Sau gần hai tuần triển khai, chính sách đã đi vào cuộc sống ra sao, các hộ kinh doanh gặp thuận lợi và khó khăn gì trong quá trình chuyển đổi?
Rào cản nào cần tháo gỡ cho hộ kinh doanh?
Buổi trưa tại một quán ăn trên phố Lê Thanh Nghị, Hà Nội, sau khi khách thanh toán bằng chuyển khoản, chủ quán chỉ mất vài giây để thao tác trên máy tính tiền và xuất hóa đơn điện tử. Hình ảnh này đang dần trở nên quen thuộc tại nhiều cửa hàng bán lẻ, quán cà phê, nhà hàng.
Theo quy định mới, nhiều hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng mỗi năm trở lên hoặc thuộc một số lĩnh vực bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng phải sử dụng hóa đơn điện tử, trong đó nhiều trường hợp bắt buộc khởi tạo từ máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế.
Đây được xem là bước tiếp theo trong lộ trình chuyển đổi số ngành thuế, nhưng cũng đặt ra không ít thay đổi với hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.
Chị Đinh Thị Hải Yến, chủ hộ kinh doanh thực phẩm tại Hà Nội chia sẻ một số khó khăn khi áp dụng hóa đơn điện tử giai đoạn đầu: "Ban đầu mình cũng gặp nhiều khó khăn do phần mềm sa gặp lỗi, gây khó khăn khi xuất hóa đơn. Điều này không xảy ra với công ty mà chỉ với các hộ kinh doanh".
Không chỉ thay đổi cách ghi chép, nhiều hộ kinh doanh cho biết việc quản lý hóa đơn điện tử giúp hạn chế nhầm lẫn và dễ lưu trữ chứng từ hơn. Tuy nhiên, giai đoạn đầu chuyển đổi cũng phát sinh thêm những khoản đầu tư.
Chị Nguyễn Xuân Thu - hộ kinh doanh cửa hàng tạp hóa cho biết: "Việc thêm hóa đơn điện tử cũng phát sinh thêm chi phí vì mình bán mặt hàng giá trị nhỏ. Với cửa hàng nhỏ thì đây cũng là một khoản chi không nhỏ khi thống kê cuối tháng".
Từ Nghị định 254 đến mục tiêu nh bạch thị trường
Nghị định 254 về hóa đơn, chứng từ điện tử còn có nhiều điểm mới đáng chú ý khác, tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng.
Đối với hộ, cá nhân kinh doanh trên sàn thương mại điện tử có doanh thu trên 1 tỷ đồng, có thể ủy nhiệm cho sàn thương mại điện tử lập hóa đơn thay. Trong trường hợp, sàn thương mại điện tử không nhận ủy nhiệm thì các nền tảng này phải có trách nhiệm cung cấp thông tin giao dịch, để hỗ trợ người bán thực hiện việc lập hóa đơn theo quy định.
Bà Phạm Thị Minh Hiền - Phó Trưởng Ban Chính sách và Thuế quốc tế, Cục Thuế, Bộ Tài chính cho biết: "Thông tin về người mua trên sàn đôi khi người bán lại không thể biết. Cho nên Nghị định 254 đã bổ sung trách nhiệm chủ quan của nền tảng thương mại điện tử, phải cung cấp đầy đủ thông tin của người mua, thông tin về giao dịch để người bán có thể xuất hóa đơn".
Một điểm mới đáng chú ý khác của Nghị định 254 là khuyến khích người tiêu dùng tham gia giám sát việc sử dụng hóa đơn điện tử. Theo đó, người dân cung cấp thông tin giúp cơ quan thuế phát hiện, xử lý hành vi không xuất hóa đơn hoặc vi phạm về hóa đơn điện tử có thể được xem xét khen thưởng, với mức thưởng tối đa lên tới 10 triệu đồng.
Bà Phạm Thị Minh Hiền thông tin thêm: "Nghị định đã quy định rất rõ các trình tự thủ tục cũng như các quy định liên quan để có thể khen thưởng người tiêu dùng. Mức khen thưởng không quá 10% vụ việc xử lý vi phạm hành chính và tối đa là 10 triệu đồng 1 vụ việc".
Theo các chuyên gia, quy định này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn khuyến khích hình thành thói quen yêu cầu hóa đơn khi mua hàng, qua đó nâng cao tính nh bạch trong hoạt động kinh doanh. Song để chính sách phát huy hiệu quả, không chỉ người bán mà cả người mua cũng cần thay đổi thói quen. Điều này cần được sự đồng hành, hỗ trợ của cơ quan chức năng.
Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội cho rằng: "Hóa đơn điện tử không chỉ phục vụ quản lý thuế mà còn bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi có khiếu nại, bảo hành hoặc tranh chấp. Khi người dân hình thành thói quen yêu cầu hóa đơn, thị trường sẽ nh bạch hơn và góp phần hạn chế thất thu ngân sách. Nhưng nhiều hộ cá thể vẫn gặp khó khi tiếp cận công nghệ, hệ thống máy móc tính tiền, do vậy cần có sự trợ giúp và hướng dẫn cụ thể để họ sớm triển khai hệ thống hóa đơn điện tử".
Nghị định 254 cũng bổ sung một số trường hợp khác không phải sử dụng hóa đơn điện tử. Điển hình là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cung cấp sản phẩm, dịch vụ nội dung số cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài; một số đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp hoặc một số trường hợp bán hàng thuộc diện lập bảng kê thu mua cũng thuộc đối tượng không phải sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định.
Việc làm rõ các trường hợp áp dụng, được kỳ vọng vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, thống nhất trong quá trình triển khai.
Tuy nhiên, với các hộ kinh doanh cá thể, việc hỗ trợ kịp thời và triển khai đồng bộ, hóa đơn điện tử là điều cần thiết không chỉ giúp nh bạch hoạt động kinh doanh, mà còn tạo nền tảng cho môi trường thương mại hiện đại và công bằng hơn trong thời gian tới./.