Chuyên mục chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) ngày 15/4

Tuy nhiên, đến thời điểm này, các địa phương cũng nhận thức rất rõ ràng về công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp. Từ tuyên truyền đến siết chặt quản lý thực địa, đã đến lúc cần có thiết chế mạnh hơn, cụ thể hơn nữa.

Quảng Ninh: Chống khai thác IUU phải xử lý thực chất, không hình thức

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương và các khuyến nghị của EC, tỉnh Quảng Ninh đã yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp tục ra quân cao điểm, tập trung truy quét, xử lý dứt điểm các tàu cá vi phạm khai thác IUU, đặc biệt là khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế còn kéo dài.

Tinh thần xuyên suốt là xử lý thực chất, không hình thức, không báo cáo thành tích khi chưa giải quyết triệt để. Trong đó, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng rà soát toàn bộ các hồ sơ đã khép trước đây, đảm bảo đầy đủ căn cứ pháp lý, đúng trình tự, thủ tục theo quy định; kiên quyết không chấp nhận tình trạng khép hồ sơ hình thức, không xử phạt, hoặc xử phạt không đúng quy định.

Đối với những trường hợp phát hiện hồ sơ đã khép nhưng chưa đủ căn cứ, các đơn vị phải tổ chức xử lý lại theo đúng quy định pháp luật, đồng thời xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, nhất là người đứng đầu. Hoạt động thống kê, rà soát số liệu tàu cá ra vào cảng cũng được thực hiện chặt chẽ, thống nhất giữa các lực lượng, không để xảy ra tình trạng không khớp số liệu giữa các khâu kiểm soát và hệ thống dữ liệu.

Chủ động phòng ngừa, đấu tranh xử lý vi phạm khai thác IUU trên vùng biển Đắk Lắk

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 2.576 tàu cá đã được đăng ký, gần 100% tàu cá được cấp giấy phép khai thác còn hiệu lực. Các tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên đều đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và được theo dõi 24/24 giờ. Đây là cơ sở quan trọng để kiểm soát hoạt động tàu cá trên biển, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn xảy ra một số vi phạm như: mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, khai thác sai vùng quy định, không ghi chép hoặc ghi chép không đầy đủ nhật ký khai thác. Từ năm 2024 đến nay, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử phạt 119 trường hợp vi phạm, cho thấy việc chấp hành pháp luật của một bộ phận ngư dân vẫn chưa nghiêm.

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, tỉnh Đắk Lắk tiếp tục triển khai các giải pháp như tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý nghề cá; siết chặt kiểm tra, kiểm soát hoạt động tàu cá trên biển và tại các cảng cá; quản lý chặt chẽ việc truy xuất nguồn gốc thủy sản thông qua hệ thống điện tử. Việc kiểm soát 100% tàu cá ra, vào cảng và giám sát sản lượng bốc dỡ góp phần bảo đảm minh bạch, hạn chế tối đa các hành vi vi phạm IUU.

An Giang kiểm soát chặt tàu cá, quyết liệt chống khai thác IUU

Cảnh sát biển đồng hành cùng ngư dân gỡ thẻ vàng IUU

Đắk Lắk tiếp tục siết chặt chống khai thác IUU

Thời gian qua, các sở, ngành, đơn vị của tỉnh An Giang, đặc biệt là Ban Chỉ đạo về IUU tỉnh, đã quyết liệt trong thực hiện nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định trên địa bàn tỉnh (chống khai thác IUU). Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu Giám đốc (Thủ trưởng) các sở, ban, ngành, đơn vị cấp tỉnh; Chủ tịch UBND các xã, phường, đặc khu có tàu cá; đồng thời đề nghị các lực lượng chức năng Trung ương đóng trên địa bàn tỉnh (thành viên Ban Chỉ đạo về IUU tỉnh) khẩn trương thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp cấp bách nhằm khắc phục tồn tại, hạn chế theo kiến nghị của Ủy ban châu Âu về chống khai thác IUU.

