Bài viết của nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến sẽ đưa chúng ta trở lại không gian xúc động ấy, nơi ký ức thống nhất đất nước vẫn còn nguyên vẹn qua năm tháng.
Tháng Tư năm 1975, Câu lạc bộ Thống nhất ở 16 phố Lê Thái Tổ luôn ở trong tình trạng quá tải, không còn ghế ngồi. Bà con Miền Nam tập kết sống ở Hà Nội, ở các tỉnh tập trung đến đây chờ đợi tin tức mới nhất do cán bộ Ủy ban thông báo.
Năm 1919, giới trí thức Hà Nội đã thành lập Hội Khai Trí Tiến Đức với mong muốn mở mang trí thức cho mọi tầng lớp trong xã hội. Năm 1922 ngôi nhà 2 tầng xây dựng tại số 16 Lê Thái Tổ hoàn thiện trở thành nơi sinh hoạt, trao đổi về chính tri, lịch sử, văn hóa Việt Nam.
Nhằm tôn vinh văn hóa dân tộc, người ta đặt một tượng bán thân thi hào Nguyễn Du trước sân. Tháng 9-1945, hội bị giải tán. Nhà 16 Lê Thái Tổ thành nơi làm việc của Quốc hội, cũng là nơi bầu cử Quốc hội khóa 1 năm 1946. Năm 1957, nhà nước thành lập Ủy ban Thống nhất Chính phủ để phối hợp với Ban Thống nhất Trung ương chỉ đạo cuộc đấu tranh cách mạng ở Miền Nam.
Ngay sau khi thành lập, Ủy ban Thống nhất Chính phủ đã thành lập Câu lạc bộ Thống nhất tại 16 phố Lê Thái Tổ. Từ đó ngôi nhà này thành địa chỉ cho cán bộ bà con tập kết tìm đồng hương, trò chuyện, đón tiếp thương binh, cán bộ Miền Nam ra Bắc an dưỡng, công tác.
Ở căn phòng tầng 1, Ban chủ nhiệm Câu lạc bộ để cái đài cho bà con nghe tin tức, có báo Nhân dân, Quân đội Nhân dân, Hà Nội mới cho bà con đọc. Cán bộ Câu lạc bộ pha nước chè, thỉnh thoảng có bánh kẹo mời bà con.
Vào đêm giao thừa,nhiều người có gia đình dẫn con đến đây, đông nhất là số độc thân tập trung về đây liên hoan bánh kẹo quây quần bên cái đài đặt giữa phòng chờ đợi Bác Hồ đọc thơ chúc tết.
Sau đó để khuây khỏa nỗi nhớ quê hương, mọi người dạo bộ quanh Hồ Gươm, đồng cảm với bà con, người Hà Nội đã bỏ lệ ở nhà đêm giao thừa ra hồ chia sẻ cảm xúc. Từ đó đã hình thành nét văn hóa đi chơi giao thừa quanh Hồ Gươm.
Khi Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng, Câu lạc bộ đặt một chiếc vô tuyến cho bà con xem tin tức thưởng thức văn nghệ.
Ngày 10/4, các rạp chiếu bóng ở Hà Nội tổ chức chiếu phim tài liệu “Giải phóng Huế”, “Giải phóng Đà Nẵng” trước khi chiếu phim chính. Đây là những thước phim do các nghệ sĩ của Xí nghiệp phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đi theo các cánh quân quay được mang ra Hà Nội in tráng dựng thành phim.
Vì rạp cũng đông, nhiều bà con không mua được vé vì thế Ủy ban Thống nhất Chính phủ gửi công văn đề nghị Xí nghiệp Chiếu bóng quốc doanh Hà Nội mang phim đến chiếu tại Câu lạc bộ. Những bà con quê ở Huế, Đà Nẵng xem phim trong nước mắt. Không chỉ có bà con, nhiều cán bộ, văn nghệ sỹ cũng đến Câu lạc bộ chung vui.
Các nghệ sỹ của Đoàn Cải lương Nam Bộ sống ở tập thể 128C Đại La bỏ tập đến nghe tin tức. Nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu, nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thới chuyên sáng tác vọng cổ ở Tập thể 96 phố Huế, nhạc sĩ Hoàng Hiệp, nhà thơ Phạm Hổ ở Khu tập thể Kim Liên cũng đạp xe đến đây.
Trưa ngày 30/4 khi nghe phát thanh viên Đài Tiếng nói Việt Nam đọc tin lá cờ Mặt trận dân tộc giải phóng ền Nam tung bay trên nóc dinh Độc Lập, bà con trào nước mắt rồi ùa ra đường hòa vào biển người mừng chiến thắng quanh Hồ Gươm. 51 năm đã qua, nhưng ký ức thàng Tư vẫn còn đọng lại trong thế hệ những bà con tập kết.