Trên mỗi con tàu vươn khơi, bên cạnh kinh nghiệm của ngư dân còn có sự đồng hành của công nghệ số. Những tín hiệu định vị được kết nối liên tục, từng hành trình khai thác được theo dõi và ghi nhận. Trong bối cảnh yêu cầu chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) ngày càng đặt ra cấp thiết, nhiều địa phương trên cả nước đang từng bước ứng dụng công nghệ nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác thủy sản, hướng tới phát triển nghề cá bền vững.
Tin tức đáng chú ý
Trước yêu cầu đặt ra, Lâm Đồng đã và đang chủ động phối hợp, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm quản lý chặt chẽ, nâng cao nhận thức ngư dân, quyết tâm chấm dứt khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU).
Với phương châm “bám địa bàn, bám ngư dân, bám phương tiện”, tại các xã, phường ven biển, sự phối hợp giữa lực lượng Công an và Bộ đội Biên phòng đã phát huy hiệu quả rõ nét. Điển hình tại xã Hòa Thắng, các lực lượng chức năng thường xuyên xuống tận khu dân cư, tuyên truyền pháp luật, tổ chức ký cam kết không vi phạm. Nhờ đó, ý thức ngư dân ngày càng nâng cao. Công an tỉnh chỉ đạo xử lý nghiêm vi phạm, duy trì mô hình hiệu quả, góp phần phát triển nghề cá bền vững và gỡ “thẻ vàng”.
Đồng Tháp xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, thời gian qua, tỉnh đã triển khai quyết liệt nhiều giải pháp, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.
Đến nay, 100% tàu cá được cập nhật dữ liệu, gần 99,7% được định danh; 100% tàu đang hoạt động có VMS, cấp phép đầy đủ. Công tác tuyên truyền, kiểm soát, xử lý vi phạm được tăng cường. Tỉnh tiếp tục quản lý chặt đội tàu, đẩy mạnh giám sát, truy xuất nguồn gốc, quyết tâm gỡ “thẻ vàng”.
Góp phần gỡ “thẻ vàng” IUU của EC, Biên phòng Gia Lai đang tăng cường kiểm soát, xử lý nghiêm vi phạm.
Từ 7/2025 đến nay, đã xử lý 371 vụ với 379 đối tượng, phạt hơn 9,5 tỷ đồng. Lực lượng kiểm tra hơn 23.000 lượt phương tiện, 152.000 lượt lao động xuất nhập bến, ngăn chặn sớm tàu cá vi phạm. Các lỗi chủ yếu gồm tắt thiết bị giám sát, khai thác sai vùng, xâm phạm vùng biển nước ngoài. Đồng thời, siết chặt tàu không đủ điều kiện, xử lý tàu “3 không”, ứng dụng công nghệ giám sát, lắp camera, triển khai thủ tục điện tử. Công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh, giúp ngư dân nâng cao ý thức, chấp hành quy định, hạn chế vi phạm.
Công nghệ - Giải pháp bền vững chống khai thác IUU
Thời gian qua các địa phương trên cả nước đã triển khai quyết liệt và đồng bộ các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Trong đó ứng dụng chuyển đổi số được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để quản lý và kiểm soát tàu cá và sản lượng thủy sản khai thác.
Việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, khai thác thuỷ hải sản là bước tiến đột phá để tiến tới gỡ thẻ vàng IUU về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định tại các địa phương.
Anh Vũ Văn Duẩn - Thuyền trưởng tàu cá NĐ-92239, cảng cá Ninh Cơ (tỉnh Ninh Bình) cho biết, trước kia mỗi lần làm thủ tục tại cảng cá, đặc biệt vào cao điểm, số lượng tàu đăng ký rất đông, anh cùng nhiều chủ tàu khác phải chờ đợi rất lâu. Điều này không chỉ gây mệt mỏi mà còn ảnh hưởng đến thời gian ra khơi và năng suất khai thác. Từ khi sử dụng phần mềm nhật ký khai thác điện tử (eCDT), mọi việc đã thay đổi.
"Phần mềm này để mình nhập cảng và xuất cảng ngày nào, chỉ cần xem trên phần mềm điện tử này là biết… Thủ tục nhanh gọn, rút ngắn nhiều, đỡ phiền hà", anh Duẩn cho biết.
Trên thực tế, toàn bộ 2 cảng cá chỉ định gồm Ninh Cơ và Thành Vui và 3 khu neo đậu tàu thuyền tránh bão cấp tỉnh là Ninh Cơ, Quần Vinh, cửa Hà Lạn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đều đã được bố trí đội ngũ cán bộ có nhiệm vụ hướng dẫn và hỗ trợ chủ tàu, thuyền trưởng cùng các doanh nghiệp thu mua, chế biến trong quá trình đăng nhập và sử dụng phần mềm nhật ký điện tử.
Ông Nguyễn Thành Chung - Giám đốc Ban Quản lý cảng cá Ninh Cơ, tỉnh Ninh Bình cho biết, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ không chỉ giúp xác nhận, chứng nhận nguồn gốc sản phẩm thủy sản khai thác trong nước mà còn hỗ trợ theo dõi và giải quyết các thủ tục hành chính dễ dàng hơn:
"Nó tiết kiệm thời gian cho bà con, kể cả bà con ngồi trên nhà bật yêu cầu gửi xin phép rời cảng, chúng tôi chỉ kiểm tra trên hệ thống và nhất trí cho bà con ra, và khi yêu cầu cập bà con cũng chỉ cần bấm trên hệ thống điện thoại của mình gửi cho chúng tôi".