Theo đó, huy động tối đa mọi nguồn lực, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, toàn diện, hiệu quả; bảo đảm đúng tiến độ và chất lượng kết quả đối với việc khắc phục các tồn tại, hạn chế theo kiến nghị của Ủy ban châu Âu, cũng như chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU, các bộ, ngành có liên quan và của Tỉnh ủy.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng và địa phương tăng cường quản lý đội tàu; thường xuyên tuần tra, kiểm soát trên biển, xử lý dứt điểm các tàu cá vi phạm IUU, đặc biệt là tàu cá từ 12m đến dưới 15m và tàu cá không đủ điều kiện hoạt động.

Nghệ An: Tăng cường siết chặt kỷ cương và quản lý thực địa chống khai thác hải sản không theo quy định

Trước yêu cầu cấp bách về việc tháo gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban Châu Âu (EC), tỉnh Nghệ An đang bước vào giai đoạn cao điểm với tinh thần “chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách”. Bằng việc thắt chặt kỷ cương công vụ và đẩy mạnh quản lý thực địa, địa phương này quyết tâm cùng cả nước minh bạch hóa hoạt động khai thác thủy sản, vì một nghề cá bền vững.

Nhận thức rõ tầm quan trọng cũng như tính cấp bách, Nghệ An đã chuyển trạng thái từ tuyên truyền diện rộng sang siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý nhà nước đối với hành vi khai thác hải sản không theo quy định. UBND tỉnh đã ban hành những chỉ đạo quyết liệt, trong đó nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu các địa phương ven biển.

Quan điểm của tỉnh rất rõ ràng, ở đâu để xảy ra tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài hoặc buông lỏng kiểm soát tại cảng, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền nơi đó phải chịu trách nhiệm trước lãnh đạo tỉnh. Nhưng trước tiên, việc quản lý thực địa của tỉnh Nghệ An nói riêng cũng rất cần sự hỗ trợ từ trung ương nhằm nâng cấp hệ thống hạ tầng cảng cá trên địa bàn tỉnh, tạo điều kiện cho tàu thuyền ra vào thuận lợi.

Theo ông Trần Xuân Học, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, việc phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu dự kiến tiêu tốn một khoản tiền ngân sách không nhỏ:

“Theo như chúng tôi tính toán, trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 nhu cầu cho việc phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu cần đến khoảng 2.300 tỷ đồng. Đối với tỉnh, đây cũng là nguồn kinh phí khá lớn. Như vậy mấu chốt nhất là cần sự hỗ trợ từ trung ương”…

Việc siết chặt kỷ cương không chỉ dừng lại ở các văn bản hành chính mà đã lan tỏa đến từng cán bộ kiểm ngư, biên phòng và ban quản lý cảng cá. Sự minh bạch trong quy trình kiểm tra, giám sát và đối soát dữ liệu là minh chứng cho quyết tâm chính trị nhằm loại bỏ những mắt xích yếu kém trong chuỗi quản lý nghề cá.

Thiếu tá Nguyễn Trường Sinh, Trạm trưởng Trạm kiểm soát biên phòng Lạch Quèn, tỉnh Nghệ An, cho biết: “Tàu nào mà đúng đủ các nội dung theo quy định, mới cho tàu ra khơi còn các tàu thiếu, trạm kiên quyết không cho xuất bến đồng thời yêu cầu bà con phải khắc phục các nội dung theo đúng quy định lúc đấy mới cho bà con ra khơi khai thác thủy sản”…

Ở các cửa lạch cũng như cảng cá trọng điểm, công tác kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc được thực hiện rất nghiêm túc. Việc kiểm tra hồ sơ, nhật ký khai thác và đối chiếu thực tế hàng hóa cập bến được tiến hành nghiêm ngặt. Đây là bước đi quan trọng nhằm xóa bỏ tình trạng đánh bắt tự phát, thiếu kiểm soát, vốn là nguyên nhân chính dẫn đến những sai phạm trong quá khứ.

Tại các cảng cá, Nghệ An cũng đã triển khai một hệ thống giám sát nhiều lớp, kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ số đồng thời với tuần tra trực tiếp. Bất kỳ hành vi ngắt kết nối trái phép hoặc vi phạm ranh giới trên biển đều bị phát hiện, xử lý. Nỗ lực liên thông hệ thống phần mềm giúp cho công tác quản lý được chặt chẽ hơn.

