Để hiện thực hóa cơ hội đó, cùng với nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, vai trò của các cơ quan nhà nước trong tạo thuận lợi thương mại, hiện đại hóa quản lý, thúc đẩy chuyển đổi số đóng vai trò rất quan trọng.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam 5 tháng đầu năm nay đạt hơn 445 tỷ đô la Mỹ, tăng gần 90 tỷ đô la so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này phản ánh hiệu quả của những nỗ lực cải cách, tạo thuận lợi thương mại của các cơ quan chức năng trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp, giữ thông suốt mạch lưu thông hàng hóa.
Bà Nguyễn Thị Ban, Phó Chủ tịch đối ngoại, Công ty Sản xuất hàng may mặc Việt Nam cho biết: hoạt động trong lĩnh vực dệt may, mỗi tháng phát sinh khoảng 600 tờ khai hải quan. Với khối lượng hàng hoá lớn, việc cắt giảm hồ sơ giấy, mở rộng xử lý trực tuyến và kéo dài thời gian thực hiện tái nhập hàng hoá đã xuất khẩu được đánh giá là tạo thuận lợi rõ rệt cho hoạt động sản xuất, kinh doanh:
"Quy định 167 thì số hoá thủ tục hành chính qua đó thì chúng tôi có thể làm thủ tục thông quan online và rất nhanh chóng, thuận lợi trong quá trình sửa đổi, qua đó tiết kiệm được rất nhiều chi phí…"
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao những kết quả cải cách trong thời gian qua. Đặc biệt, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam vừa phối hợp với Cục Hải quan tổ chức Hội thảo Lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Theo đó, Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan thể hiện rõ tinh thần thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, với thông điệp xuyên suốt là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm:
"Về kiểm tra sau thông quan và vấn đề phân cấp phân quyền, tinh thần là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là hết sức đúng đắn, nhưng đi cùng với đó chúng tôi cũng mong muốn thực hiện nghiêm nguyên tắc đề ra từ Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, đó là thanh tra kiểm tra cũng cần phải tuân theo quy trình chặt chẽ, chấm dứt tình trạng chồng chéo, trùng lặp để doanh nghiệp yên tâm sản xuất kinh doanh".
Hiện có 225 thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan, trong đó có 214 thủ tục do cơ quan hải quan thực hiện. Cục Hải quan đang tiếp tục rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ theo chỉ đạo của Chính phủ. Bà Hoàng Thị Thuỷ, Ban Giám sát quản lý về hải quan, Cục Hải quan cho biết:
"Nghị định 167 đã thực hiện cắt giảm 19 thủ tục theo hướng đơn giản hồ sơ giấy tờ theo phương thức là thực hiện thủ tục hải quan điện tử, số hoá các chứng từ để tạo thuận lợi tốt nhất cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Chính phủ cũng đã ban hành Nghị quyết số 66.16 để tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Trong đó thì đã cắt giảm một số thủ tục liên quan đến kho bãi, địa điểm và thủ tục liên quan đến kiểm tra điều kiện giám sát của doanh nghiệp chế xuất…"
Theo Cục Hải quan, Bộ Tài chính, thời gian tới toàn ngành sẽ tiếp tục rà soát đơn giản hoá thủ tục hải quan, tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đồng thời, bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, nh bạch hoạt động thông quan và nâng cao hiệu quả quản lý bằng giữ liệu số.
Từ ngày 1/6/2026, ngành Hải quan bắt đầu thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III. Kết hợp với số hóa hồ sơ, mô hình này giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao tính nh bạch trong quản lý.
Ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho biết, thông quan tập trung còn góp phần nâng cao tính công khai, nh bạch, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn và hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu hải quan "đúng, đủ, sạch, sống”:
"Phải nói rằng thời gian vừa qua xuất hiện rất nhiều các mô hình kinh tế, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới, cho nên việc sửa đổi Luật Hải quan lần này thì chúng tôi cũng đã bổ sung các nội dung này để phục vụ là có căn cứ có cơ sở pháp lý để cho cơ quan quản lý nhà nước cũng như cộng đồng doanh nghiệp triển khai thực hiện nh bạch.
Đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng nhằm giảm chi phí tuân thủ; giảm thời gian thông quan, nâng cao tính nh bạch và tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp phải nói cắt giảm các thủ tục hành chính tối đa cho doanh nghiệp. Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp phân quyền và quản lý tuân thủ".
Có thể thấy, việc cắt giảm thủ tục hành chính thể hiện định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy quản lý rủi ro và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp làm nền tảng.
Với quy mô thương mại đạt hơn 445 tỷ USD chỉ sau 5 tháng đầu năm nay, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá về xuất khẩu, thu hút đầu tư và mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để hiện thực hóa cơ hội đó, cùng với nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, vai trò của các cơ quan nhà nước trong tạo thuận lợi thương mại, hiện đại hóa quản lý, thúc đẩy chuyển đổi số đóng vai trò rất quan trọng./.