Úc tăng tốc chuyển đổi sang xe tải điện trước khủng hoảng năng lượng
Với tiếng động cơ rì rầm êm ái, chiếc xe tải điện lăn bánh rời khỏi một xưởng cơ khí ô tô ở Úc. Thoạt nhìn, khó ai nhận ra rằng chiếc xe này đã chạy hơn một triệu km khi còn là xe chạy dầu diesel. Chỉ sau một lần “lột xác”, động cơ diesel 5 năm tuổi đã được tháo bỏ và thay thế bằng động cơ điện cùng hệ thống pin có thể hoán đổi – mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành vận tải đường bộ Úc, vốn lâu nay phụ thuộc nặng nề vào dầu diesel.
Đặt trụ sở cách Sydney, thủ phủ bang New South Wales, khoảng một giờ lái xe về phía bắc, Janus Electric được thành lập cách đây 4 năm với mục tiêu điện hóa ngành vận tải xe tải toàn cầu theo hướng bền vững, bằng cách chuyển đổi các xe diesel hiện có sang chạy điện.
Ben Hutt, giám đốc điều hành công ty cho biết, sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, khi khủng hoảng nhiên liệu bùng phát, công ty ghi nhận sự gia tăng mạnh mẽ về sự quan tâm từ khách hàng và nhà đầu tư, làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu và đẩy giá nhiên liệu tăng vọt:
“Khi cuộc khủng hoảng nhiên liệu xảy ra, chúng tôi nhận thấy sự gia tăng mạnh mẽ về sự quan tâm từ các chính phủ, khách hàng trên toàn thế giới, cũng như tại Úc. Xét về kinh tế, xe tải điện vốn đã có lợi trước khủng hoảng, nhưng giờ thì rõ ràng chi phí vận hành rẻ hơn rất nhiều so với xe diesel.”
Janus Electric chuyển đổi các xe tải hạng nặng hiện có sang sử dụng bộ pin có thể thay thế, với chi phí khoảng 150 nghìn đô la Úc (tương đương 108 nghìn USD). Những xe sau khi chuyển đổi có thể di chuyển khoảng 400 km khi kéo một rơ-moóc. Khi cần thay pin tại các trạm chuyên dụng, quá trình này chỉ mất chưa đến 4 phút.
Ông Ben Hutt chia sẻ thêm:
“Ý tưởng của pin hoán đổi là xe tải không cần phải dừng lại quá lâu. Xe có thể ghé vào trạm sạc, thay pin và tiếp tục lên đường chỉ trong vòng ba đến bốn phút. Điều này có lợi cho doanh nghiệp vận tải vì họ không phải trả lương cho tài xế ngồi chờ xe sạc trong hai đến ba giờ. Nó cũng có lợi về mặt hạ tầng, vì không có những chiếc xe lớn nằm chờ hàng giờ để sạc pin, và còn tốt cho pin nữa. Tất cả pin của chúng tôi đều được sạc chậm, nên ít bị suy hao, bền hơn và được bảo toàn tốt hơn.”
Úc là một trong những quốc gia tiêu thụ diesel bình quân đầu người cao nhất thế giới, nhập khẩu khoảng 80% nhiên liệu lỏng. Phần lớn trong số đó được sử dụng cho ngành vận tải đường bộ. Đặc điểm địa lý rộng lớn và mật độ dân số thấp khiến Úc trở thành một trong những quốc gia phụ thuộc nhiều vào vận tải đường bộ, chủ yếu dựa vào xe tải chạy diesel để vận chuyển nguyên liệu thô, thực phẩm và hàng hóa trên những quãng đường dài.
Ngành này dự kiến sẽ trở thành lĩnh vực phát thải lớn nhất nền kinh tế trong vòng hai năm tới và được xem là một trong những lĩnh vực khó giảm phát thải nhất.
Quá trình điện hóa lĩnh vực vận tải đường bộ tại Úc từ lâu bị cản trở bởi chi phí đầu tư ban đầu cao, hạ tầng sạc hạn chế và những nghi ngại về quãng đường hoạt động cũng như khả năng chở tải. Tuy nhiên, tình hình đang dần thay đổi khi giá diesel tăng lên trên 3 đô la Úc (khoảng 2,14 USD) mỗi lít, ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành.
Chuyển đổi xanh cho toàn bộ ngành vận tải: Bài toán về hạ tầng và công nghệ
Vào tháng 3 vừa qua, công ty New Energy Transport thông báo đã hoàn thành chuyến vận chuyển hàng hóa đường bộ hạng nặng bằng xe điện đầu tiên tại Úc, với quãng đường 460 km giữa Sydney và thủ đô Canberra. Trong các thử nghiệm ở nước ngoài, phương tiện của họ có thể đi tới 670 km khi chở 49 tấn chỉ với một lần sạc.
Ông Daniel Bleakley, giám đốc điều hành công ty chia sẻ:
“Ngày nay, vận tải hàng hóa đường bộ bằng xe điện hạng nặng đã trở nên hoàn toàn khả thi. Không chỉ khả thi, nó còn có chi phí vận hành thấp hơn và năng suất cao hơn so với vận tải bằng dầu diesel. Bên cạnh yếu tố kinh tế, nó còn giúp tách hệ thống vận tải đường bộ khỏi sự biến động của thị trường dầu mỏ toàn cầu, và về cơ bản sẽ là ‘nội địa hóa’ nguồn năng lượng cho vận tải tại Úc.”
Tuy nhiên, theo ông John Rose, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Giao thông và Logistics thuộc Đại học Sydney, việc áp dụng xe tải điện vẫn sẽ bị cản trở bởi chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu hạ tầng sạc và lo ngại về khả năng đáp ứng tải trọng cũng như quãng đường.
Ông cho biết, xe tải điện sẽ ngày càng được sử dụng nhiều hơn cho vận chuyển chặng cuối và trong đô thị. Tuy nhiên, việc áp dụng cho vận tải đường dài sẽ cần nhiều năm nữa:
“Dự đoán của tôi trong khoảng một thập kỷ tới, tại các đô thị, phần lớn xe tải mới sẽ là xe điện. Nhưng ở các khu vực vùng xa sẽ tồn tại sự pha trộn, giữa xe diesel, xe điện và có thể cả những công nghệ khác như hydro. Riêng với vận tải đường dài, sẽ cần rất nhiều năm nữa trước khi trở nên khả thi về mặt kinh tế và giải quyết được các thách thức công nghệ. Vì vậy, quá trình chuyển đổi sẽ không diễn ra đồng đều trên toàn bộ mạng lưới hay toàn ngành.”
Còn tại Việt Nam, theo Ngân hàng Thế giới, để đạt được mục tiêu Net Zero - phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 140.000 xe buýt điện liên tỉnh và 2,6 triệu xe tải điện các loại trong giai đoạn từ nay đến năm 2050. Hiện trên thị trường đã xuất hiện một số mẫu xe tải điện ni như Vinfast EC Van hay GIO Tano 250, hay cỡ lớn thì có xe tải điện Sany của Trung Quốc vừa có nhà phân phối tại Việt Nam.
Dù chưa có nhiều mẫu mã, và vẫn phải giải quyết những bài toán lớn như chi phí đầu tư, hạ tầng … nhưng xe tải điện được xem như xu thế không thể tránh khỏi trong tương lai, và thị trường xe tải điện Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng để khai thác. Những kinh nghiệm từ các quốc gia tiên phong như Úc hay Trung Quốc chắc chắn sẽ mang lại nhiều gợi mở giá trị cho lộ trình xanh hóa giao thông tại Việt Nam.