EU xem xét nới lệnh cấm xe xăng từ 2035, mở “cửa” cho động cơ đốt trong
Ủy ban châu Âu (EC) công bố kế hoạch rút lại lệnh cấm đối với việc bán ô tô mới sử dụng động cơ đốt trong (xe xăng) từ năm 2035, bằng cách cho phép tiếp tục lưu hành một số dòng xe không thuần điện, sau sức ép mạnh mẽ từ Đức, Italy và ngành công nghiệp ô tô châu Âu.
Phát biểu trước Nghị viện châu Âu, Ủy viên châu Âu phụ trách khí hậu, trung hòa carbon và tăng trưởng xanh, ông Wopke Hoekstra, đã tìm cách trấn an các nghị sĩ rằng EU vẫn nghiêm túc với các cam kết xanh của mình:
“Chúng ta đang ở giữa một giai đoạn chuyển đổi rất lớn. Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt trong các công nghệ then chốt, bao gồm xe điện và pin, trong khi Mỹ tiếp tục vượt chúng ta về năng suất và đổi mới sáng tạo ở ít nhất một số lĩnh vực. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt như vậy, Liên nh châu Âu đơn giản là phải tăng tốc.”
Theo quy định, kể từ năm 2035, tất cả ô tô và xe tải nhẹ mới phải đạt mức phát thải bằng 0. Tuy nhiên, theo đề xuất mới, mục tiêu này sẽ được điều chỉnh thành cắt giảm 90% lượng khí CO₂, thay vì 100%.
Điều này đồng nghĩa phần lớn xe mới vẫn là xe điện chạy pin, song vẫn chừa “dư địa” cho một số mẫu xe sử dụng động cơ đốt trong.
Phần phát thải còn lại, các hãng xe sẽ phải bù đắp thông qua việc sử dụng thép phát thải carbon thấp sản xuất trong EU, nhiên liệu tổng hợp hoặc các loại nhiên liệu sinh học không có nguồn gốc từ thực phẩm, chẳng hạn như phế phẩm nông nghiệp hoặc dầu ăn đã qua sử dụng.
Kế hoạch cũng cho phép các nhà sản xuất ô tô có khoảng thời gian “chuyển tiếp” ba năm, từ 2030 đến 2032, để giảm 55% lượng khí CO₂ phát thải từ ô tô so với mức năm 2021. Trong khi đó, mục tiêu cắt giảm phát thải đối với xe tải nhẹ vào năm 2030 sẽ được nới lỏng xuống còn 40%, thay vì 50% như quy định trước đây.
Những thay đổi này – vẫn cần được các chính phủ EU và Nghị viện châu Âu phê chuẩn – được đánh giá là bước lùi lớn nhất của EU đối với các chính sách xanh đã được thông qua trong vòng 5 năm qua.
Vì sao châu Âu "lung lay" trước lệnh cấm động cơ đốt trong?
Lệnh cấm động cơ đốt trong từng được ca ngợi là một thắng lợi lớn trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu khi được thông qua vào năm 2023. Tuy nhiên, trong hơn một năm qua, các hãng xe và những bên ủng hộ họ đã liên tục gây sức ép để EU nới lỏng quy định này, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc và quá trình chuyển đổi sang xe điện diễn ra chậm hơn dự kiến.
Việc làm suy yếu lệnh cấm là kết quả rõ nét nhất cho đến nay của xu hướng ưu tiên kinh doanh, khi EU trong năm nay đã cắt giảm hoặc điều chỉnh hàng loạt luật môi trường với lý do lo ngại kìm hãm tăng trưởng kinh tế.
Trong bối cảnh hàng loạt thông báo cắt giảm việc làm và đóng cửa nhà máy suốt năm qua, ngành ô tô châu Âu, hiện sử dụng gần 14 triệu lao động và đóng góp khoảng 7% GDP của khu vực, cho rằng mục tiêu năm 2035 không còn thực tế.
Tại nhà máy Schaeffler, một trong những nhà cung cấp phụ tùng ô tô lớn nhất của Đức, không khí làm việc không mấy vui vẻ, bởi EU sẽ chấm dứt động cơ diesel vào năm 2035.
Ông Volker Robel thuộc hội đồng nhân viên và là người phát ngôn cho các công nhân của Schaeffler cho biết: "Tuần trước chúng tôi đã có một cuộc họp nhân viên, chúng tôi đã có một cuộc thăm dò, khoảng 50% trong số chúng tôi nói rằng họ lo lắng về công việc của mình."
