Sau hơn 4 năm thực hiện Luật Giáo dục, một số quy định trong Luật bộc lộ một số bất cập, các cấp học của của hệ thống giáo dục quốc dân chưa được xác định rõ, các trường trung cấp nghề gặp khó khăn trong tuyển sinh; hoạt động phân luồng học sinh chưa hiệu quả. Tỷ lệ học sinh sau khi tốt nghiệp THCS vào học tại trường nghề chỉ đạt từ 19-21%... bằng một nửa so với mục tiêu 40% học sinh tốt nghiệp THCS vào trường nghề, học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã đặt ra tại Quyết định số 522/QĐ-TTg ngày 14/5/2018 của Chính phủ (phê duyệt Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018 - 2025”.)
Từ thực tiễn này, Bộ Giáo dục và đào tạo xây dựng và đang lấy ý kiến các bộ ngành liên quan về Dự thảo Luật giáo dục sửa đổi, trong đó điểm mới là bổ sung trung học nghề là cấp học và không có trường trung cấp. Quy định mới này sẽ có tháo gỡ được những khó khăn vướng mắc hiện nay trong tuyển sinh học nghề và có giảm bớt áp lực cho học sinh trước các kỳ thi lớp 10.
VOV Giao thong xin giới thiệu kỳ 1 của Loạt bài Trung học nghề - cách cửa mở cho tương lai với nhan đề Trung học nghề “2 trong 1”, giảm bớt áp lực kỳ thi vào lớp 10
Chiều ngày 13/5, Sở Giáo dục và đào tạo Hà Nội công bố năm nay thành phố có 127 nghìn học sinh tốt nghiệp THCS, có hơn 103 nghìn em đăng ký vào lớp 10 THPT công lập. Trong khi đó, chỉ tiêu đỗ vào công lập là 72 nghìn học sinh, tương đương 70%.
Còn tại TP.HCM, chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 công lập khoảng hơn 70.000 học sinh, tương đương khoảng 79% số tốt nghiệp THCS. Như vậy tại 2 thành phố lớn, có từ 21-30% số học sinh tốt nghiệp THCS không thể vào được trường công lập, tạo ra áp lực lớn cho học sinh, phụ huynh và cả các trường trước mỗi kỳ thi vào lớp 10.
Theo Dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi đang được lấy ý kiến, có sửa đổi bổ sung Điều 6 (Hệ thống giáo dục quốc dân) theo hướng xác định rõ các cấp học của hệ thống giáo dục quốc dân gồm: Giáo dục mầm non; Giáo dục phổ thông; Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục đại học. Hướng sửa đổi này tiếp cận theo Phân loại chuẩn quốc tế về giáo dục (ISCED 2011) của UNESCO, phù hợp với thông lệ quốc tế.
Chứng kiến nhiều bạn bè không đạt kỳ vọng vào cấp 3 nhưng vẫn phải loay hoay cố gắng học ở các trường tư thục, em Nguyễn Minh Hải, sinh viên năm thứ nhất trường ĐH Thuỷ Lợi chia sẻ quan điểm:
"Nhiều bạn không đủ năng lực để học cấp 3, thì đi học nghề. Theo em nghĩ, cũng sẽ giảm bớt gánh nặng nhiều cho các bạn học không tốt và không thể học được, cho các bạn lựa chọn cái đó khá hay, sẽ tạo cho các bạn ấy đầu ra có một cái nghề ổn định, có một cái nghề trong tay. Nếu các bạn không cần học Cao đẳng, Đại học thì 3 năm ra trường là các bạn đã có cái nghề rồi. Năm 18 tuổi ra trường là có nghề rồi. Vừa học cái đó, vừa học cấp 3 luôn."
Điểm mới trong quy định này là bổ sung trung học nghề là cấp học và không có trường trung cấp. Trong chương trình trung học nghề, học sinh có 3 lựa chọn: vào trung học phổ thông, học trung học nghề với chứng chỉ sơ cấp và học trung học nghề với chứng chỉ trung cấp nghề.
