Giữ kết nối trên biển, ngăn ngừa vi phạm IUU

Sau những đợt thanh tra gắt gao, thành quả từ việc siết chặt kỷ cương đã bắt đầu có kết quả. Nhiều địa phương hiện đã duy trì được chuỗi thành tích "trắng" ca vi phạm vùng biển nước ngoài trong một thời gian dài.

 - Điểm sáng chúng tôi đề cập đầu tiên là thành phố Huế. Vừa qua, vào ngày 13/5, đoàn công tác của Bộ Công an đã có buổi kiểm tra thực tế công tác chống khai thác IUU tại lực lượng Bộ đội Biên phòng thành phố Huế.

Tại đây, đoàn đánh giá rất cao khi từ năm 2024 đến tháng 3/2026, địa phương không để xảy ra bất kỳ trường hợp tàu cá nào vi phạm vùng biển nước ngoài. Có được kết quả này là nhờ Biên phòng Huế đã duy trì nghiêm việc kiểm soát xuất nhập bến qua phần mềm, kiên quyết "tuýt còi" các tàu "3 không" hoặc thiếu giấy tờ. Đồng thời, lực lượng cũng đã xử lý dứt điểm 100% các vụ việc vi phạm thuộc thẩm quyền với tổng số tiền phạt gần 435 triệu đồng.

- Cùng chung quyết tâm bám biển giữ kỷ cương, Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai thời gian qua cũng đã huy động tối đa nguồn lực cho công tác tuần tra, kiểm soát. Các cán bộ, chiến sĩ liên tục bám sát địa bàn, hướng dẫn bà con tuân thủ pháp luật và kiểm tra "từng ly từng tí" thiết bị giám sát hành trình trước giờ xuất bến.

Mọi hành vi cố tình vi phạm đều bị xử lý nghiêm, thậm chí đối mặt với việc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tái phạm. Nhờ vậy, từ đầu năm 2025 đến nay, toàn tỉnh Gia Lai không ghi nhận phương tiện nào bị nước ngoài bắt giữ.

- Rõ ràng, sự nghiêm minh đã mang lại kết quả. Tuy nhiên, để gỡ được "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC), chúng ta không được phép lơ là với những lỗ hổng còn tồn tại. Nhìn sang An Giang, địa phương này đang quyết liệt giải quyết bài toán của 514 tàu cá "3 không" - tức là không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép.

Chính quyền tỉnh đã ra "tối hậu thư": Yêu cầu phân loại để hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, hoặc buộc neo đậu tập trung dưới sự giám sát 24/24, tuyệt đối không cho xuất bến. Đặc biệt, Công an tỉnh An Giang đang rà soát dữ liệu ngư dân qua hệ thống VNeID, phối hợp cùng Bộ đội Biên phòng lập chốt kiểm soát chặt tại các cửa sông, bãi ngang để đảm bảo không một phương tiện trái phép nào có thể lọt lưới.

Giữ kết nối trên biển, ngăn ngừa vi phạm IUU

Từ những con tàu vươn khơi giữa biển lớn đến các đài trực canh thông tin duyên hải sáng đèn suốt ngày đêm… một mạng lưới kết nối đang âm thầm vận hành để hỗ trợ ngư dân bám biển đúng pháp luật. Không chỉ đảm bảo thông tin liên lạc, cảnh báo sự cố hay hỗ trợ cứu nạn, việc duy trì kết nối liên tục còn trở thành “hàng rào” quan trọng giúp ngăn ngừa vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định - IUU.

Gần 20 năm lênh đênh trên biển, đối với ngư dân Lê Văn Thịnh (trú tại Gia Lai), nghề biển bây giờ khác nhiều so với trước. Nếu như trước đây, ngư dân chỉ cần chuẩn bị dầu máy, lương thực rồi cho tàu ra khơi. Còn giờ đây, trước mỗi chuyến biển dài ngày, thứ được kiểm tra đầu tiên lại là giấy phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình và hệ thống liên lạc trên tàu.

Với những con tàu có chiều dài từ 15 mét trở lên như tàu của anh Thịnh, việc duy trì thiết bị giám sát hành trình hoạt động liên tục gần như đã trở thành nguyên tắc bắt buộc. Đi đâu, hoạt động ở khu vực nào, tất cả đều được theo dõi qua tín hiệu kết nối với đất liền.

