Có nên đổi Tổ dân phố từ số sang tên?

Nhìn lại hành trình ấy, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến đặt ra một gợi ý thú vị: Thay vì những con số khô khan, liệu tổ dân phố có thể mang những cái tên lưu giữ ký ức và bản sắc của từng vùng đất?

Sau tiếp quản Thủ đô 10-10-1954, Ủy ban hành chính Hà Nội tạm thời vận hành quản lý thành phố theo mô hình, ở ngoại thành là 2 cấp hành chính gồm huyện và xã, dưới xã là thôn nhưng không phải là cấp hành chính. Ở nội đô chỉ có một cấp là Khu phố, dưới 39 khu phố có phố song phố không phải là đơn vị hành chính.

Mô hình này không phù hợp với chế độ mới vì thế tháng 9-1955, Thường vụ Thành Ủy Hà Nội họp ra nghị quyết phân chia lại quận, khu phố. Theo nghị quyết, khu vực ngoại thành vẫn giữ nguyên như cũ, ở nội đô giữ nguyên cấp Khu phố, dưới khu phố sẽ thành lập Ban đại diện nhân dân gồm một đến hai phố, dưới ban đại dại diện là Tổ dân phố.

Người đứng đầu gọi là Trưởng Ban đại diện, nhưng Ban đại diện không phải là cấp hành chính. Dưới Ban đại diện có các Tổ dân phố, Tổ dân phố mang tính quần chúng từ 30-40 hộ gia đình lập thành một tổ, tổ trưởng, tổ phó do dân bầu. Tổ dân phố có nhiệm vụ giúp Ban đại diện và Khu phố khắc phục hậu quả sau chiến tranh, tệ nạn xã hội, giữ gìn an ninh trật tự...

Tháng 7-1958, thành phố Hà Nội hoàn thiện bộ máy hành chính, khu vực nội đô được chia thành 12 khu phố, dưới 12 khu phố có 331 khối phố được đánh theo số thứ tự, đứng đầu khối phố gọi là Trưởng khối, dưới 331 khố phố này có 4.371 tổ dân phố.

Khối là đơn vị hành chính gồm vài ba phố tương đương cấp xã. Năm 1961, Quốc Hội thông qua việc tổ chức bộ máy hành chính của Hà Nội đồng thời ban hành nghị quyết mở rộng địa giới hành chính, nội đô có rút xuống còn 4 khu phố được đặt tên là: Hai Bà Trưng, Ba Đình, Hoàn Kiếm và Đống Đa, dưới Khu phố là Khối.

Ngoại thành có 4 huyện gồm: Gia Lâm, Đông Anh, Thanh Trì, Từ Liêm dưới huyện là xã, dưới xã có thôn. Năm 1975 khu vực nội đô thay Khối phố là Tiểu khu, năm 1982 đổi thành Phường song cơ bán số tổ dân phố vẫn giữ nguyên.

Ở ngoại thành tên thôn (hay làng) là tên cũ, ở nội đô tổ đánh theo số thứ tự. Tuy Tổ dân phố không phải là cấp hành chính nhưng trong sổ hộ khẩu vẫn ghi số nhà và tổ.

Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, Tổ dân phố cùng với Ban bảo vệ khối phố có nhiệm vụ tuyên truyền vận động các gia đình đi sơ tán tránh bom Mỹ, bảo vệ tài sản khi họ vắng nhà, tham gia lực lượng dân phòng giữ gìn an ninh, chữa cháy, cứu người bị thương, động viên thăm hỏi các gia đình có con nhập ngũ…

Thời kỳ bao cấp, Tổ dân phố có nhiệm vụ nhận tem phiếu nhân dân sau đó phát cho các hộ gia đình trong tổ, cử người tham gia dân phòng, giữ gìn vệ sinh…

Từ khi hình thành cho đến nay, dù hoạt động của Tổ dân phố không nhiều việc và phức tạp như cấp thôn song nó thực sự là cánh tay nối dài từ chính quyền phường với dân. Ngày 26/5/2026 Chính phủ ban hành nghị định 185/2026/NĐ-CP về sắp sếp lại Thôn và Tổ dân phố.

Theo nghị định ở Hà Nội một Thôn mới phải từ 500 hộ trở lên, một Tổ dân phố mới từ 700 hộ trở lên. Cũng theo nghị định, việc đặt tên Thôn, Tổ dân phố do Hội đồng nhân dân cấp xã, phường quyết định, vậy nên chăng các phường nên đổi Tổ dân phố từ số sang tên, lấy lại những cái tên đã mất khi sáp nhập phường hoặc lấy tên các địa danh lịch sử, văn hóa, đó cũng là bảo tồn và gìn giữ văn hóa của chính địa phương.