe tài nào cũng có dòng chữ “yêu xe như con, quý xăng như máu”. Với xe ô tô và xe máy sở hữu tư nhân, nhà nước bán cho chủ xe theo định mức, ô tô là 10l/tháng, xe máy 4l/tháng nhưng không phải ra cửa hàng là mua được. Số xăng ít và có khi một lần mua chỉ được vài lít nên nhiều chủ xe ô tô đã tặng cho nhà nước.
Đến năm 1964 Hà Nội hầu như không còn xe ô tô tư nhân, xe máy thậm chí đếm được. Với dầu hỏa, nhà nước bán theo bìa,mức bán tùy theo nhân khẩu, thấp nhất là 4l/tháng và cũng luôn trong tình trạng “hết dầu”.
Hiện tại và tương lai, xăng dầu vẫn sẽ là nguyên liệu quan trọng cho phát triển kinh tế, cho các phương tiện giao thông. Thế giới ngày nay khó lường và bất ổn nên tình trạng tắc nghẽn nguồn cung và tăng giá chắc chắn sẽ còn xảy ra, chỉ có điều khó biết vào thời gian nào. Vì thế rất cần một chiến lược mang tầm quốc gia.