“Tàu mình 15 m trở lên phải đánh vùng khơi này, rồi phải có giấy phép khai thác này, rồi giám sát hành trình phải bật 24/24 này. Ví dụ như phải vào bến, bao cấp cảng, rời cảng này, giấy tờ phải đầy đủ. Có máy giám sát chạy đi đâu người ta biết hết rồi.”

Người đàn ông gắn bó gần nửa cuộc đời với biển nói chuyện chậm rãi, nhưng trong câu chuyện ấy có thể thấy rõ sự thay đổi trong nhận thức của ngư dân thời gian qua. Không còn chuyện đánh bắt theo kinh nghiệm hay “thấy chỗ nào có cá thì vào”.

Giờ đây, mỗi con tàu đều phải khai thác đúng vùng, đúng tuyến và giữ kết nối liên tục trong suốt hành trình trên biển. Ban đầu, nhiều ngư dân còn thấy phiền vì quy định nhiều hơn trước. Nhưng sau những buổi tuyên truyền của lực lượng chức năng, sau những câu chuyện về tàu cá vi phạm bị xử phạt, bị nước ngoài bắt giữ, bà con hiểu rằng việc giữ kết nối không chỉ để quản lý, mà còn là cách để tự bảo vệ mình khi vươn khơi.

Để những tín hiệu từ tàu cá ngoài biển luôn được duy trì liên tục, phía sau đó là sự âm thầm của những người làm công tác thông tin duyên hải. Tại các đài trực canh của Vishipel, hệ thống thông tin liên lạc vẫn hoạt động suốt ngày đêm. Những cuộc gọi qua sóng vô tuyến, những tín hiệu cảnh báo thời tiết hay thông tin tàu cá gặp sự cố đều được tiếp nhận liên tục. Không chỉ làm nhiệm vụ đảm bảo thông tin hàng hải, các đài duyên hải giờ đây còn trở thành một “cầu nối” quan trọng trong công tác hỗ trợ phòng chống khai thác IUU.

Ông Mai Việt Hà, Phó Tổng Giám đốc Vishipel cho biết, đơn vị duy trì trực canh 24/24 giờ để tiếp nhận và xử lý thông tin từ các tàu cá hoạt động trên biển. Khi phát hiện tàu mất kết nối hoặc có dấu hiệu bất thường, thông tin sẽ được chuyển ngay tới các cơ quan liên quan để phối hợp xử lý.

“Trong các trường hợp tàu cá mất kết nối trên biển, Vishipel thực hiện duy trì trực canh thông tin liên lạc 24/24 để tiếp nhận, xử lý và hỗ trợ thông tin kịp thời cho ngư dân. Các cảnh báo được theo dõi liên tục nhằm đảm bảo khả năng xử lý nhanh các tình huống phát sinh trên biển. Đối với các trường hợp tàu cá mất kết nối, Vishipel thực hiện báo cáo, yêu cầu các cơ quan chức năng, trên cơ sở giám sát hành trình và thông tin liên lạc, Vishipel sẽ phối hợp với các đơn vị để xác minh nguyên nhân và xử lý đúng theo quy định.”

Giữa biển khơi, có những lúc chỉ một cuộc gọi hay một tín hiệu cảnh báo kịp thời cũng giúp ngư dân tránh được rủi ro. Có trường hợp tàu cá mất kết nối do thiết bị gặp trục trặc, cũng có trường hợp do thời tiết xấu khiến tín hiệu gián đoạn. Nhưng cũng có những trường hợp cố tình ngắt thiết bị giám sát hành trình để né tránh kiểm tra. Chính vì vậy, việc duy trì kết nối liên tục giữa tàu cá với đất liền giờ đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà đã trở thành một phần quan trọng trong công tác quản lý nghề cá và phòng chống khai thác IUU.

Tại Hải Phòng, một trong những địa phương có số lượng tàu cá lớn ở miền Bắc, công tác kiểm tra, giám sát tàu cá đang được siết chặt hơn từng ngày. Tại các cảng cá Ngọc Hải, Trân Châu hay Bạch Long Vĩ, tàu cá muốn xuất bến đều phải đảm bảo đầy đủ giấy tờ và thiết bị giám sát hành trình hoạt động bình thường.

