Không chỉ mang ý nghĩa cải thiện điều kiện sống cho người dân, dự án còn được kỳ vọng mở ra hướng đi mới cho công tác chỉnh trang đô thị của thành phố:
Nhiều năm sống trong cảnh "đi không được, ở cũng chẳng xong"
Nằm giữa bốn tuyến đường Cống Quỳnh - Nguyễn Trãi - Nguyễn Cư Trinh - Trần Đình Xu, khu Mả Lạng từ lâu được xem là "tứ giác vàng" của TP.HCM. Thế nhưng, ẩn sau những tòa nhà cao tầng và nhịp sống sôi động của khu trung tâm lại là hàng nghìn hộ dân đã sống nhiều thập kỷ trong những căn nhà chật chội, xuống cấp.
Men theo những con hẻm ngoằn ngoèo ở hẻm 168 Nguyễn Cư Trinh, chỉ vừa đủ một chiếc xe máy len qua, dễ dàng bắt gặp những căn nhà rộng chưa đầy 10m². Nhiều thế hệ cùng chung sống trong không gian chật hẹp, thiếu ánh sáng, thiếu thông gió, mọi sinh hoạt đều phải chắp vá. Với bà Nguyễn Thị Bé, gần nửa thế kỷ gắn bó với nơi này cũng là từng ấy năm chật vật trong căn nhà chỉ khoảng 10m² của gia đình 9 người.
“Cô ở đây khoảng 50 năm rồi, gia đình có 9 người nhưng giờ căn nhà mục hết trơn, sờ vào vách tường nó phập phình vậy đó, không có chỗ ngủ, tối có thằng nhóc nó ngủ ở dưới, rồi sáng mọi người đi làm hết nó mới lên trên đó ngủ được. Tập trung hết mọi người lên gác là không có chỗ ngủ, con thấy trong bếp không nấu đồ ăn được, phải nấu ngoài sân không à, trời mưa phải bưng vào trong nấp”
Không chỉ gia đình bà Bé, hoàn cảnh của bà Cẩm Thoa cũng là câu chuyện quen thuộc ở Mả Lạng. Bốn thế hệ với 12 người cùng sinh hoạt trong căn nhà chỉ khoảng 15m². Người ngủ gác lửng, người nằm dưới đất. Bữa cơm chẳng bao giờ đủ chỗ ngồi, việc tắm giặt cũng phải chia nhau từng lượt.
“Trong đây như ổ chuột. Nhà nhỏ như vậy ăn uống kiểu gì, có ăn thì mỗi người một tô, người đứng người ngồi, người thì đi vòng vòng ngoài hẻm.... Tôi sống ở đây từ 19 tuổi tới giờ. Năm nay 56 tuổi rồi đó. Ở ngoài người ta cất nhà đẹp, trong đây muốn sửa nhà không được.”
Điều đáng nói, phần lớn nhà ở tại Mả Lạng đã xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều năm qua, người dân gần như không thể sửa chữa, cải tạo nhà ở, trong khi điều kiện sinh hoạt ngày càng xuống cấp. Muốn nâng cấp không được cấp phép, tiếp tục sinh sống thì chật chội, xuống cấp, khiến hàng nghìn hộ dân rơi vào cảnh “đi không được, ở cũng chẳng xong”.
Tái định cư tại chỗ: Kỳ vọng đổi đời giữa "tứ giác vàng"
Sau nhiều năm chờ đợi, HĐND TP.HCM đã thông qua chủ trương đầu tư dự án chỉnh trang khu Mả Lạng - Chợ Gà, Gạo theo hình thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BT, với tổng vốn hơn 16.300 tỷ đồng. Dự án dự kiến triển khai giai đoạn 2026 - 2029, ảnh hưởng khoảng 1.070 trường hợp nhà, đất với gần 1.500 hộ dân. Đáng chú ý, người dân sẽ được tái định cư tại chỗ sau khi dự án hoàn thành, mang lại nhiều kỳ vọng nhưng vẫn còn không ít băn khoăn.
