Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp này mà không có ngưỡng nợ tối thiểu vô tình tạo ra những rào cản, gây thiệt hại vượt xa số tiền thuế bị nợ.
Cần ngưỡng nợ thuế hợp lý để tránh "mất nhiều hơn được"
Lấy ví dụ một giám đốc bị cấm xuất cảnh vì nợ 10 triệu đồng thuế.
Ông ta bỏ lỡ chuyến bay ký hợp đồng xuất khẩu trị giá 5 tỷ đồng. Doanh nghiệp mất đơn hàng, dẫn đến giảm doanh thu. Nhà nước thu được 10 triệu tiền thuế nhưng mất đi hàng trăm triệu tiền thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng phát sinh trong tương lai.
Ngược lại, cũng người giám đốc đó, nếu được xuất cảnh, ký được hợp đồng, doanh nghiệp có dòng tiền quay vòng, họ không những trả nốt 10 triệu tiền nợ thuế mà còn đóng góp thêm cho nền kinh tế.
Theo bà Trương Mỹ Ngọc, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần tập đoàn Stronglife, nên phân loại các ngưỡng nợ thuế áp dụng lệnh cấm, hoãn, tạm hoãn xuất cảnh để đảm bảo sự công bằng.
“Với những doanh nghiệp nhỏ, vừa hay doanh nghiệp lớn mà mình đánh đồng mức thuế thì đối với doanh nghiệp nhỏ có thể là cũng khá khó khăn. Nên phân loại các ngưỡng thuế để phù hợp với các loại hình doanh nghiệp, để đảm bảo công bằng trong kinh doanh”…
Thiết lập một ngưỡng nợ thuế cụ thể để làm căn cứ áp dụng lệnh cấm xuất cảnh không phải là sự nới lỏng kỷ cương, mà là một bước tiến tư duy quản lý mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Về tính pháp lý, mọi biện pháp chế tài hoặc hạn chế quyền công dân đều phải tuân thủ nguyên tắc tương xứng – nghĩa là mức độ của biện pháp can thiệp phải phù hợp với tính chất và mức độ của vi phạm.
Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội tư vấn Thuế Việt Nam, chia sẻ.
"Một đồng, mấy chục nghìn đồng cũng cấm xuất cảnh từ đó dẫn đến bất cập không phù hợp với thực tiễn có thể do lỗi kỹ thuật máy tính, hoặc là do đăng ký chậm thì chỉ vài chục nghìn, có trường hợp nợ 180 nghìn cũng bị tạm cấm xuất cảnh. Vì thế điều chuyên lên có số tiền để cấm, tạm cấm xuất cảnh là điều rất hợp lý”…
Phân loại theo quy mô doanh nghiệp để bảo đảm công bằng
Việc quy định một ngưỡng nợ tối thiểu, như 1 triệu đồng, hoặc phân loại theo quy mô doanh nghiệp giúp cho việc xác định rõ giữa sai sót vô ý với hành vi rủi ro cao, đảm bảo quyền tự do đi lại của công dân không bị ảnh hưởng những lý do không tương xứng.
Theo luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sự TP. Hà Nội, cơ quan chức năng nên phân loại ngưỡng thuế sao cho phù hợp với từng quy mô, từ đó đảm bảo lợi ích của cá nhân, doanh nghiệp.
“Nếu những doanh nghiệp có vốn điều lệ, ví dụ trên 10 tỷ chẳng hạn, mức nợ của họ chắc chắn cao, khoảng tầm 200, 300 hay 400 triệu thì chúng ta áp dụng lệnh cấm hoặc tạm hoãn xuất cảnh thì phù hợp. Hoặc đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chúng ta đưa ra mức thấp hơn nữa thì phù hợp hơn. Chúng ta đưa ra mức để cấm hoặc hạn chế, tạm hoãn căn cứ doanh thu của họ thì hơn là quy họ vào những nhóm đối tượng”…
Quy trình ban hành, áp dụng và gỡ bỏ lệnh cấm xuất cảnh đòi hỏi sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan Thuế và cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an. Dự kiến, thời hạn bắt đầu áp dụng biện pháp phân loại các trường hợp nợ thuế từ ngày 01 tháng 07 năm 2026 căn cứ dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
Theo ông Nguyễn Đức Huy, Phó Trưởng ban Nghiệp vụ Thuế, Cục Thuế, Bộ Tài chính, trước mắt cơ quan thuế dự kiến ban hành trước thông báo nợ hoặc hủy thông báo tự động đối với trường hợp hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế. Việc xử lý nợ cũng được thực hiện trong thời gian ngắn nhất có thể bằng cách nâng cấp hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông giữa các cơ quan có liên quan.
“Chúng tôi sẽ ban hành một thông báo tạm hoãn xuất cảnh hay hủy thông báo tạm hoãn xuất cảnh theo phương thức tự động và hệ thống công nghệ thông tin của cơ quan thuế có thể được phép ban hành tự động thông báo này và cơ quan công an cũng tiếp nhận thông báo này một cách tự động và xử lý trong thời gian ngắn nhất, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp”…
Quy định ngưỡng nợ thuế để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh là một bước đi cần thiết và phù hợp với thông lệ quốc tế, phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy "quản lý thắt chặt" sang tư duy "quản lý rủi ro và đồng hành cùng doanh nghiệp".
Một chính sách thuế hiện đại không chỉ được đo lường bằng số tiền thu được ngay lập tức, mà còn bằng duy trì nguồn thu lâu dài, qua việc áp dụng một ngưỡng nợ hợp lý, hài hòa lợi ích của cá nhân, doanh nghiệp.