Chi phí của khát vọng lớn lên

Khoảng cách giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay tưởng như chỉ vài điểm phần trăm, nhưng lại đang trở thành “chi phí của khát vọng lớn lên” đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Doanh nghiệp nhỏ chật vật trước áp lực chi phí vốn 

Hơn 10 năm gắn bó với nghề may pháp phục, từ vài chiếc máy may thủ công ban đầu, đến nay cơ sở Minh Đường Lộ của chị Nguyễn Ngọc Phương đã có gần 20 lao động, tự thiết kế mẫu mã, chủ động nguồn nguyên liệu và đang hoàn thiện các thủ tục chuyển đổi lên doanh nghiệp siêu nhỏ.

Nhưng cùng với kế hoạch mở rộng sản xuất, bài toán chi phí vốn cũng trở nên nặng gánh hơn. 

"Trong quá trình mở rộng sản xuất, chúng tôi có vay vốn ngân hàng để bổ sung vốn lưu động và đầu tư thêm máy móc. Hiện lãi suất thực tế mà cơ sở đang phải trả dao động khoảng 8 đến 9% /năm. Với một đơn vị sản xuất quy mô nhỏ như chúng tôi thì đây vẫn là khoản chi phí khá lớn, nhất là khi phải ứng vốn trước để mua nguyên liệu và trả lương cho người lao động", chị Phương cho biết.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, mặt bằng lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng hiện phổ biến quanh mức 4,8 - 5,8% một năm. Trong khi đó, lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa phổ biến từ 7,5 - 9,5% một năm. Mức chênh lệch khoảng 3 điểm phần trăm này phần nào phản ánh chi phí hoạt động, dự phòng rủi ro và xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng, nhưng cũng đang khiến chi phí vốn trở thành áp lực lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% trong tổng số các doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế.

Với những cơ sở sản xuất nhỏ như Minh Đường Lộ, áp lực ấy hiện hữu trong từng đơn hàng, từng đợt nhập nguyên liệu:

"Ngành này có đặc thù là sản phẩm đòi hỏi nhiều công đoạn thủ công, từ thiết kế, cắt may đến thêu họa tiết. Mỗi khi nhập một lô vải mới hoặc chuẩn bị cho mùa lễ hội, chúng tôi phải bỏ ra một khoản vốn khá lớn. Khi lãi vay tăng lên, chi phí sản xuất cũng tăng theo. Điều này khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, trong khi chúng tôi không dễ tăng giá bán", chị Phương nói.

Mở rộng cánh cửa tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Không thiếu đơn hàng, không thiếu ý tưởng kinh doanh, nhưng lại thiếu một dòng vốn đủ rẻ, đủ dài và đủ ổn định. Đó là thực trạng mà TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội cho rằng đang diễn ra ở nhiều doanh nghiệp hiện nay:

"Đối với doanh nghiệp thì vốn không chỉ là tiền để đầu tư mà là dòng máu để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày. Khi chi phí vốn tăng, dòng tiền bị co lại, khả năng tích lũy giảm, năng lực đầu tư cho công nghệ, nguyên vật liệu và thị trường đều bị ảnh hưởng. Nhiều doanh nghiệp hiện nay không thiếu đơn hàng, không thiếu ý tưởng kinh doanh, không thiếu khát vọng phát triển nhưng thiếu dòng tiền đủ rẻ, đủ dài và đủ ổn định", TS Mạc Quốc Anh cho biết.

Với những doanh nghiệp lớn, chi phí vốn cao có thể làm giảm lợi nhuận. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ hay các hộ kinh doanh đang chuyển đổi, chỉ cần lãi suất tăng thêm vài điểm phần trăm cũng có thể làm thay đổi cả phương án kinh doanh.

Chị Phương cho biết thêm: "Khi chuyển lên doanh nghiệp, chúng tôi dự kiến đầu tư thêm máy thêu công nghiệp và mở rộng xưởng sản xuất để đáp ứng các đơn hàng lớn hơn. Tuy nhiên, nếu chi phí vốn vẫn ở mức cao thì doanh nghiệp phải tính toán rất kỹ vì đầu tư hôm nay có thể mất vài năm mới thu hồi được vốn".

Không chỉ tác động tới dòng tiền, chi phí vốn cao còn ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, với các doanh nghiệp sản xuất, lãi suất không chỉ là một loại chi phí tài chính mà còn là yếu tố cấu thành giá thành sản phẩm:

"Đối với doanh nghiệp sản xuất thì tỷ lệ lãi suất thấp có ý nghĩa rất lớn vì nó cấu thành nên giá sản phẩm hàng hóa. Nếu doanh nghiệp Việt Nam phải vay với chi phí cao hơn so với doanh nghiệp cùng ngành trong khu vực thì ngay từ đầu vào doanh nghiệp Việt đã bất lợi rồi. Điều đó ảnh hưởng đến giá thành, khả năng đầu tư dài hạn và năng lực chống chịu với rủi ro của thị trường".

Các chuyên gia cho rằng, cùng với việc tiếp tục giảm chi phí vốn, cần thay đổi cách tiếp cận tín dụng theo hướng đánh giá phương án kinh doanh, dòng tiền và dữ liệu bán hàng thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp; đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ chuẩn hóa tài chính, kế toán để tăng khả năng tiếp cận vốn.

Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh đang chuyển đổi, vài điểm phần trăm chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay không chỉ là chi phí vốn, mà còn là chi phí của khát vọng lớn lên./.