"Nếu giải tỏa, di dời thì chắc chắn cuộc sống của bà con sẽ bị xáo trộn, nhất là chuyện chỗ ở. Người nào có điều kiện kinh tế thì còn có thể mua nhà khác để ổn định, nhưng đa số người dân chỉ mong nếu triển khai dự án thì phải bố trí nơi ở mới ổn định, để mọi người yên tâm.
“Chúng tôi cũng đồng tình với chủ trương chỉnh trang đô thị của Nhà nước, vì thành phố phát triển thì sẽ thu hút thêm đầu tư, kinh tế đi lên, người dân cũng có điều kiện hưởng lợi từ môi trường sống tốt hơn. Chỉ mong là khi đã quyết định làm thì triển khai nhanh, làm dứt điểm, đừng để kéo dài khiến người dân phải chờ đợi và sống trong tâm trạng thấp thỏm.”
Tái định cư tại chỗ được xem là điểm khác biệt lớn nhất của dự án Mả Lạng. Không chỉ giúp người dân giữ được nơi sinh sống quen thuộc, mô hình này còn hạn chế xáo trộn việc làm, học hành của con em và các mối quan hệ cộng đồng vốn đã hình thành qua nhiều thế hệ. Giải đáp những băn khoăn của người dân, ông Lê Thanh Tuấn, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Bến Thành cho biết, thành phố đã có phương án hỗ trợ người dân trong suốt thời gian chờ xây dựng khu tái định cư.
“Trong thời gian chờ bàn giao nhà tái định cư, các hộ gia đình đủ điều kiện tái định cư sẽ được hỗ trợ chi phí tạm cư theo quy định. Mức hỗ trợ hiện nay đối với khu vực phường Bến Thành là 8 triệu đồng/hộ/tháng đối với hộ có từ 4 nhân khẩu trở xuống. Hộ có từ 5 nhân khẩu trở lên được hỗ trợ thêm 2 triệu đồng/người/tháng nhưng tối đa không quá 24 triệu đồng/hộ/tháng. Sau khi xây dựng xong, người dân khu Mả Lạng sẽ được đưa về lại nơi cũ để tái định cư.”
Ngoài việc được tái định cư tại chỗ, các hộ dân còn được hỗ trợ chi phí thuê nhà trong thời gian tạm cư. Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, quá trình phá dỡ sẽ phải tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn và bảo vệ môi trường. Không chỉ cải thiện điều kiện sống cho người dân Mả Lạng, dự án còn được kỳ vọng mở đường cho chương trình di dời khoảng 40.000 căn nhà trên và ven kênh, rạch thông qua việc vận dụng các cơ chế đặc thù để huy động nguồn lực xã hội. Ông Trịnh Quốc Dũng, Phó Trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết:
“Sở Xây dựng đang phối hợp xây dựng phương án để trình UBND Thành phố áp dụng các cơ chế theo Nghị quyết 260 và Nghị định số 257 của Chính phủ nhằm triển khai các dự án theo hình thức đối tác công tư. Đồng thời, thành phố cũng đề xuất xây dựng nhà ở xã hội phục vụ tái định cư, bảo đảm người dân có nơi ở ổn định sau khi di dời, qua đó từng bước cải thiện môi trường sống, chỉnh trang đô thị và khai thác hiệu quả quỹ đất ven sông, kênh, rạch.”
Việc áp dụng mô hình PPP và cơ chế mới được kỳ vọng giải quyết bài toán vốn và quỹ nhà tái định cư. Nếu thành công, tái định cư tại chỗ ở Mả Lạng sẽ cải thiện đời sống người dân và tạo tiền đề nhân rộng mô hình.
Từ một “điểm nghẽn”, Mả Lạng có cơ hội trở thành hình mẫu chỉnh trang đô thị, vừa hiện đại vừa bảo đảm ổn định cuộc sống cho người dân.