Ông Hồ Anh Sơn, Phụ trách cảng cá Lạch Quèn, Ban Quản lý cảng cá tỉnh Nghệ An, chia sẻ: “Tích hợp các cái trang cá nhân danh mục tàu cá, bộ đội biên phòng, chi cục cảng cá để quản lý một cách hiệu quả hơn”…

Sự quyết liệt trong điều hành của chính quyền, sự nghiêm minh của lực lượng chức năng cũng như sự chuyển biến trong nhận thức của ngư dân là ba trụ cột vững chắc để địa phương này góp phần cùng cả nước xây dựng nghề cá bền vững. Khi kỷ cương được đảm bảo đó cũng là lúc nghề cá Nghệ An khẳng định được vị thế của một ngành kinh tế biển hiện đại, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Quy trình kiểm soát sản lượng đánh bắt tại cảng cá

Quy trình kiểm soát sản lượng đánh bắt tại cảng cá được quy định chi tiết nhằm ngăn chặn khai thác IUU (bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định). Sau đây là các bước thực hiện cụ thể dựa trên Thông tư 81/2025/TT-BNNMT (có hiệu lực từ 01/01/2026) và các quy định hiện hành tại Việt Nam:

1. Thông báo và thẩm định trước khi cập cảng

Thông báo: Thuyền trưởng hoặc chủ tàu phải thông báo cho Ban quản lý (BQL) cảng cá ít nhất 01 giờ trước khi cập bến.

Đối chiếu dữ liệu: BQL cảng kiểm tra thông tin tàu trên hệ thống:

So sánh với danh sách tàu cá vi phạm IUU hoặc tàu có nguy cơ cao vi phạm.

Xác minh hành trình qua hệ thống giám sát tàu cá (VMS) để đảm bảo tàu không đánh bắt sai vùng biển hoặc tắt thiết bị trái phép.

2. Kiểm tra hồ sơ và thực tế tại tàu

Khi tàu cập bến, Tổ kiểm soát tàu cá (gồm đại diện cảng cá, biên phòng, Chi cục Thủy sản) tiến hành kiểm tra:

Giấy tờ pháp lý: Giấy phép khai thác, Giấy chứng nhận đăng ký tàu, Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật, bằng thuyền trưởng/máy trưởng.

Nhật ký khai thác: Kiểm tra việc ghi chép đầy đủ các mẻ lưới, vị trí thả lưới, chủng loại và sản lượng ước tính trong suốt chuyến biển.

3. Giám sát bốc dỡ và kiểm soát sản lượng

Đây là bước quan trọng nhất để xác định sản lượng thực tế:

Giám sát 100%: Cán bộ cảng giám sát trực tiếp quá trình đưa thủy sản từ tàu lên bờ.

Phân loại và cân: Xác định chính xác khối lượng từng loài thủy sản (đặc biệt là các loài có giá trị cao hoặc thuộc danh mục cần bảo vệ).

Đối chiếu sai số:

Sản lượng thực tế bốc dỡ phải phù hợp với số liệu ghi trong Nhật ký khai thác.

Nếu phát hiện sản lượng thực tế dôi dư bất thường (ví dụ: khai báo 10 tấn nhưng bốc dỡ 15 tấn), cơ quan chức năng sẽ lập biên bản kiểm tra lộ trình và ngư trường.

Nếu tàu nằm trong danh sách IUU, cảng cá sẽ từ chối bốc dỡ và yêu cầu rời cảng.

4. Cấp chứng từ và số hóa dữ liệu

Sau khi hoàn tất giám sát bốc dỡ:

Giấy biên nhận: Cảng cá cấp Giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng (Mẫu số 03 Phụ lục VII). Đây là chứng từ pháp lý để chủ tàu bán cá và là cơ sở để cấp Giấy xác nhận nguyên liệu (SC) sau này.

Nhập dữ liệu: Toàn bộ sản lượng được cập nhật ngay vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia (Vnfishbase hoặc eCDT) để đảm bảo tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc.

Các mẫu hồ sơ quan trọng cần lưu ý:

Nhật ký khai thác thủy sản: Thuyền trưởng phải ghi ngay sau mỗi mẻ lưới.

Biên bản kiểm tra tàu cá cập cảng: Do tổ kiểm soát lập sau khi tàu cập bến.

Giấy biên nhận bốc dỡ: Do BQL cảng cá cấp sau khi giám sát xong sản lượng.