Động thái của Bộ Công an được xem là “liều thuốc mạnh” cần có để trị “văn hóa dùng chùa” vốn đã tồn tại từ nhiều năm nay trên môi trường giải trí và nội dung số. Từ đó, tạo nên bước chuyển mạnh trong thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ, đặc biệt với các hành vi khai thác nội dung trái phép nhằm mục đích thương mại trên nền tảng số.
Năm 2021, nhạc sĩ Giáng Son bị Youtube “đánh gậy bản quyền” với chính sáng tác của mình - ca khúc “Giấc mơ trưa”. Nhạc sĩ cho biết lúc đó chị lập kênh Youtube "Giáng Sol Offical" để đưa tất cả các bài hát cũ và mới của mình lên chia sẻ với mọi người, nhưng khi đưa ca khúc “Giấc mơ trưa” lên thì bất ngờ bị BH Media thông qua Youtube “đánh gậy bản quyền”.
Sau khi Nhạc sĩ Giáng Son đưa thông tin bị đánh gậy lên trang facebook cá nhân, BH Media đã tổ chức một cuộc họp báo để giải thích và nói rằng chị nhầm, chị sai khi khiếu nại. Tuy nhiên nhạc sĩ Giáng Son khẳng định chị không bao giờ nhầm về quyền tác giả của mình.
“BH Media nói rằng họ không có trách nhiệm, hoặc ai có khúc mắc với Hồ Gươm Audio thì phải tự đi làm việc với Hồ Gươm, nhưng cái đấy là không được. Vì anh mua một sản phẩm mà không rõ nguồn gốc, anh không có quyền sở hữu thì đó là sản phẩm ăn cắp, mà anh lại cho rằng anh là chủ sở hữu và anh đi đánh bản quyền khắp nơi trên Youtube”.
Cũng giống như trường hợp của Nhạc sĩ Giáng Son, Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cũng đã nhiều lần bị đánh cắp chất xám một cách ngang nhiên. Tiêu biểu là bài hát “Nhật ký của mẹ” do ca sĩ Hiền Thục thể hiện, dù chưa hề có sự đồng ý hay 1 hợp đồng nào được ký kết, nhưng bài hát này vẫn xuất hiện trên nền tảng số của nhiều đơn vị. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung bức xúc.
“Tôi còn phải đối mặt với tình trạng bị lén đăng ký trước content ID và bị đánh ngược lại kênh youtobe, kênh nhạc số của mình từ những đơn vị kinh doanh, việc này đã xảy ra với rất nhiều nhạc sỹ, ca sỹ. Chúng tôi cũng liên tục đối mặt với trường hợp, các đơn vị sử dụng sản phẩm âm nhạc để kinh doanh, sản xuất các chương trình ca nhạc mà không hỏi ý kiến nhạc sỹ, không trả tác quyền tương xứng. Điều này đã hình thành thói quen xài chùa, thói quen ăn cắp, dẫn đến thiệt hại to lớn đến các nhạc sỹ”.
Suốt nhiều năm qua, câu chuyện bản quyền âm nhạc vẫn là bài toán nan giải, là vùng xám của thị trường giải trí Việt. Mỗi khi nghệ sĩ hay đơn vị khai thác lên tiếng về việc bị vi phạm, mạng xã hội lại bùng lên các vụ tranh cãi, nhưng rồi cũng nhanh chóng lắng xuống và chìm vào quên lãng. Người bị xâm phạm cứ kêu, còn người vi phạm thản nhiên tiếp tục hành vi vi phạm của mình. Chính vì vậy, việc Bộ Công an vừa đồng loạt khởi tố 5 vụ án liên quan hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan không đơn thuần là động thái xử lý vi phạm kinh tế, mà còn được xem là “liều thuốc mạnh” cần thiết để trị “văn hóa dùng chùa” trong ngành công nghiệp giải trí Việt.
Trao đổi về vấn đề này, NSƯT Bùi Như Lai nhấn mạnh, đây là bước đi cần thiết để thay đổi tư duy của mọi người về vấn đề bản quyền: “Có một quãng thời gian rất dài người dân sử dụng tràn lan trên không gian số, không được kiểm soát và đến bây giờ đặt họ quay trở lại, họ phải trả phí. Tôi cho rằng điều cốt lõi là vấn đề tư duy của những người đang dùng bây giờ. Để phát triển chúng ta cần những luật và những người đang trong dòng chảy đấy phải tôn trọng luật đấy, làm sao đưa tất cả mọi thứ trong xã hội vào một trật tự”.
Trong khi đó theo Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam, diễn biến này cho thấy cách nhìn về vi phạm bản quyền trong môi trường số đang có sự thay đổi rõ rệt: Bản quyền không còn bị xem đơn thuần là những tranh chấp dân sự, mà đã được nhìn nhận như vấn đề liên quan trực tiếp đến tài sản, lợi ích kinh tế và pháp luật. Bước đầu, động thái này sẽ giúp cho những người làm sáng tạo cảm thấy được bảo vệ, nhưng để tiến tới việc xóa bỏ tình trạng xâm hại bản quyền thì cần thêm nhiều giải pháp.
“Tôi nghĩ giải pháp đầu tiên luôn luôn là đến từ giáo dục. Giải pháp thứ 2 là tạo ra các nền tảng công nghệ và giải pháp thứ 3 là đến từ các giải pháp về mặt pháp lý. Tức là luôn luôn tạo cơ hội để người dân có thể sử dụng các dịch vụ pháp lý hoặc là các cái điều kiện để thực hiện các biện pháp tố tụng một cách dễ dàng hơn”.
Trên thực tế, “văn hóa dùng chùa” trong lĩnh vực giải trí không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho nghệ sĩ, nhạc sĩ hay nhà sản xuất, mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh méo mó trong ngành. Và những người làm sáng tạo âm nhạc tại Việt Nam đang kỳ vọng, việc khởi tố 5 vụ án về xâm phạm bản quyền không chỉ là một tin tức pháp luật mà là bước ngoặt mang tính cấu trúc của nền công nghiệp văn hóa./.