Bổ sung quy định “trung học nghề” trong Dự thảo Luật giáo dục sửa đổi, theo PGS. TS Mạc Văn Tiến, Viện trưởng Viện Phát triển Giáo dục nghề nghiệp và An sinh Xã hội không chỉ là cái tên gọi mà nội hàm của nó đã có sự thay đổi. Nếu như trước đây, trung cấp nghề chỉ đào tạo nghề trong vòng 1-2 năm, thì theo quy định mới, trung học nghề sẽ tích hợp hai trong một, vừa dạy văn hóa vừa học nghề. Chương trình cho phép học sinh học theo tín chỉ, theo từng mô đun, không khống chế về thời gian, do đó, nhà trường tổ chức rất thuận lợi.
PGS. TS Mạc Văn Tiến, Viện trưởng Viện Phát triển Giáo dục nghề nghiệp và An sinh Xã hội phân tích:
"Quy định mới sẽ hoàn thiện pháp luật rất tốt, tích cực khẳng định vị thế của giáo dục nghề nghiệp trong giáo dục quốc dân. Quy định này tạo ra sự liên thông trong hệ thống giáo dục quốc dân, tạo điều kiện cho các em học theo điều kiện của mình. Các em có thể ra thị trường lao động, có thể học lên hoặc là ra thị trường lao động sau đó quay trở lại đại học học tiếp, tránh tình trạng cắt khúc như ngày xưa và tạo điều kiện cho sự phân luồng tự nhiên rất tốt."
GS.TS Thái Văn Thành, Ủy viên Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An, Giám đốc Sở Giáo dục đào tạo Nghệ An khẳng định, quy định mới này giải quyết bài toán “lùng bùng” lâu nay giữa học nghề với giáo dục phổ thông, các trường nghề không còn phải “vất vả” phải liên hệ với Trung tâm giáo dục thường xuyên để đào tạo kiến thức văn hóa cho học sinh. Bên cạnh đó, quy định này giảm bớt áp lực cho kỳ thi vào lớp 10, thực hiện phân luồng tốt hơn. Ngoài ra, quy định này cũng giúp giải quyết được “điểm nghẽn” trong tuyển sinh đầu vào cho các trường trung cấp nghề.
Bên cạnh đó, chính việc đảm bảo sự liên thông trong quá trình học, giúp cho học sinh được tiếp tục phát triển năng lực, kỹ năng nghề tương ứng khung trình độ cấp bằng ở bậc cao hơn, tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc của người học, tạo được sự đồng thuận cho tất cả người học và xã hội.
Nhưng điều quan trọng, theo GS.TS Thái Văn Thành, quy định mới sẽ giúp phát huy năng lực, sở trường của học sinh:
"Các cháu có kiện thuận lợi theo đuổi sở trường, nguyện vọng của mình, đồng thời các cháu được học văn hóa THPT trong trường nghề đó luôn. Có những cháu thích học nghề và có năng khiếu nghề, kỹ thuật rất tốt. Đôi khi tư duy kỹ thuật và sáng tạo trong kỹ thuật là do đam mê, mày mò, thử nghiệm, chấp nhận mạo hiểm thì sẽ có những thành công, tạo ra giá trị mới, sản phẩm mới chưa từng có. Quy định mới mở ra cơ hội cho các cháu đủ điều kiện học tập, tạo ra môi trường cho các cháu phát huy những tài năng, những sáng kiến, những sáng tạo của mình, trong thiên hướng kỹ thuật của các cháu."
Một số chuyên gia cho rằng, chuyển giáo dục nghề về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý một đầu mối thống nhất giúp cho công tác đào tạo đồng bộ, bài bản và hiệu quả và đảm bảo sự liên thông trong quá trình học.
Việc bổ sung quy định trung học nghề là một cấp học mở ra cơ hội cho học sinh, các trường dạy nghề, giảm bớt áp lực của kỳ thi lớp 10 vả chi phí xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay còn rất nhiều trường dạy nghề, nếu quy định này được thông qua, sẽ xử lý các trường nghề này như thế nào? Cần chuẩn bị gì để quá trình chuyển đổi được thuận lợi.
Mời các bạn đến với Kỳ 2: Chuyển đổi từ trung cấp nghề sang trung học nghề, cần chuẩn bị gì?