Đáng chú ý, hành vi bán thuốc kê đơn không có chỉ định của bác sĩ sẽ bị phạt tới 20 triệu đồng. Trong bối cảnh tình trạng kháng kháng sinh đang trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng, việc nâng mức xử phạt được kỳ vọng sẽ thay đổi thói quen tự mua thuốc của người dân và tăng trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh dược.
Kỳ vọng thay đổi thói quen tự mua thuốc của người dân
“Tôi bị đau họng mấy hôm nay, ra hiệu thuốc mua vài viên kháng sinh uống cho nhanh khỏi…” - Đây là câu nói quen thuộc đã tồn tại nhiều năm của không ít người dân. Chỉ cần mô tả vài triệu chứng đơn giản, nhiều người có thể dễ dàng mua thuốc kê đơn mà không cần khám bệnh hay có chỉ định từ bác sĩ.
Tuy nhiên, thực trạng này đang góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh – vấn đề được Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo là một trong những nguy cơ y tế nghiêm trọng toàn cầu. Bạn Vũ Công Ninh đến từ Hà Nội cho biết việc tự mua thuốc: “Bình thường tôi đến các hiệu thuốc chỉ bảo là mình bị ho hay bị ốm thế nào đấy thôi, thì họ tư vấn cho dùng các loại thuốc”
Trong khi đó, nhiều người dân cũng cho rằng cần thay đổi thói quen tự ý dùng thuốc để tránh những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe:
“Từng lứa tuổi với từng bệnh chứ mình không nên đi mua ở quầy thuốc tự ý, phải nhờ bác sĩ khám, bởi vì phải có đơn bác sĩ thì chuyên khoa hơn”
“Bắt buộc kê đơn phải có các loại thuốc biệt dược, còn những thuốc phổ thông như là cảm cúm hay là hạ sốt không ảnh hướng lắm đến vấn đề ấy thì cho người dân mua thoải mái một chút”
Ở góc độ cơ sở kinh doanh thuốc, nhà thuốc cho rằng các quy định về bán thuốc kê đơn thực tế đã tồn tại từ lâu, vấn đề nằm ở khâu thực thi:
"Từ ngày xưa lần đầu tiên mình làm đã có rồi, chẳng qua chưa siết chặt thôi, chứ bây giờ siết chặt mình chuyển bán cái khác”
Cảnh báo thực trạng kháng thuốc kháng sinh ở Việt Nam
Theo WHO, chỉ trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2023, Việt Nam ghi nhận gần 300 nghìn ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh. Trước thực tế này, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế vừa được Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ 15/5.
Cụ thể, mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng được áp dụng đối với hàng loạt vi phạm trong hoạt động kinh doanh thuốc, như bán thuốc kê đơn khi không có chỉ định của bác sĩ. Mức phạt hiện nay là 5-10 triệu đồng. Không chỉ siết hoạt động bán thuốc trực tiếp, quy định mới còn cấm hoàn toàn việc bán thuốc kê đơn, thuốc hạn chế bán lẻ và thuốc kiểm soát đặc biệt trên các sàn thương mại điện tử.
TS.BS. Nguyễn Thị Thúy Hằng - Trưởng khoa Khám bệnh - Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn cho biết: “Tăng mức xử phạt đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có không có đơn của bác sĩ là một cái bước đi rất là cần thiết trong cái bối cảnh là tình trạng tự ý mua thuốc và sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, vẫn còn phổ biến ở Việt Nam. Quy định này sẽ góp phần nâng cao cái ý thức của người dân lẫn cơ sở y tế, những cơ sở kinh doanh dược về việc sử dụng thuốc đúng chỉ định, đúng bệnh và đúng liều lượng.
Không chỉ dừng ở việc xử phạt, theo Bộ Y tế, để thay đổi thói quen sử dụng kháng sinh tùy tiện cần đồng bộ nhiều giải pháp từ truyền thông, giám sát cho đến nâng cao năng lực chuyên môn tại các cơ sở khám chữa bệnh. TS.BS. Vương Ánh Dương - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế cho rằng:
“Để thay đổi thói quen này bên cạnh những giải pháp tăng mạnh mức xử phạt đối với hành vi bán thuốc phải kê đơn mà không có đơn như quy định của Nghị định 90/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Thứ nhất cần nâng cao trách nhiệm các cấp chính quyền địa phương, truyền thông vận động xã hội nhằm thay đổi hành vi sử dụng kháng sinh có trách nhiệm. Triển khai quản lý kháng sinh tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo hướng dẫn. Nâng cao năng lực xét nghiệm và đặc biệt là hệ thống xét nghiệm vi sinh tại các cơ sở khám bệnh. Giám sát dữ liệu xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu giám sát về vi sinh cũng như sử dụng thuốc kháng sinh”.
Kháng kháng sinh không còn là câu chuyện của riêng ngành y tế mà đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng. Một viên thuốc mua dễ dàng hôm nay có thể dẫn tới nguy cơ điều trị khó khăn hơn trong tương lai. Việc siết chặt quản lý thuốc kê đơn được kỳ vọng sẽ là bước đi mạnh mẽ nhằm thay đổi thói quen sử dụng thuốc tùy tiện đã tồn tại nhiều năm, hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe người dân một cách bền vững.