Ông Lê Khả Tạo, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y Hải Phòng cho biết, chỉ riêng trong quý I năm 2026, địa phương đã phát hiện 3 tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình khi đang hoạt động trên biển. Qua xác minh, cơ quan chức năng nhận thấy vẫn còn tình trạng một số chủ tàu cố tình đối phó bằng nhiều cách khác nhau.

“Ý thức chấp hành và hành vi đối phó của ngư dân. Một số chủ tàu vẫn cố tình ngắt kết nối thiết bị giám sát, che chắn angten, vô hình hoá thiết bị giám sát hành trình để nhằm mục đích khai thác sai vùng hoặc khai thác ở vùng khác vượt ra vùng được phép khai thác. Các chủ tàu gửi thiết bị giám sát sang các tàu khác mặc dù thiết bị giám sát hành trình vẫn đang hoạt động ở vùng được phép khai thác nhưng thực tế chủ tàu đã đi sang vùng khác để khai thác, đây là hành vi hết sức nguy hiểm của chủ tàu và ngư dân.”

Theo ông Tạo, ngoài việc xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, điều quan trọng hơn vẫn là nâng cao ý thức của ngư dân để bà con hiểu rằng chỉ có khai thác đúng quy định mới giúp nghề cá phát triển lâu dài. Ngoài khơi, những con tàu vẫn ngày ngày vươn biển, ở phía đất liền, những tín hiệu kết nối vẫn đang được duy trì không ngắt quãng.

Từ hệ thống giám sát hành trình, những cuộc gọi qua sóng vô tuyến đến sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng… tất cả đang tạo thành một mạng lưới hỗ trợ ngư dân bám biển đúng pháp luật. Khi mỗi con tàu đều giữ được kết nối, khi ngư dân hiểu và tự giác chấp hành quy định, thì hành trình gỡ “thẻ vàng” IUU của Việt Nam cũng thêm vững tin. Bởi phía sau những tín hiệu ngoài khơi ấy không chỉ là câu chuyện quản lý nghề cá, mà còn là trách nhiệm gìn giữ nguồn lợi biển và tương lai của nghề cá Việt Nam./.

Ngư dân cần nhớ

Có thể thấy công tác kiểm soát IUU đang được các địa phương và lực lượng chức năng siết chặt trên mọi tuyến. Không có "vùng cấm" và cũng không có ngoại lệ cho bất kỳ hành vi cố tình vi phạm nào.

Để quá trình vươn khơi thuận lợi, tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc, bà con cần tự rà soát và tuân thủ tuyệt đối 3 yêu cầu bắt buộc sau đây trước khi nhổ neo:

1. Tuyệt đối không sử dụng tàu "3 không" để khai thác: Nếu phương tiện chưa có đủ Đăng ký, Đăng kiểm và Giấy phép, bà con không được phép đưa tàu rời bến, kể cả từ các bãi ngang hay bến tự phát. Hãy chủ động phối hợp với cơ quan chức năng để hoàn thiện hồ sơ. Các trường hợp cố tình lén lút hoạt động sẽ bị cưỡng chế và xử lý nghiêm.

2. Khai báo nhân sự chuẩn xác qua VNeID: Công tác kiểm soát xuất nhập bến hiện nay đã được số hóa. Thông tin của thuyền trưởng và các thuyền viên sẽ được đối chiếu trực tiếp trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia VNeID. Việc khai báo sai lệch hoặc thiếu thông tin nhân sự sẽ bị lực lượng Biên phòng chặn lại ngay tại trạm kiểm soát.

3. Duy trì 100% tín hiệu VMS trên biển: Thiết bị giám sát hành trình phải hoạt động liên tục từ khi rời cảng đến khi cập bến. Mọi hành vi tác động vào kẹp chì, tự ý tắt máy hay tháo rời thiết bị không chỉ đối mặt với mức phạt hành chính rất nặng mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu tái phạm.

Việc chấp hành nghiêm các quy định pháp luật chính là cách thiết thực nhất để bà con bảo vệ tài sản của mình, đồng thời góp sức bảo vệ uy tín cho thủy sản Việt Nam.