Môi trường truyền thông toàn cầu đang trải qua một cuộc dịch chuyển chưa từng có dưới tác động của công nghệ số và sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận tin tức của công chúng. Dưới sự dẫn dắt của điều phối viên Andrew Davies - Trưởng bộ phận phát thanh ABU, buổi đối thoại đã lấy điểm tựa từ những số liệu mang tính bước ngoặt của Báo cáo Tin tức số của Reuters (Reuters Digital News Report) — một trong những báo cáo thường niên uy tín và mang tính định hướng cao nhất về xu hướng tiếp cận tin tức trên thế giới hiện nay.
Những phân tích từ chuyên gia Eric Nuzum (Đồng sáng lập Magnificent Noise, nhà sáng tạo các chương trình podcast biểu tượng tại Mỹ) không chỉ phản ánh sự chuyển dịch của ngành truyền thông, mà còn gợi mở những yêu cầu đổi mới đối với các cơ quan truyền thông truyền thống.
Mạng xã hội và các nền tảng video đang chiếm ưu thế so với website báo chí
Từ trước đến nay, các website và ứng dụng di động chính thức của các cơ quan báo chí luôn được xem là trung tâm lưu trữ và phân phối tin tức chính thống. Tuy nhiên, báo cáo Tin tức số của Reuters Institute gần đây cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt trong thói quen tiếp nhận tin tức: mạng xã hội và các nền tảng video ngày càng trở thành những kênh quan trọng để công chúng tiếp cận thông tin số, đặc biệt ở nhóm khán thính giả trẻ.
Đây không chỉ là sự thay đổi về công nghệ và nền tảng tiếp cận, mà còn là sự chuyển dịch trong chính vai trò của người làm nội dung và truyền thông. Báo cáo chỉ ra rằng, có đến một phần tư số người được khảo sát trên toàn cầu hiện nay tiếp cận tin tức thông qua các nhà sáng tạo nội dung hoặc những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội thay vì tìm đến các báo chính thống.
Sự trỗi dậy của các kênh thông tin cá nhân trên TikTok, YouTube, Instagram đang định hình lại định nghĩa về việc xem và nghe tin tức của công chúng hiện đại. Tin tức giờ đây không còn là những bài viết khô khan, những bản tin được đóng khung nghiêm túc, mà là các video ngắn, các bài phân tích cá nhân mang tính kết nối cao và dễ tiếp thu.
Bản chất của sự dịch chuyển: "Nền kinh tế tin tức của người ảnh hưởng"
Phân tích sâu hơn về hiện tượng này, ông Eric Nuzum khẳng định đây không đơn thuần là một trào lưu nhất thời, mà là sự phản ánh rõ nét thực trạng phân hóa thế hệ trong ngành truyền thông. Nếu bóc tách kỹ các số liệu, chúng ta sẽ thấy hai xu hướng hoàn toàn trái ngược đang diễn ra đồng thời. Sự ổn định ở nhóm tuổi lớn hơn, lượng công chúng của các cơ quan truyền thông truyền thống nhìn chung vẫn giữ được sự ổn định tương đối, tuy nhiên, tệp khán giả này hầu như chỉ giới hạn ở các nhóm tuổi trung niên và cao tuổi.
Sự bùng nổ của "Nền kinh tế tin tức của người ảnh hưởng" - Xu hướng này được thúc đẩy mạnh mẽ và gần như toàn bộ bởi thế hệ khán thính giả và người nghe trẻ tuổi.
Vì sao thế hệ trẻ lại quay lưng với truyền thông truyền thống?
Eric Nuzum chỉ ra rằng: "Lý do là khi nhìn vào các cơ quan báo chí và phát thanh – truyền hình truyền thống, họ không thấy cuộc sống của mình được phản ánh. Họ không thấy những mối quan tâm của mình xuất hiện trên đó. Họ cũng không thấy những câu chuyện về những con người có hoàn cảnh, cách nói chuyện hay trải nghiệm giống mình."
Chính sự khác biệt về cách thể hiện, ngôn ngữ giao tiếp và trải nghiệm tiếp nhận thông tin đã tạo ra khoảng cách nhất định giữa truyền thông truyền thống và một bộ phận công chúng trẻ. Khi không tìm thấy sự đồng điệu trong nội dung và cách tiếp cận, người trẻ có xu hướng dịch chuyển sự chú ý sang những nền tảng nơi họ cảm thấy được lắng nghe, được tương tác và nhìn thấy những câu chuyện gần gũi với đời sống của mình.
Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, các nhà sáng tạo nội dung cá nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối với công chúng, đặc biệt là nhóm khán giả trẻ. Họ không chỉ cung cấp thông tin theo cách mới mà còn tạo ra những cộng đồng có sự tương tác và gắn kết cao.
Dự báo 15 năm và yêu cầu chuyển mình của truyền thông truyền thống
Trước sự dịch chuyển dòng chảy công chúng này, các Đài Phát thanh Truyền hình, cơ quan truyền thông truyền thống đang đứng trước một ngã rẽ mang tính quyết định. Theo Ông Eric Nuzum, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để các cơ quan truyền thông đổi mới cách tiếp cận công chúng. Tuy nhiên, việc nhận diện và tận dụng cơ hội này vẫn đang là một yêu cầu đặt ra đối với nhiều đơn vị.
Hiện tại, mối quan hệ gắn bó giữa báo chí truyền thống và hàng triệu khán giả lớn tuổi vẫn là một chỗ dựa đáng tin cậy, giúp họ duy trì vị thế bất chấp những biến động mạnh mẽ ngoài kia và không bắt buộc các cơ quan này phải chạy theo xu hướng của giới trẻ bằng mọi giá để đánh mất bản sắc.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào bức tranh dài hạn từ 10 đến 15 năm nữa, cục diện sẽ hoàn toàn thay đổi. Nếu các cơ quan báo chí truyền thống không tìm cách kết nối, thu hút và xây dựng tệp khán giả trẻ ngay từ bây giờ, họ đang tự kết thúc chính mình trong vòng một thập kỷ tới, khi mà tệp khán giả trung thành hiện tại không còn nữa.
Trong kỷ nguyên số, thách thức lớn nhất của truyền thông truyền thống không nằm ở việc cạnh tranh với những nền tảng mới, mà là khả năng thích nghi để tiếp tục giữ vai trò kết nối công chúng. Thế hệ trẻ không từ chối thông tin chính thống, nhưng họ đang thay đổi cách tìm kiếm, tiếp nhận và tương tác với thông tin.
Vì vậy, các cơ quan truyền thông cần vượt ra khỏi tư duy chỉ sản xuất và phát sóng nội dung, để trở thành những hệ sinh thái thông tin linh hoạt, nơi nội dung được kể bằng nhiều hình thức, trên nhiều nền tảng và trong sự đối thoại thường xuyên với công chúng. Khi chủ động đổi mới nội dung, cách thức truyền tải và tăng cường tương tác với công chúng, truyền thông truyền thống không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận thế hệ trẻ mà còn củng cố vai trò là nguồn cung cấp thông tin chính thống, đáng tin cậy.