Còn tại phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, mỗi chuyến vươn khơi của các ngư dân đều được kiểm soát chặt chẽ thông qua thiết bị giám sát hành trình. Toàn bộ dữ liệu về vị trí, thời gian hoạt động và vùng khai thác của tàu được truyền liên tục về bờ, giúp các cơ quan chức năng theo dõi, giám sát theo quy định. Việc ứng dụng công nghệ còn giúp ngư dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Ngư dân Nguyễn Xuân Chính, Chủ tàu TS3269TH, phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, cho biết: "Máy móc đầy đủ cả, máy dò các thứ hiện đại, giám sát, đánh bắt chấp hành quy định nhà nước đề ra…."
Nhờ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, công tác quản lý tàu cá và phóng chống khai thác IUU tại Thanh Hóa đã có chuyển biến rõ rệt, đến nay 100% tàu cá từ 15m trở lên đã lắp thiết bị giám sát hành trình, dữ liệu tàu cá được cập nhật đầy đủ vào hệ thống quản lý phục vụ chỉ đạo điều hành thống nhất. Cùng với đó, 100% tàu cá thuộc diện đăng ký đã nhập dữ liệu và hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia và dữ liệu Google Sheet do Chi cục Biển đảo và Thủy sản thiết lập.
Ông Lê Văn Sáng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Biển đảo và Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Các cảng cá tiếp tục đầu tư, nâng cấp và trang bị các camera giám sát, camera thông nh để quan sát, giám sát các tàu cá cập và rời cảng cũng như là duy trì hệ thống theo dõi tàu cá hiện nay ở tại cảng. Đồng thời, thời gian tới, sẽ tăng cường kiểm tra, kiểm soát với các tàu cá được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, đảm bảo 100% tàu cá khi ra khơi hoạt động duy trì thiết bị giám sát hành trình 24/24 theo yêu cầu của luật thủy sản…”
Việc ứng dụng công nghệ đã góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của ngư dân trong việc tuân thủ pháp luật về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp IUU. Khi mọi hoạt động đều được ghi lại và nh bạch hóa, ngư dân sẽ thấy được lợi ích của việc khai thác hợp pháp, góp phần xây dựng một ngành thủy sản bền vững và có trách nhiệm.
12 hành vi khai thác, vi phạm quy định IUU
12 hành vi khai thác, vi phạm quy định IUU, giúp người dân nắm vững và tuân thủ các quy định chống khai thác IUU là yêu cầu bắt buộc đối với ngư dân hiện nay:
- Đánh bắt mà không có giấy phép hợp lệ, không được quốc gia tàu treo cờ hay quốc gia ven biển có liên quan cấp phép hay cho phép
- Không hoàn thành nghĩa vụ lưu và báo cáo dữ liệu liên quan, bao gồm dữ liệu được truyền bởi hệ thống giám sát tàu qua vệ tinh hoặc thông báo trước.
- Đánh bắt trong khu vực khép kín vào thời điểm mùa vụ đã kết thúc không được cấp hoặc sau thời hạn được cấp hạn ngạch, đánh bắt quá độ sâu cho phép
- Đánh bắt loài được tạm dừng đánh bắt hoặc loại cấm đánh bắt.
- Sử dụng công cụ đánh bắt bị cấm hoặc không đúng quy định.
- Làm giả hay che giấu dấu vết danh tính hay đăng kiểm.
- Che giấu giả mạo hay hủy chứng cứ liên quan đến 1 công tác điều tra.
- Cản trở công việc của cán bộ chức năng thực hiện nhiệm vụ thẩm tra sự tuân thủ đối với các biện pháp bảo tồn và quản lý, cản trở công việc của quan sát viên thực hiện nhiệm vụ thị sát sự tuân thủ các nguyên tắc áp dụng của cộng đồng.
- Đưa lên khoang chuyển tải hay chở cá nhỏ quá cỡ trái với điều luật hiện đang có hiệu lực.
- Chuyển tải hay cùng tham gia hoạt động đánh bắt, hỗ trợ hay tiếp ứng cho các tầu đánh bắt đã được xác định có thực hiện hành vi đánh bắt bất hợp pháp không báo cáo và không theo quy định này, đặc biệt các tàu bị đưa vào danh sách tàu đánh bắt bất hợp pháp không báo cáo và không theo quy định của cộng đồng hoặc của 1 tổ chức quản lý nghề cá khu vực.
- Thực hiện hoạt động đánh bắt trong khu vực quản lý của 1 tổ chức quản lý nghề cá khu vực theo cách thức không nhất quán hoặc trái với các biện pháp bảo tồn và quản lý của tổ chức, treo cờ của quốc gia không phải là thành viên của tổ chức, không hợp tác theo quy định của tổ chức.
- Không mang quốc tịch và do vậy là tàu không có quốc gia chủ quyền, theo luật quốc tế.