Ngành công nghiệp ô tô chiếm 7% tổng sản phẩm quốc nội của EU. EU xuất khẩu ô tô và phụ tùng trị giá 170 tỷ euro, và gần 14 triệu người làm việc trong lĩnh vực này. Ngành công nghiệp lo lắng về tương lai sau thời kỳ động cơ đốt trong, vì đó là công nghệ mà các công ty Châu Âu đang dẫn đầu toàn thế giới.
Ông Matthias Zink, quản lý bộ phận Hệ thống truyền động & Khung gầm của Schaeffler AG nêu ý kiến: "Tôi cho rằng chúng ta nên mở cửa cho tất cả các công nghệ khác nhau, rằng chúng ta nên bám sát mục tiêu giảm carbon, nhưng đó phải là một cuộc cạnh tranh kỹ thuật công bằng."
Dù xe điện được xác định là trụ cột trong chiến lược cắt giảm phát thải, đây vẫn là công nghệ còn mới, mức độ phổ cập chưa cao.
Theo các nhà sản xuất, chi phí ban đầu cao và việc thiếu hạ tầng trạm sạc tại nhiều khu vực trong 27 quốc gia thành viên khiến người tiêu dùng chưa mặn mà với xe điện. Số liệu ngành cho thấy, chỉ hơn 16% số xe mới bán ra trong 9 tháng đầu năm 2025 là xe chạy pin.
Ngoài ra, việc Chính phủ Đức cắt giảm trợ cấp mua xe điện và giá xe điện sản xuất tại châu Âu còn cao cũng khiến nhu cầu tăng chậm. Trong khi đó, ngành này chịu áp lực ngày càng lớn từ làn sóng xe giá rẻ của Trung Quốc và một thị trường ô tô châu Âu vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch COVID-19.
Phóng viên của DW, Simon Young, phân tích thêm:
“Nhu cầu tiêu dùng của người dân Châu Âu đang trì trệ. Nền kinh tế Châu Âu đang trong tình trạng ảm đạm. Và đã có những vấn đề về giá cả. Bạn biết đấy, đối với xe điện chẳng hạn, đã từng có các khoản trợ cấp, sau đó chúng bị rút lại. Mọi người rất có ý thức về giá cả. Đồng thời, tôi nghĩ ở Đức, Đức đã chậm trễ trong việc triển khai cơ sở hạ tầng cần thiết, các trạm sạc, .... Vì vậy, mọi người đã cảm thấy không chắc chắn.”
Ông Lucien Mathieu, thuộc Tổ chức Giao thông và Môi trường cảnh báo việc nới lỏng lệnh cấm phát thải sẽ gửi đi “một tín hiệu gây bối rối” tới các hãng xe và người tiêu dùng.
“Việc đảo ngược mục tiêu này sẽ gửi đi một tín hiệu rất có hại, bởi vì nó có nghĩa là các nhà sản xuất ô tô sẽ tiếp tục đầu tư vào công nghệ đốt trong, vào công nghệ hybrid trong khi thế giới đang chuyển sang xe điện. Do đó, mỗi đồng Euro chi cho công nghệ đốt trong là một đồng Euro chúng ta không chi cho công nghệ điện, và điều đó khiến việc bắt kịp Trung Quốc trở nên khó khăn hơn”.
Còn tại Việt Nam đã ban hành Kế hoạch chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông: mục tiêu đến 2040 chấm dứt sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô, xe máy dùng nhiên liệu hóa thạch cho thị trường trong nước; đến 2050, 100% phương tiện đường bộ dùng điện hoặc năng lượng xanh.
Giai đoạn 2025–2030 đặt mục tiêu tối thiểu 50% phương tiện mới (đặc biệt là taxi, xe buýt) dùng điện hoặc nhiên liệu xanh.
Các đô thị lớn như Hà Nội hiện mới đặt ra lộ trình cấm dần xe máy xăng ở các vành đai trong giai đoạn 2026–2030 và dùng công cụ hạn chế, thu phí – đặc biệt sau 2035 chứ chưa ấn định mốc cấm hẳn xe xăng,
Các chuyên gia cho rằng với thu nhập bình quân còn thấp, Việt Nam cần lộ trình linh hoạt: vừa kiên định mục tiêu chấm dứt xe dùng nhiên liệu hóa thạch vào 2040–2050, vừa xây dựng cơ chế hỗ trợ giá, tín dụng và hạ tầng sạc, đồng thời sớm công bố rõ mốc hạn chế – cấm xe xăng ở các đô thị để doanh nghiệp và người dân chủ động chuyển đổi.