Tài chính cá nhân cho trẻ: Có nên thưởng tiền cho con khi đạt thành tích tốt?

Tuy nhiên, nếu áp dụng đúng cách, đây lại là công cụ tuyệt vời để dạy con về quản lý tài chính cá nhân. Thưởng tiền khi con đạt điểm cao, chăm ngoan hay hoàn thành việc nhà là phương pháp được nhiều phụ huynh áp dụng.

Cách làm này mang lại hiệu quả tức thì khi trẻ lập tức thay đổi hành vi để đạt mục tiêu. Dưới góc độ tài chính cá nhân, việc dùng tiền làm công cụ kích thích có thể để lại những hệ lụy dài hạn nếu không được quản lý đúng cách.

Khi điểm 10 được quy đổi thành tiền

Chị Hoàng Thị Hạnh, 35 tuổi, trong năm học vừa qua số tiền thưởng cho cậu con trai nhỏ năm nay học lớp 5 lên đến vài triệu đồng. Số tiền này không nhiều đối với người lớn, cũng không quá lớn đối với trẻ nhỏ.

Vấn đề ở đây, theo cảm nhận của chị Hạnh, gây cho trẻ suy nghĩ việc học không phải của bản thân mà việc học đơn thuần giống như một công việc làm thuê được trả công: “Từ hồi lớp 3 tôi bắt đầu thưởng cho con khi được điểm 10 hoặc kết quả cao trong các kì thi. Dần dần tôi cảm nhận thấy cháu bắt đầu nảy sinh tâm lý khác, mọi sự cố gắng dường như không phải vì kiến thức mà vì những đồng tiền thưởng cụ thể. Cháu trở thành một đứa trẻ hay vòi vĩnh, hay tính toán theo giá trị đồng tiền”…

Khi cha mẹ gắn liền điểm số hay thành tích với một khoản tiền, chúng ta đang vô tình làm thay đổi cách nhìn nhận của trẻ về việc học. Thay vì học để tiếp thu kiến thức và hoàn thiện bản thân, trẻ bắt đầu coi việc học như một "công việc" được trả công.

Nhiều chuyên gia tâm lý cảnh báo, những đứa trẻ được thưởng tiền thường có xu hướng chỉ nỗ lực nếu có phần thưởng vật chất tương xứng. Nguy hiểm hơn, điều này còn ảnh hưởng niềm vui học tập tự nhiên, sự tò mò khám phá vốn có của trẻ.

“Bố mẹ cháu hay thưởng tiền cho cháu khi được điểm cao, khi làm được một việc gì đó cho bố mẹ”…

“Cháu có cảm giác hụt hẫng khi làm việc gì đó cho bố mẹ hoặc khi được điểm cao mà không được thưởng”…

Điều đáng nói ở chỗ, tiền bạc vẫn là một phần tất yếu trong cuộc sống. Nếu biết cách chuyển hướng, việc thưởng thành tích có thể trở thành bài học thực tế quý giá về tài chính cá nhân cho trẻ. Trong đó, việc đầu tiên là hiểu về giá trị lao động, tức là trẻ học được quy luật nhân quả một cách rõ ràng, từ nỗ lực đến kết quả, sau đó mới đến phần thưởng.

Điều này giúp con hiểu rằng tiền bạc phải đến từ sức lao động và sự cố gắng. Khi tiền bạc trở thành mục tiêu duy nhất, động lực tự thân của trẻ sẽ bị triệt tiêu. Trẻ không còn học vì sự tò mò, không làm việc nhà vì trách nhiệm với gia đình, mà chỉ làm vì tiền. Khi không có phần thưởng, trẻ có xu hướng ngừng nỗ lực. Về lâu dài, tư duy này hình thành lối sống thực dụng, nơi mọi giá trị đạo đức và tình cảm đều có thể quy đổi ra vật chất.

Chuyên gia tài chính cá nhân, anh Trần Nhật Đức, chia sẻ: “Các phụ huynh đấy tư duy theo hướng đấy là cách thức thúc đẩy tính tự giác cũng như tính lao động của các con. Ở độ tuổi còn trẻ thì cũng kích thích được tâm lý nhưng trong khoảng thời gian dài, công việc có tính chất lặp đi lặp lại thì nó dễ dẫn đến cảm giác cho các bạn trẻ là phải có thưởng, hay không muốn nói phải có tiền các con mới chịu làm”…

Thưởng tiền đúng cách

Tiếp theo đó là cho trẻ thực hành quản lý ngân sách, thay vì tiêu ngay số tiền thưởng vào các món đồ chơi đắt tiền, cha mẹ có thể hướng dẫn con chia nhỏ khoản tiền theo quy tắc tài chính: tiết kiệm (cho tương lai), đầu tư (cho các khóa học, sở thích) và chi tiêu hợp lý cho các nhu cầu cá nhân.

Một điểm đặc biệt quan trọng nữa là việc thay đổi tư duy thưởng cho quá trình chứ không chỉ thưởng cho kết quả. Để tránh những hệ lụy tiêu cực, các chuyên gia giáo dục khuyên rằng phụ huynh nên thay đổi cách thức và mục đích trao thưởng. Thay vì treo thưởng cho một điểm 10 hay vị trí top đầu lớp, hãy tập trung ghi nhận sự cố gắng và thái độ học tập.

Theo chuyên gia tâm lý Vũ Thu Hà: “Ngoài việc chúng ta tặng cho con một món quà thì chúng ta phải có những lời khen với con ví dụ như là con đã làm những việc này rất là tốt, khen cụ thể, khen ngay thì nó có những cảm xúc tương tác giữa cha mẹ với con cái. Khi mà một đứa trẻ nhận được hai điều đó cùng một lúc dần dần các con quen rồi thì cha mẹ rút dần phần thưởng về vật chất ấy đi”…

Bản chất của việc thưởng tiền không xấu, quan trọng là cách cha mẹ định hướng trẻ sử dụng số tiền đó. Thay vì đưa tiền mặt rồi để trẻ tự do mua sắm, cha mẹ nên lồng ghép công thức quản lý tài chính.

Mục tiêu cuối cùng của việc giáo dục tài chính là giúp con tự lập cũng như hiểu đúng đắn về giá trị của đồng tiền. Việc thưởng tiền khi có thành tích tốt chỉ nên là một phương án hỗ trợ ngắn hạn. Điều cốt lõi là cha mẹ cần khơi dậy được niềm say mê học hỏi từ bên trong của trẻ.

Nuôi dạy một đứa trẻ có tư duy tài chính lành mạnh là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự tinh tế của các bậc làm cha làm mẹ. Thưởng tiền cho con khi đạt thành tích tốt không xấu, nhưng đó phải là phần thưởng cho sự nỗ lực vượt bậc, đi kèm với sự hướng dẫn quản lý tài chính nghiêm túc.

Hãy để tiền bạc là công cụ hỗ trợ con phát triển, chứ không phải là điều kiện tiên quyết để con ngoan ngoãn hay học hành./.