An ninh năng lượng: Từ “đủ cung” đến cân bằng “cung - cầu” và ổn định vĩ mô

Tại hội thảo “Bảo đảm an ninh năng lượng Việt Nam trong bối cảnh xung đột và biến động địa chính trị tại Trung Đông” diễn ra sáng 26/3 tại Hà Nội, một thông điệp nổi bật được nhấn mạnh: bên cạnh nguồn cung, “cầu” – tức hành vi tiêu dùng năng lượng – đang trở thành biến số quyết định. 

Phát biểu khai mạc, ông Trần Quốc Khánh – Thường trực Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương – nhấn mạnh: năng lượng là “huyết mạch” của nền kinh tế. Những cú sốc từ bên ngoài như biến động giá dầu, gián đoạn chuỗi cung hay chi phí vận tải tăng cao đã và đang lan tỏa trực tiếp vào lạm phát và tăng trưởng.

Từ thực tiễn Việt Nam, ông chỉ ra 4 thách thức mang tính cấu trúc của ngành năng lượng: "Thứ nhất, mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu ngày càng lớn, đặc biệt là than và khí hóa lỏng. Thứ hai, hệ thống hạ tầng năng lượng, nhất là lưới điện truyền tải, vẫn còn điểm nghẽn. Thứ ba, chuyển dịch sang năng lượng xanh, sạch đòi hỏi cao về công nghệ, tài chính và thể chế. Và cuối cùng, cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đặt ra yêu cầu chuyển đổi sâu rộng".

Không chỉ dừng ở bài toán nguồn cung, ông cho biết thêm cách tiếp cận mới được nhấn mạnh là phải tính đến phía cầu – tức hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn nền kinh tế: "Trước đây, chúng ta chủ yếu tiếp cận từ phía cung. Nhưng nếu chỉ bàn về cung là chưa đủ. Phải tính đến cầu – cầu tiết kiệm. Các giải pháp sử dụng hiệu quả điện năng, xăng dầu… cũng là giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng."

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh, mỗi hành vi tiết kiệm điện, nhiên liệu không chỉ giúp giảm chi phí vi mô mà còn góp phần tạo “dư địa” cho an ninh năng lượng quốc gia – một yếu tố ngày càng quan trọng trong điều hành kinh tế.

Ở góc độ chính sách và giám sát, đại diện cơ quan lập pháp tiếp tục nhấn mạnh vai trò của hiệu quả sử dụng năng lượng như một chỉ báo của chất lượng tăng trưởng. Tiến sĩ Tạ Đình Thi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội – cho rằng, tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu môi trường, mà còn là giải pháp kinh tế mang tính chiến lược: "Việc tiết kiệm, sử dụng hiệu quả năng lượng là một chỉ tiêu rất quan trọng để đánh giá hiệu quả nền kinh tế. Chuyển đổi năng lượng phải là một trụ cột của an ninh năng lượng quốc gia… giúp giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch nhập khẩu và hạn chế rủi ro từ biến động địa chính trị."

Từ phân tích tổng thể, câu hỏi đặt ra là: đâu là giải pháp cụ thể trong từng giai đoạn để tăng khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng? Nghiên cứu sâu về khu vực Trung Đông – tâm điểm của các biến động năng lượng toàn cầu, một chuyên gia đã đưa ra khung giải pháp theo ba cấp độ: ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Công Hoàng – Trưởng phòng Nghiên cứu Trung Đông và Tây Á, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi – nhấn mạnh: trong ngắn hạn, đặc biệt năm 2026, ưu tiên hàng đầu là “khóa” nguồn cung và ổn định kỳ vọng thị trường: "

Trước hết, cần đẩy mạnh ngoại giao năng lượng; đa dạng hóa nguồn nhập khẩu dầu thô và sản phẩm, đàm phán linh hoạt với các đối tác ngoài khu vực xung đột; đồng thời mở kênh làm việc song song giữa Chính phủ – doanh nghiệp – nhà cung cấp chiến lược. Thứ hai, ổn định vĩ mô: điều hành phối hợp giá xăng dầu, tỷ giá, ngoại tệ và tín dụng lưu động cho doanh nghiệp đầu mối; giảm thuế, phí có mục tiêu nếu sốc giá kéo dài. Thứ ba, quản trị chuỗi xuất khẩu: khuyến khích đàm phán điều kiện giao hàng theo hướng giảm rủi ro cước biển; chủ động chuyển tuyến, tăng dự trữ nguyên liệu và sử dụng vận tải hàng không có chọn lọc".

Trong một thế giới nhiều bất định, an ninh năng lượng không còn là bài toán tuyến tính. Đó là sự kết hợp giữa đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng và điều hành chính sách vĩ mô linh hoạt. Cân bằng được ba trụ cột này sẽ quyết định khả năng giữ vững ổn định kinh tế và nâng cao sức chống chịu của Việt Nam trước những cú sốc năng lượng toàn cầu trong những năm tới./.