Mỗi chuyến vươn khơi không chỉ mang theo hy vọng về những khoang tàu nặng trĩu cá tôm, mà trên vai người thuyền trưởng giờ đây còn chở cả uy tín của nghề cá quốc gia. Chữ "nghề" lúc này bắt buộc phải gắn chặt với chữ "luật".
Gỡ "thẻ vàng" IUU không phải là mệnh lệnh nằm trên giấy, mà đang được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể tại các bến cảng. Câu chuyện: Từ bến cá Thuận An đến hành trình gỡ thẻ vàng IUU là một ví dụ.
Tin tức đáng chú ý
Nhờ triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), từ năm 2024 đến nay, tỉnh Đồng Tháp không ghi nhận trường hợp tàu cá nào vi phạm. Hiện tỉnh có 1.477 tàu cá đã đăng ký, đăng kiểm và đạt tỷ lệ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) 100%.
Tỉnh Quảng Ngãi đang quyết liệt triển khai các biện pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) nhằm sớm gỡ bỏ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu. Các địa phương như phường Sa Huỳnh và Trà Câu tăng cường quản lý đội tàu, niêm yết danh sách tàu nguy cơ cao và siết chặt kiểm tra thiết bị giám sát hành trình (VMS). Tỉnh đã cập nhật 100% tàu cá lên hệ thống dữ liệu quốc gia và áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc eCDT.
Hội đồng nhân dân tỉnh Vĩnh Long vừa thông qua nghị quyết hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá từ 6m đến dưới 15m nhằm chống khai thác IUU và phát triển thủy sản bền vững. Chính sách áp dụng đến hết năm 2027, hỗ trợ chủ tàu chi phí tháo dỡ, đào tạo nghề, vốn vay nâng cấp tàu và ổn định đời sống cho ngư dân.
Từ bến cá Thuận An đến hành trình gỡ thẻ vàng IUU
Những ngày này, tại bến cá Thuận An, thành phố Huế, không khí lao động vẫn nhộn nhịp như bao mùa biển khác. Khi ánh bình nh vừa ló dạng, những con tàu đánh cá lại nối đuôi nhau rời bến. Với ngư dân nơi đây, mỗi chuyến biển không chỉ là hành trình mưu sinh mà còn gắn với trách nhiệm chấp hành các quy định pháp luật trong khai thác thủy sản, cùng cả nước thực hiện mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).
Thuận An hiện là một trong những địa phương có thế mạnh về kinh tế biển của thành phố Huế. Hàng nghìn lao động sống dựa vào nghề biển. Những năm gần đây, cùng với việc phát triển kinh tế, công tác tuyên truyền chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) cũng được địa phương đặc biệt quan tâm.
Anh Dương Văn Ngà, một ngư dân nhiều năm gắn bó với biển Thuận An cho biết, việc tuân thủ các quy định về khai thác thủy sản giờ đây đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mỗi chủ tàu, thuyền trưởng:
"Bản thân tôi cùng bà con ngư dân tại Thuận An khi nào cũng được tuyên truyền đi đánh bắt đúng nơi, về đúng chỗ, đúng vùng, đúng tuyến. Phòng chống IUU từ nhiều năm nay rồi, không có máy giám sát hành trình sẽ đánh bắt sai vùng sai tuyến. Do đó, mình phải đánh bắt đúng vùng tuyến, đúng nơi quy định, đúng vùng sản xuất, bà con đánh bắt không đúng về bờ sẽ bị xử phạt luôn".
Từ chỗ còn nhiều bỡ ngỡ với những quy định mới, giờ đây nhiều ngư dân Thuận An đã hiểu rằng việc bật thiết bị giám sát hành trình, khai thác đúng vùng biển được phép hay thực hiện đầy đủ các thủ tục khi ra vào cảng không chỉ để tránh bị xử phạt mà còn giúp bảo vệ chính mình khi hoạt động trên biển.
Để có được sự chuyển biến ấy là cả một quá trình tuyên truyền bền bỉ của chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng. Với đặc thù là địa phương có khoảng 1.730 ngư dân trực tiếp tham gia khai thác hải sản, sở hữu hơn 400 tàu thuyền có chiều dài từ 6 mét đến 21 mét, việc đưa pháp luật đến với từng ngư dân không phải là nhiệm vụ dễ dàng.
Tuy nhiên, bằng nhiều hình thức linh hoạt, từ các buổi tuyên truyền trực tiếp, sinh hoạt cộng đồng đến việc ứng dụng mạng xã hội, chính quyền địa phương đang từng bước đưa các quy định về chống khai thác IUU đến gần hơn với bà con.
Ông Lê Đình Phong, Chủ tịch UBND phường Thuận An cho biết:
"Đối với phường Thuận An hiện nay có khoảng 1300 ngư dân/423 tàu thuyền từ 6-24m. Công tác triển khai tuyên truyền về IUU chúng tôi làm thường xuyên. Chúng tôi cho lập các nhóm zalo, các tổ dân phố, tổ trưởng có trách nhiệm cùng với ngư dân đồng hành cùng chính quyền trong chống khai thác IUU".
Không chỉ có chính quyền địa phương, lực lượng Cảnh sát biển cũng đang trở thành người bạn đồng hành quen thuộc của ngư dân trên hành trình vươn khơi bám biển. Tại trụ sở UBND phường Thuận An, mới đây Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 đã phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Huế tổ chức chương trình "Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân".
