Đưa di sản văn hóa vào trung tâm chiến lược phát triển bền vững đất nước

Từ đô thị di sản Huế đến các vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên dãy Trường Sơn, tinh thần của Nghị quyết đang lan tỏa, góp phần khơi dậy sức mạnh nội sinh văn hóa, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Ý kiến chuyên gia về Đại hội XIV của Đảng: Biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh

10 sự kiện Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiêu biểu năm 2025

Bảo tồn, giữ gìn văn hóa Việt Nam ở nước ngoài

Bảo vệ và phát huy giá trị của văn hóa biển

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành trước Đại hội Đảng lần thứ XIV thể hiện quyết tâm lớn của Đảng trong việc tháo gỡ nút thắt và điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, phát huy mạnh mẽ sức mạnh mềm văn hóa, tạo xung lực mới, thúc đẩy quá trình phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết nhấn mạnh vai trò của di sản văn hoá như tài nguyên nền tảng để xây dựng văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại mới. Nghị quyết xác định di sản văn hoá gồm di sản vật thể và phi vật thể là một trong những tài nguyên văn hoá quý giá cần được khai thác hiệu quả để phát triển bền vững. Trong Nghị quyết này, việc bảo vệ và phát huy di sản văn hoá không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn truyền thống mà đã được tích hợp vào một chiến lược phát triển toàn diện, bền vững liên kết với giáo dục, cộng đồng, kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập toàn cầu và chuyển đổi số.

Thành phố Huế là thành phố di sản tiêu biểu trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản, xây dựng văn hoá gắn với phát triển bền vững. Tại Huế, các hoạt động số hoá di sản, triển khai công nghệ 3D, VR/AR, blockchain để bảo mật tài nguyên di sản đang được thực hiện mạnh mẽ, biến các giá trị truyền thống thành trải nghiệm số hấp dẫn với cả công chúng trong và ngoài nước.

Huế đang cụ thể hoá điều này qua việc xây dựng thương hiệu văn hoá, kết nối các lễ hội, dịch vụ du lịch, ẩm thực, nghệ thuật cung đình và truyền thống trong một mô hình “đô thị di sản sống”, thúc đẩy tăng trưởng chất lượng cao dựa vào giá trị văn hoá, lịch sử. 

Ông Phan Thành, người dân phường An Cựu, thành phố Huế kỳ vọng, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV sẽ có chiến lược phát huy giá trị di sản của địa phương một cách sâu sắc hơn:

“Tôi rất kỳ vọng vào những tiềm năng vốn có của Huế sẽ được khai mở hơn nữa, các vấn đề liên quan về văn hóa nghệ thuật cũng như đầu tư cho bảo tồn di sản cũng sẽ được quan tâm hơn nữa, bởi đây không chỉ là một giá trị di sản quan trọng Việt Nam mà đó còn là đời sống tinh thần trao truyền lại cho thế hệ mai sau”.

Các dân tộc Bru – Vân Kiều, Chứt sinh sống lâu đời ở tỉnh Quảng Bình trước đây, nay là tỉnh Quảng Trị. Nơi đây có hệ thống di sản văn hóa gắn liền với rừng núi Trường Sơn, sông suối và sinh hoạt cộng đồng. Việc bảo tồn di sản không thể tách rời việc giữ gìn không gian văn hóa bản làng, bảo vệ rừng, nguồn nước và sinh kế truyền thống. Quan điểm của Nghị quyết 80 NQ/TW của Bộ Chính trị xác định bảo tồn văn hóa trong mối quan hệ hài hòa với tự nhiên và phát triển bền vững.

Nghệ nhân Đinh Văn Chờ, dân tộc Chứt ở bản Hóa Lương, xã Kim Điền, tỉnh Quảng Trị (xã Hóa Sơn, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) cho rằng, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là lấy con người làm trung tâm, trong đó cộng đồng chính là chủ thể sáng tạo và bảo vệ di sản.

Ông Đinh Văn Chờ mong muốn, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV có chính sách phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của già làng, trưởng bản, nghệ nhân dân gian gắn bảo tồn với sinh hoạt thường nhật, để di sản được “sống” trong cộng đồng chứ không chỉ tồn tại trong hồ sơ hay trưng bày.

“Văn hóa là nền tảng tư tưởng, tinh thần thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Được Đảng và Nhà nước quan tâm, đồng bào Chứt chúng tôi rất phấn khởi, có ý nghĩa vô cùng quan trọng để phát huy, bảo tồn được giá trị văn hóa của người Chứt. Từ địa phương đến Trung ương làm sao để luôn quan tâm đến những di sản của đồng bào trước nguy cơ mai một, cần có chế độ chính sách phù hợp, có tính kế tục, truyền dạy cho đời sau để tồn tại và phát triển di sản”.

Những quan điểm mới trong Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV là bảo tồn di sản trong chiến lược phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam. Phát triển văn hóa và con người Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng sẽ là một chiến lược đồng bộ, kết hợp hài hòa giữa giữ gìn truyền thống văn hóa và vươn tới hiện đại hóa.

Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng cũng xác định 12 định hướng lớn; 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược. Chương trình hành động đã cụ thể hóa các nhiệm vụ có thể thực hiện ngay. Trong đó, định hướng văn hóa và con người là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển của đất nước. 

Ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho rằng, tinh thần xuyên suốt trong Nghị quyết 80 NQ/TW của Bộ Chính trị là lấy con người làm trung tâm, trong đó cộng đồng chính là chủ thể sáng tạo và bảo vệ di sản. Thực tiễn tại các địa phương miền núi, bảo tồn văn hóa di sản dân tộc thiểu số chỉ bền vững khi gắn với sinh kế ổn định cho người dân:

“Cần có các nghị quyết, chính sách hỗ trợ nghệ nhân trong công tác bảo tồn, truyền dạy và phát huy các giá trị văn hóa tại địa phương. Việc hỗ trợ này nhằm nâng cao đời sống tinh thần, tạo động lực để nghệ nhân tiếp tục gắn bó, cùng Nhà nước gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời, cần thực hiện nghiêm các quy định của Luật Di sản văn hóa, bảo đảm cho các địa phương bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đúng quy định.”