Vậy làm sao để lập lại trật tự đô thị nhưng vẫn đảm bảo sinh kế cho người dân?
Vỉa hè bị “xẻ thịt”: Người đi bộ dưới lòng đường, đô thị thêm nhếch nhác
Giữa giờ cao điểm buổi sáng, tại một số tuyến đường khu vực trung tâm Thành phố, không khó để bắt gặp cảnh người dân phải len lỏi dưới lòng đường vì phần lớn vỉa hè đã bị chiếm dụng để buôn bán hoặc giữ xe. Có nơi, quán ăn bày bàn ghế kín lối đi. Có nơi, xe máy dựng thành hàng dài. Thậm chí nhiều điểm còn tập kết hàng hóa, rác thải ngay trên vỉa hè, gây mất mỹ quan và ảnh hưởng vệ sinh môi trường. Chị Thu Trang, người dân bức xúc:
“Buôn bán, cũng phải có chỗ có nơi, cứ bày ra ngoài vỉa hè để bán, người dân không có lối đi buộc phải đi dưới lề đường, rất dễ gây tai nạn.”
Không chỉ gây cản trở giao thông, tình trạng lấn chiếm vỉa hè kéo dài còn khiến nhiều khu dân cư trở nên nhếch nhác, mất vệ sinh. Theo ông Nguyễn Văn Trà, việc xử lý cần đi kèm giải pháp căn cơ thay vì chỉ dẹp rồi để tái lấn chiếm:
“Nên làm sao có một khu vực buôn bán riêng cho họ để có người dọn dẹp quản lý tránh tình trạng rác thải bốc mùi hôi thối ảnh hưởng vệ sinh chung của khu vực.”
Thực tế cho thấy, vỉa hè tại Thành phố Hồ Chí Minh từ lâu đã trở thành “không gian mưu sinh” của nhiều lao động tự do, người bán hàng rong, hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Vì vậy, cứ sau mỗi đợt ra quân mạnh tay, nhiều nơi lại tái diễn tình trạng lấn chiếm bởi áp lực mưu sinh của người dân vẫn còn rất lớn.
Theo Trung tá Hồ Đức Thiện, Phó trưởng Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội PC06, từ sau lễ ra quân cao điểm ngày 16/1/2026 đến nay, lực lượng Công an Thành phố đã duy trì thường xuyên công tác tuần tra, xử lý vi phạm. Trong hơn 5 tháng, lực lượng chức năng đã tổ chức hơn 24.700 lượt tuần tra, kiểm soát; lập biên bản xử lý trên 33.000 trường hợp vi phạm trật tự đô thị, trật tự công cộng, với tổng số tiền xử phạt gần 29 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhiều điểm nóng về chợ tự phát, lấn chiếm quanh bệnh viện, trường học đã có chuyển biến tích cực:
“Bên cạnh công tác tuần tra, xử lý vi phạm, lực lượng chức năng cũng đẩy mạnh tuyên truyền, qua đó từng bước chuyển hóa khoảng 70% các tuyến đường, địa điểm phức tạp về trật tự công cộng. Đáng chú ý, tình trạng chợ tự phát đã giảm khoảng 50%. Riêng tại khu vực bệnh viện và trường học nơi thường xuyên xảy ra tình trạng buôn bán hàng rong, lấn chiếm vỉa hè, dừng đỗ xe trái phép trong đợt cao điểm 5 tháng qua, tình hình đã có chuyển biến tích cực.
Hiện đã chuyển hóa được gần 80% các điểm phức tạp quanh bệnh viện, tương đương 74 trên 93 khu vực; còn tại khu vực trường học đạt hơn 75%. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì, tăng cường kiểm tra để nâng cao hiệu quả hơn nữa.”
Không thể chỉ dẹp rồi tái lấn chiếm: Cần lời giải cho bài toán sinh kế và quản lý lâu dài
Bên cạnh xử phạt trực tiếp, TP.HCM cũng tính đến các giải pháp công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tình trạng “ra quân rầm rộ rồi đâu lại vào đấy”. Ông Nguyễn Kiên Giang, Phó trưởng Phòng Quản lý bảo trì và khai thác công trình giao thông, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, Thành phố đang nghiên cứu lắp đặt thêm hệ thống camera tại các khu vực phức tạp để phục vụ xử lý vi phạm trật tự đô thị và an toàn giao thông.
“Sở Xây dựng đã giao Trung tâm quản lý điều hành giao thông đô thị khảo sát, nghiên cứu đề xuất lắp đặt hệ thống camera phục vụ xử lý trật tự an toàn giao thông và trật tự đô thị tại các khu vực phức tạp. Đồng thời sẽ thành lập đoàn kiểm tra để đánh giá công tác quản lý lòng lề đường tại các tuyến đường còn tồn tại nhiều vi phạm.”
Thực tế cho thấy, để xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè, chỉ xử phạt thôi là chưa đủ. Bởi phía sau những gánh hàng rong, quán nước nhỏ hay điểm buôn bán tự phát là kế sinh nhai của nhiều lao động nghèo. Nếu không có nơi buôn bán phù hợp hoặc giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tình trạng tái lấn chiếm rất dễ tiếp diễn.
Theo Trung tá Hồ Đức Thiện, việc quản lý lòng lề đường sẽ được thực hiện theo hướng lâu dài, kết hợp giữa xử lý vi phạm với hỗ trợ người dân có điều kiện mưu sinh phù hợp hơn.
“Việc lập lại trật tự lòng lề đường là chủ trương cần thiết để xây dựng đô thị văn nh. Tuy nhiên, thành phố xác định phải làm theo hướng bền vững, vừa đảm bảo trật tự đô thị vừa hài hòa sinh kế người dân. Thời gian tới sẽ tiếp tục nghiên cứu quy hoạch khu kinh doanh tập trung, chợ đêm, phố đi bộ; đồng thời hỗ trợ vay vốn, giới thiệu việc làm cho các trường hợp khó khăn và phát huy mô hình tự quản tại cơ sở để người dân cùng tham gia giữ gìn trật tự đô thị.”
Để tránh tình trạng “ra quân rồi tái lấn chiếm”, bên cạnh xử lý nghiêm, TP.HCM cần những giải pháp lâu dài về quy hoạch, quản lý và hỗ trợ sinh kế cho người dân. Khi người đi bộ có lối đi an toàn, người lao động có nơi buôn bán ổn định, việc giữ gìn trật tự đô thị mới có thể duy trì hiệu quả.