Mua bán dữ liệu dễ như mua rau

Dự án luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân liệt kê một số hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm xử lý dữ liệu cá nhân trái luật; lợi dụng bảo vệ dữ liệu để vi phạm pháp luật; thu thập, xử lý, chuyển giao dữ liệu trái quy định.

Thực tế, Bộ Công an đã phát hiện, đấu tranh, xử lý một số đường dây chiếm đoạt, mua bán dữ liệu cá nhân quy mô lớn tại Việt Nam lên tới hàng nghìn GB dữ liệu, bao gồm có nhiều dữ liệu nội bộ, nhạy cảm. Tuy nhiên, hiện tượng mua bán thông tin trên mạng vẫn diễn ra thường xuyên, dễ dàng như mua rau ngoài chợ.

Khách hàng mua dữ liệu cá nhân là ai?

Trước tiên, cần làm rõ câu hỏi, khách hàng mua dữ liệu cá nhân là ai? Họ, là nhân viên ngân hàng, loại dữ liệu mà họ quan tâm tất nhiên liên quan đến lĩnh vực tài chính, cụ thể là những khách hàng vừa vay vốn, đã đáo hạn vài lần, hoặc chủ nhà của những căn chung cư mới ký hợp đồng mua bán.

Họ, cũng là có thể là những cơ sở sản xuất nội thất, data dữ liệu những người này cần bao gồm khách hàng của các dự án chung cư sắp sửa bàn giao. Những dữ liệu này được sử dụng nhằm mục đích giới thiệu dịch vụ mà các đơn vị này cung cấp. Ví dụ data khách hàng của một dự án chung cư sắp hoàn thiện giá cao hơn dự án đưa vào sử dụng một thời gian, của khách hàng có nhu cầu vay vốn giá cao hơn nhóm khách hàng còn dư nợ ở một tổ chức tín dụng nào đó. 

“- Bà mua dữ liệu kiểu gì vậy?”

- Thực ra bọn nó mua bán cái này cũng không hợp pháp nên nó không công khai đâu. Ở đây nó là cái nhóm tài chính đâm ra nó chỉ biết khách hàng vừa vay ở bên nào đấy. Còn khách hàng mà vừa mua nhà dự án ấy thì lại phải kết nối với bên chủ dự án ấy.

- Chi phí nó như thế nào?

- Thì tùy, khách hàng đang có dư nợ bên khách nó khác, còn khách hàng dự án nó rơi vào khoảng 1 triệu đồng 1 tòa”.

Tiếp theo, cũng cần làm rõ đối tượng nào kinh doanh những loại dữ liệu này? Theo nhân viên của một công ty tài chính cá nhân, dữ liệu được tổng hợp lại từ một nguồn, nguồn này thu thập từ nhân viên ngân hàng, từ khách hàng mua nhà các dự án, từ những cá nhân sử dụng phần mềm quét thông tin trên các diễn đàn, mạng xã hội. Có thể, những người này không quan tâm hoặc không nhận thức được mức độ nghiêm trọng của việc thu thập dữ liệu cá nhân mà không được sự đồng ý phục vụ mục đích kiếm lời.

Tiết lộ về điều này, một người được thuê thu thập dữ liệu cá nhân từ các diễn đàn, mạng xã hội, cho biết: “Chúng tôi được trả tiền để làm việc này, mỗi gi dữ liệu cũng kiếm được một số tiền, họ cung cấp cho chúng tôi phần mềm quét thông tin. Chúng tôi chỉ cần thường xuyên quét thông tin tên tuổi, số điện thoại, đơn hàng là được trả tiền”.

Làm gì để kiểm soát hoạt động mua bán trái phép dữ liệu cá nhân?

Những cuộc gọi quảng cáo chỉ gây phiền hà, đôi khi khó chịu nhưng chưa gây... thiệt hại từ vài cho đến hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đối với nạn nhân của nhiều vụ lừa đảo qua không gian mạng gần đây. Đôi khi chúng ta tự hỏi, các đối tượng lừa đảo lấy đâu ra số điện thoại, thông tin cá nhân, thậm chí cả thông tin đơn hàng?

Trình bày quan điểm về vấn đề này, luật sư Nguyễn Thế Truyền, Công ty Luật hợp danh Thiên Thanh, cho biết: “Ở đây các nhà mạng phải có khả năng để chứng minh được sự tuân thủ của mình để bảo vệ dữ liệu cá nhân trước cơ quan quản lý cũng như chủ thể của dữ liệu. Điều này có lẽ tất các các doanh nghiệp viễn thông buộc phải lưu trữ hồ sơ, rồi nhật ký tất cả các lần rồi tất cả các hoạt động về xử lý dữ liệu”.

Có hai vấn đề ở đây, việc kiểm soát bảo mật thông tin khách hàng từ các tổ chức, doanh nghiệp được phép yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin cá nhân hiện nay vẫn chưa chặt chẽ. Tiếp theo, trong trường hợp xác định tổ chức vi phạm, mức xử phạt 5% doanh thu liền kề năm trước rất cao. Nhưng xác định vai trò của từng chủ thể trong một hành vi không dễ dàng, như đối với với các tập thể, cá nhân thu thập dữ liệu cá nhân kinh doanh kiếm lời xử lý thế nào?

Trao đổi về nội dung dự thảo luật này, Phó chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nhấn mạnh: “Ủy ban Thường vụ thống nhất trước mắt quy định như vậy để làm sao vi phạm quyền con người, quyền công dân phải có mức phạt cao hơn để bảo đảm tính răn đe nhưng phân tích cho rõ cái nào nó vi phạm quyền con người, quyền công dân. Một số hành vi khác trong xử lý và chuyển dữ liệu cá nhân có thể cao hơn mức vi phạm hành chính thông thường nhưng cũng có những hành vi bằng với vi phạm hành chính thông thường. Sự phân tích này phải tương đối cụ thể. Nếu không đưa được vào luật, giao cho Chính phủ quy định chi tiết, các hành vi vi phạm tối đa của chuyển xuyên biên giới là 5 %, đấy là tối đa thôi”.

Để kiểm soát hoạt động mua bán trái phép dữ liệu cá nhân, các cơ quan chức năng cần tăng cường năng lực an ninh mạng, đầu tư vào hạ tầng an ninh mạng, đào tạo nhân sự chuyên trách để nâng cao khả năng phòng ngừa cũng như ứng phó các cuộc tấn công internet. Ngoài ra, cũng cần nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, cách thức phòng tránh rủi ro khi tham gia vào môi trường mạng.