Những sai lầm chết người khi phòng chống đuối nước ở bãi biển

Điểm chung của các vụ tai nạn là nạn nhân chủ quan, tắm ngoài khu vực an toàn hoặc vượt qua cảnh báo của lực lượng cứu hộ. Tại Quảng Trị, một người đàn ông 46 tuổi từ Hà Nội đã tử vong sau khi lao xuống cứu con bị sóng cuốn ra xa. Tại Đà Nẵng, hai du khách Ấn Độ bị sóng cuốn vì tự tắm ngoài khu vực được cảnh báo. Mùa hè này còn dài. Biển vẫn sẽ đón hàng triệu lượt khách. Và điều đáng nói là nhiều nạn nhân trong các vụ đuối nước ở biển không phải người không biết bơi, họ biết bơi, nhưng họ vốn chỉ quen bơi ở bể bơi, chứ ít kinh nghiệm bơi trên biển.

Đó là hai thứ hoàn toàn khác nhau, và sự nhầm lẫn đó có thể trả giá bằng tính mạng. Để làm rõ những sai lầm chết người mà nhiều người đang mắc phải khi xuống biển, PV Xuân Tú có cuộc trò chuyện với giảng viên Nguyễn Văn Nhàn, Chuyên gia giáo dục kỹ năng sống, Huấn luyện viên cấp cao môn bơi, Trọng tài Quốc tế, người đã có nhiều năm thực chiến trong huấn luyện kỹ năng sinh tồn dưới nước.

PV: Trước hết thì xin cảm ơn ông đã nhận lời trả lời phỏng vấn của VOV Giao thông. Thưa ông, mùa hè đến thì đi biển là hoạt động được rất nhiều gia đình lựa chọn. Nhưng đây cũng là thời điểm những vụ đuối nước có nguy cơ xảy ra. Và điều đáng nói là có không ít nạn nhân là người biết bơi. Họ biết bơi, nhưng họ bơi không thường xuyên ở biển mà họ bơi ở bể bơi. Hai thứ đó hoàn toàn khác nhau và sự nhầm lẫn đó có thể trả giá bằng tính mạng. Theo ông, sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất mà những người hiện nay đi bơi đang mắc phải khi họ xuống tắm biển là gì? Và tại sao chính những người biết bơi lại dễ chết đuối hơn ở biển so với những người không biết bơi?

Ông Nguyễn Văn Nhàn: Người Việt Nam chúng ta khi xuống dưới nước thường mắc phải rất nhiều lỗi cơ bản ban đầu. Đối với một người mà trước khi xuống nước bơi, có đến 90-95% là trước khi xuống nước không bao giờ khởi động. Và khi không khởi động làm nóng các nhóm cơ, các khớp thì dễ dẫn đến tình trạng là chúng ta sẽ bị chuột rút hoặc co cơ.

Tại sao chính những người biết bơi lại dễ chết đuối hơn những người không biết bơi? Thì câu hỏi này làm rõ một vấn đề là chúng ta vẫn chưa hiểu rõ khái niệm “biết bơi” là gì. Thường thì mọi người đi học bơi. Sau đó thầy cô hoặc các đơn vị cấp chứng nhận chỉ kiểm tra là bơi được 25m hay 50m là xong. Thế nhưng mà khái niệm của một người biết bơi thì cần phải có ba yếu tố rất quan trọng.

Thứ nhất là phải bơi hoặc di chuyển ở trên mặt nước bằng các phương thức kỹ thuật tối thiểu là được 25m. Thứ hai rất quan trọng: phải biết đứng nước tối thiểu là 1 phút 30 giây, tức là nổi trên mặt nước, đầu nổi được trên mặt nước để có khả năng hỗ trợ trong quá trình gặp sự cố. Và điều thứ ba: phải có kiến thức, kỹ năng về phòng chống đuối nước.

Ba yếu tố này mới tạo thành khái niệm đánh giá một người biết bơi. Thường thì người lớn hoặc những người bơi được 5-10m hoặc thậm chí bơi được rất xa thì người ta nghĩ là mình biết bơi rồi. Chủ quan khi xuống dưới nước gặp sự cố thì lại không biết xử lý. Khi gặp sự cố như vậy thì thường người ta chủ quan, không có kiến thức thì bắt đầu vùng vẫy và sợ hãi, không có kỹ năng về kêu cứu. Người tự tin rằng mình đã biết bơi rồi thường sẽ không bao giờ mặc áo phao hoặc đeo phao để bơi, nên sự cố sẽ xảy ra.

PV: Vâng, phòng chống đuối nước ở những người không sợ nước, những người đã từng xuống nước nhiều lần nhưng chưa có sự cố, đó là điều thính giả không nên bỏ qua. Biết bơi trong bể bơi có thể trở thành bẫy tâm lý chết người khi đi bơi ở biển. Và có một điều mà chúng ta ít biết, đó là dòng chảy xa bờ, được coi là “sát thủ vô hình” ở biển. Ông có thể mô tả cụ thể chúng ta nhận biết bằng mắt thường như thế nào, và khi bị cuốn vào thì phản xạ đầu tiên cần làm là gì?