Chương trình thu hút đông đảo chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân tham gia. Tại đây, hơn 100 chủ tàu, thuyền viên và ngư dân đã được phổ biến các quy định pháp luật về biển đảo, Luật Cảnh sát biển Việt Nam, đặc biệt là những nội dung liên quan đến chống khai thác IUU. Không khí buổi tuyên truyền diễn ra gần gũi, cởi mở. Thay vì những điều luật khô khan, cán bộ tuyên truyền đã lựa chọn cách truyền đạt bằng những câu chuyện thực tế, những vụ việc vi phạm từng xảy ra để bà con dễ hình dung và ghi nhớ.
Bên cạnh tuyên truyền pháp luật, chương trình còn trao tặng cờ Tổ quốc, quà hỗ trợ cho ngư dân có hoàn cảnh khó khăn. Những phần quà tuy không lớn nhưng thể hiện sự quan tâm, động viên để bà con thêm yên tâm vươn khơi. Đây cũng là một trong những hoạt động nổi bật của chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” được triển khai nhiều năm qua tại các địa phương ven biển ền Trung.
Thông qua chương trình, mối quan hệ gắn bó giữa lực lượng Cảnh sát biển với nhân dân ngày càng được củng cố. Những người lính biển không chỉ làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát mà còn là cầu nối đưa pháp luật đến với ngư dân.
Đại tá Trần Hồng Quế, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 cho biết, công tác tuyên truyền chống khai thác IUU hiện nay không chỉ nhằm thực hiện các cam kết quốc tế mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng nghề cá phát triển bền vững:
"Chúng tôi thấy thời gian gần đây sự chấp hành của ngư dân có chuyển biến tích cực. Đặc biệt trên địa bàn phường Thuận An từ đầu năm 2025 đến nay tỉ lệ vi phạm IUU đã giảm rõ rệt. Chúng tôi tổ chức các lực lượng, phương tiện trên các vùng biển để tuyền truyền và ngăn chặn để có biện pháp kiên quyết đối với các hành vi vi phạm nhất là hành vi vô hiệu hoá thiết bị VMS. Chúng tôi cũng phối hợp với chính quyền địa phương và Cảnh sát biển Việt Nam thực hiện các biện pháp cụ thể đạt hiệu quả cao trong chống IUU".
Sự chuyển biến trong nhận thức của ngư dân là điều dễ dàng nhận thấy. Nếu như trước đây nhiều người còn cho rằng các quy định chống IUU là phức tạp, khó thực hiện thì nay phần lớn bà con đã hiểu đây là yêu cầu tất yếu để bảo vệ nguồn lợi thủy sản và bảo vệ chính sinh kế của mình. Bởi hơn ai hết, ngư dân là những người trực tiếp hưởng lợi khi nguồn lợi thủy sản được khai thác hợp lý, khi môi trường biển được bảo vệ và khi sản phẩm thủy sản Việt Nam đủ điều kiện tiếp cận các thị trường quốc tế.
Mỗi thiết bị giám sát hành trình được duy trì kết nối, mỗi chuyến biển đúng vùng, đúng tuyến hay mỗi cuốn nhật ký khai thác được ghi chép đầy đủ đều góp phần tạo nên hình ảnh một nghề cá có trách nhiệm và nh bạch. Từ những buổi tuyên truyền tại hội trường địa phương đến những cuộc gặp gỡ ngay trên bến cá, từ sự đồng hành của chính quyền đến nỗ lực của lực lượng Cảnh sát biển, nhận thức của ngư dân Thuận An đang từng bước thay đổi theo hướng tích cực.
Những con tàu của ngư dân Thuận An hôm nay vẫn đều đặn vươn khơi. Trên mỗi chuyến biển ấy không chỉ có hy vọng về những khoang cá đầy mà còn có ý thức chấp hành pháp luật, có trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Đó cũng chính là nền tảng để nghề cá Việt Nam phát triển bền vững, hội nhập sâu rộng và từng bước cùng cả nước sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU trong thời gian tới.
Ngư dân cần nhớ
Một chuyến biển hiệu quả không chỉ được tính bằng sản lượng đánh bắt, mà còn phải là chuyến biển đúng quy định, an toàn và không vi phạm pháp luật. Có những điều tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại quyết định việc tàu có được xuất bến, có bị xử phạt hay không. Trong mục Ngư dân cần nhớ hôm nay, mời bà con cùng ghi nhớ 3 điều quan trọng để yên tâm bám biển và khai thác hợp pháp.
- Chấp nhận nằm bờ nếu nằm trong "Danh sách đen": Nếu tàu của bà con bị địa phương xếp vào nhóm "nguy cơ cao" hoặc chưa đủ điều kiện giấy tờ, tuyệt đối không được xuất bến lén lút. Hãy hợp tác với chính quyền để hoàn thiện hồ sơ. Đừng để tàu vừa rời bến đã bị lực lượng tuần tra cưỡng chế thu giữ.
- Đổi nghề nếu tàu quá nhỏ, không đạt chuẩn: Nếu đang sở hữu tàu từ 6m đến dưới 15m đã cũ nát, không đủ chuẩn vươn khơi, bà con hãy mạnh dạn tìm hiểu các chính sách hỗ trợ giải bản và chuyển đổi nghề của địa phương. Bỏ nghề cũ để học nghề mới với sự hỗ trợ của Nhà nước là lựa chọn khôn ngoan hơn việc tiếp tục khai thác tận diệt ven bờ.
- VMS và eCDT là "Giấy thông hành": Như Đồng Tháp và Quảng Ngãi đã làm chặt, 100% tàu xuất bến phải có VMS hoạt động xuyên suốt và khai báo điện tử eCDT khi về bến. Mất tín hiệu VMS trên biển mà không báo cáo ngay bằng vô tuyến điện, chủ tàu sẽ tự chuốc lấy án phạt hàng trăm triệu đồng.