Triển lãm “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật”, nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, mở ra một hành trình đối thoại giữa di sản và nghệ thuật đương đại, để mỗi người xem có thêm một cách chạm vào lịch sử bằng cảm xúc…
Không phải những trang sử hay những bài học trong sách vở, mà chính hội họa, nhiếp ảnh, sắp đặt và nghệ thuật thị giác đang kể một câu chuyện khác về Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Hơn 60 tác phẩm của 34 nghệ sĩ, trải dài từ những ký họa, ảnh tư liệu đầu thế kỷ XX đến các sáng tác đương đại trên lụa, sơn mài, sơn khắc, nhiếp ảnh, inox hay sắp đặt đa phương tiện... đã biến không gian Tiền đường, khu Thái Học thành một cuộc gặp gỡ của nhiều thế hệ sáng tạo.
Không gian trưng bày được thiết kế mở, để những tác phẩm thuộc nhiều thời kỳ cùng đối thoại với nhau, và cũng đối thoại với chính người xem.
Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, điều mà triển lãm hướng tới không chỉ là kể câu chuyện về một di tích, mà còn là hành trình Quốc Tử Giám trở thành sợi dây kết nối nhiều thế hệ nghệ sĩ:
"Triển lãm muốn lấy hình tượng của Quốc Tử Giám là một trường đại học được nhìn như nghệ thuật, giống như sợi chỉ kết nối các thế hệ. Dự án này giống như việc gắn kết các thế hệ nghệ sĩ, xuyên thế hệ, xuyên thế kỷ và được gặp nhau ở trong triển lãm như thế này.
36 tác giả với hơn 60 tác phẩm rất đa dạng như sắp đặt, nhiếp ảnh, nhiếp ảnh ở đây rất khác, ví dụ như ảnh Wet Plate, tôi muốn đưa ra một góc nhìn rất đa chiều về nghệ thuật".
Điều thú vị của triển lãm là bên cạnh những bức tranh quen thuộc về Văn Miếu còn có nhiều tác phẩm sắp đặt mang ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, giúp di sản bước gần hơn với công chúng hôm nay.
Một trong những điểm nhấn là tác phẩm "Thiên Quang Khí Tự" của họa sĩ, nghệ sĩ thị giác Phạm Thủy Tiên. Lấy cảm hứng từ giếng Thiên Quang, Tháp Bút và tư tưởng của học giả Nguyễn Văn Siêu, tác phẩm kết nối ký ức văn hóa với hình ảnh chiếc máy thổi bong bóng - món đồ chơi quen thuộc của trẻ nhỏ. Ý tưởng ấy được chính tác giả chia sẻ:
"Đến với triển lãm hôm nay, tôi mang đến tác phẩm sắp đặt lấy ý tưởng từ đồ chơi - máy thổi bóng của trẻ em. Phần dưới, tôi lấy ý tưởng từ giếng Thiên Quang của Văn Miếu và các họa tiết của giếng Thiên Quang làm bằng sơn mài trên vật liệu công nghiệp Alu.
Cấu trúc giống như Tháp Bút của đền Ngọc Sơn. Ở chính tháp hút đấy lại có một câu rất hay, nổi tiếng của học giả Nguyễn Văn Siêu. Một bài Minh nói về lý tưởng của sĩ phu Bắc Hà, lý tưởng kinh bang tế thế, ra đời giúp đời.
Từ món đồ chơi của trẻ em đến lý tưởng đấy, tôi tạo ra sự gặp gỡ của hai thời đại, mong muốn truyền tải cái nhìn lịch sử, cái nhìn mới về nghệ thuật thị giác và những khảo cứu, tư liệu của cha ông để lại, đưa nó đến gần hơn với người xem".
Những chất liệu mới, cách biểu đạt mới cũng mang đến những trải nghiệm khác biệt cho người xem, đặc biệt là các bạn trẻ - những người vốn đã quen với Văn Miếu qua Khuê Văn Các hay những tấm bia Tiến sĩ:
"Tác phẩm ở đây rất đa dạng và rất nhiều tác phẩm được làm từ các kết cấu khác nhau nên em có cách tiếp nhận khác nhau, có những tác phẩm về nhiếp ảnh, về lụa cũng như tranh acrylic, rất mới mẻ".
Còn với Nguyễn Việt Hưng, chuyến tham quan lần này đã mở ra một góc nhìn khác về di tích quen thuộc:
"Khi đến đây em hiểu hơn về lịch sử của Văn Miếu - Quốc Tử Giám... Bình thường khi đi Văn Miếu thì em sẽ chú ý đến Khuê Văn Các hay các bia Tiến Sĩ, nhưng bây giờ em đã có thêm những góc nhìn mới về những khung cảnh mà người nhiếp ảnh cũng như họa sĩ nhìn Văn Miếu như thế nào".
950 năm kể từ ngày Quốc Tử Giám được hình thành, di sản ấy vẫn không ngừng được tiếp nối bằng những cách kể mới.
Và có lẽ, khi nghệ thuật trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của nền học vấn Việt Nam, mà còn là không gian để mỗi người tìm thấy cảm hứng, sự đối thoại và niềm tự hào về một di sản vẫn đang sống cùng nhịp thở của Hà Nội hôm nay.