Ông Nguyễn Văn Nhàn: Để chúng ta phân biệt dòng chảy xa bờ bằng mắt thường thì đây là một hiện tượng tự nhiên xảy ra ở biển mà ít người tìm hiểu. Khi nhìn thấy các viền sóng, ở giữa tâm của các viền sóng nổi cao lên mà có một dòng chảy rất lặng, đó chính là dòng chảy xa bờ. Các con sóng thì ồ ạt từ ngoài vào trong, còn  đoạn lặng này thì chỉ có lăn tăn bọt bóng nhỏ lên thôi. Khoảng lặng này có thể rộng từ 5m đến 20-30m, và dưới đó bao gồm rất nhiều chân lốc xoáy nho nhỏ.

Dòng chảy xa bờ đi theo xu hướng cuốn mọi thứ từ trong bờ ra ngoài rất nhanh chóng, và đồng thời kéo từ trên xuống dưới. Để nhìn rõ hơn thì dòng chảy này sẽ có màu sẫm và đậm hơn so với các con sóng ở bên cạnh. Khi mắc phải dòng chảy xa bờ, tâm lý thông thường là hoảng loạn, cố ngoi lên lấy hơi hoặc bơi nhanh vào bờ.

Nhưng đây chính là sai lầm chết người: càng cố ngoi lên thì dòng chảy càng kéo xuống; càng bơi vào bờ thì càng mất sức vì đang bơi ngược dòng, nguy cơ đuối nước rất cao. Cách đúng là: bình tĩnh lại, nín hơi để nổi, rồi bơi ngang sang hai bên để thoát ra khỏi dòng chảy - không bơi thẳng vào bờ.

PV: Vâng, bản năng sinh tồn, bơi thẳng vào bờ, đôi khi lại là thứ đẩy chúng ta vào nguy hiểm nhanh hơn. Đó là kiến thức mà không phải ai cũng được trang bị. Nhưng giả sử đã xảy ra chuyện, người xung quanh cần làm gì? Vậy thì khi chứng kiến người đuối nước ở biển, có những hành động sơ cứu nào mà người dân hay làm mà ông khẳng định là sai và có thể khiến nạn nhân nguy hiểm tính mạng?

Ông Nguyễn Văn Nhàn: Có một số người hỗ trợ sơ cấp cứu ban đầu sai cách mà chúng ta hay gặp. Thứ nhất là vác nạn nhân lên vai rồi chạy vòng quanh với mục đích cho nước trong bụng chảy ra. Thứ hai là đặt nạn nhân nằm ngửa rồi ấn vào bụng để nước tràn ra. Những cách này đều sai theo khoa học. Khi vác nạn nhân lên vai thì xương ức và xương sườn nạn nhân áp sát vào vai người vác, chạy nhảy như vậy có thể gãy xương sườn, hoặc giúp nước chảy từ bụng ngực lên não, làm não chết nhanh hơn.

Cứu theo kiểu dân gian như vậy thì 10 người chỉ cứu được một, thậm chí không cứu được ai mà còn làm nguy cơ tử vong cao hơn. Cách đúng rất đơn giản: hà hơi thổi ngạt và ấn tim. Hà hơi thổi ngạt: bịt mũi nạn nhân, thổi vào miệng hai lần thật mạnh.

Sau đó đan tay ấn vào tim 30 lần trong vòng 20 giây. Một chu kỳ gồm hai lần hà hơi thổi ngạt và 30 lần ấn tim. Thực hiện liên tục 5 chu kỳ. Lưu ý quan trọng: tim nằm ở giữa lồng ngực, chỉ chếch sang trái một chút, không phải hoàn toàn bên trái như nhiều người nghĩ. Ấn đúng vào giữa xương ức thì mới có tác dụng hồi sức tim.

PV: Vâng. Rõ ràng có những thông tin mà nếu như hôm nay không trao đổi trực tiếp với ông thì chính chúng tôi cũng đang chưa hiểu sâu, và rất có thể cũng sẽ rơi vào hoảng loạn khi chứng kiến ai đó bị đuối nước ở biển. Nếu chỉ được nói một điều duy nhất, điều ông muốn nhấn mạnh nhất với những gia đình chuẩn bị đưa con ra biển trong những ngày hè sắp tới là gì, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Nhàn: Với tôi thì điều quan trọng nhất, việc đầu tiên là mọi người nên trang bị cho mình một chiếc áo phao. Đối với người đánh giá mình đã biết bơi rồi thì nên trang bị một chiếc áo phao chuyên dụng của người biết bơi - tức là có một sợi dây buộc ở bụng và một sợi dây gián tiếp buộc thêm một  phao đằng sau.

Mọi người vẫn có thể thoải mái bơi lội và khi có sự cố vẫn có một chiếc phao để bám vào. Ví dụ như vận động viên Ánh Viên dù vừa giành huy chương vàng giải bơi open thế giới vẫn phải đeo phao chuyên dụng khi thi đấu ở biển mở. Còn những người chưa tự tin biết bơi mà xuống môi trường biển thì bắt buộc phải mặc áo phao. Đây là kỹ năng tối thiểu, và là kỹ năng có thể cứu sống tính mạng.

PV: Một lần nữa xin được cảm ơn ông đã trao đổi. Mong rằng trong quãng thời gian mùa hè sắp tới và trong tương lai, chúng ta sẽ kéo giảm đến mức thấp nhất những câu chuyện đau lòng liên quan đến đuối nước.