Trong khi đó, phần lớn công nhân hiện chỉ chi dưới 3 triệu đồng mỗi tháng cho chỗ ở. Liệu các dự án nhà ở xã hội cho thuê có đáp ứng được kỳ vọng của người lao động?
Nhà trọ chật chội nhưng người lao động vẫn khó rời bỏ
Giữa trưa hè Hà Nội, cái nóng hầm hập vẫn bao trùm căn phòng trọ rộng chừng 30m² của anh Phạm Thế Quân, một công nhân tại khu công nghiệp Sài Đồng B. Chiếc điều hòa chạy hết công suất, hai đứa trẻ quẩn quanh trong căn phòng chật hẹp, những dự án nhà ở xã hội cho thuê đã thắp lên trong anh hy vọng về một nơi ở ổn định, không còn thấp thỏm về hóa đơn cuối tháng:
"Giá tiền phòng là 2,7 triệu. Điện kinh doanh 4.000 đồng/số thì tháng vừa rồi nhà em hết gần 1,5 triệu tiền điện. Tiền nước 30.000 đồng/khối, dùng tiết kiệm 8 khối gia đình 4 người. Ở cả gia đình như thế thì nói chung chỉ là để duy trì cuộc sống thôi. Cũng có kỳ vọng nhưng chỉ sợ nó ở xa công ty của mình. Nếu phải lựa chọn về khoảng cách quãng đường đi, thì bọn em sẽ lựa chọn thuê ở ngoài hơn, vì về sớm hoặc đón con tiện hơn."
Theo khảo sát của phóng viên tại nhiều khu nhà trọ ở Thiên Lộc, Long Biên, Hà Đông, mức giá thuê dưới 3 triệu đồng/tháng hiện khá phổ biến. Đổi lại, phần lớn người lao động phải chấp nhận sống trong những căn phòng chật hẹp, thiếu tiện nghi, thậm chí xuống cấp. Dẫu vậy, họ vẫn lựa chọn bám trụ để rút ngắn thời gian đi làm và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu:
"Giá tầm 1,5 triệu cho hai người. Em ở cùng với anh em. Không có điều hòa, không có bình nóng lạnh, bất tiện và nóng."
"Phòng bí lắm, con thì hay ốm, nhiều khi tiền thuốc còn tốn hơn tiền ăn uống."
"Giá em đang thuê là 2,6 triệu chưa tính các dịch vụ điện, nước hay các thứ khác. Phòng của em tầm 20m², vệ sinh chung với một phòng đối diện nữa."
"Quan trọng nhất vẫn là thuận tiện giao thông, cái đấy anh chị em công nhân sẽ quan tâm nhất."
Giá phải phù hợp, tiện ích phải đủ để giữ chân người thuê
Trong bối cảnh đó, việc Hà Nội đồng loạt khởi công nhiều dự án nhà ở xã hội cho thuê đang mở ra kỳ vọng về một mô hình an cư mới cho người thu nhập thấp. Nhiều dự án dành quỹ căn hộ để cho thuê với diện tích phổ biến từ 25 - 70m², được đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, khu vui chơi, cây xanh và bãi đỗ xe. Thành phố cũng ban hành khung giá thuê từ 48.000 - 198.000 đồng/m²/tháng. Như vậy, một căn hộ khoảng 40m² sẽ có giá thuê từ khoảng 2 - 8 triệu.
Với phần lớn công nhân chỉ chi dưới 3 triệu đồng cho chỗ ở, giá thuê có thể là yếu tố quyết định sự hấp dẫn của mô hình này, bên cạnh những mong mỏi khác về một không gian sống thực sự phù hợp:
'Nếu 7 - 8 triệu thì mình thấy khá cao, khó để thu hút mọi người. Cá nhân mình mong muốn ít nhất cũng đáp ứng được giống như nơi ở hiện tại, các tiện ích cơ bản như bình nóng lạnh, điều hòa, vệ sinh khép kín."
"Khoảng tầm 2 triệu, hơn 2 triệu chút, tùy từng người nhưng trung bình là em thấy như thế. Nếu được ở gần chợ thì tốt, chỗ ở bảo đảm an toàn."
Theo chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Trí Hiếu, mô hình nhà ở xã hội cho thuê đủ tiêu chuẩn và tiện ích do nhà nước đầu tư, quản lý là hết sức cần thiết để đảm bảo an sinh cho lực lượng lao động đông đảo là những người có thu nhập thấp và trung bình. Tuy nhiên, để mô hình thực sự phát huy hiệu quả, giá thuê cần được tính toán sát với khả năng chi trả:
"Khung giá từ 48.000 - 198.000 đồng/m² thì tôi nghĩ rằng người lao động rất khó. Chi phí sinh hoạt ngày càng cao và tại những thành phố lớn, lạm phát cao hơn nhiều so với phần còn lại. Tôi mong rằng chính quyền sẽ có những kế hoạch. Phương tiện tối thiểu bao gồm điều hòa không khí, bình nóng lạnh,… Vấn đề an toàn, chống hỏa hoạn, chống ngập lụt, vấn đề an ninh, vấn đề vệ sinh, gần những khu vực công cộng như bệnh viện, trường học, rồi các vườn cây xanh, các trục giao thông để có thể di chuyển một cách dễ dàng."
TS. Nguyễn Văn Đính, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam đánh giá, TP. Hà Nội đã chủ động, nhanh nhạy trong thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư về phát triển nhà ở cho người dân:
"Mức giá họ đã nghiên cứu, cân đối. Đấy không phải là nơi chỉ để về “ghé lưng”, mà phải là một cuộc sống đảm bảo. Rõ ràng phải có những chi phí vận hành, dịch vụ kèm theo nữa. Nếu trong đó doanh nghiệp sử dụng vốn vay thì nó sẽ làm tăng các chi phí đầu tư, phải thu hồi vốn. Tuy nhiên, mình phải tính chi phí như thế nào nằm trong khoảng 20 - 30% lương thì sẽ phù hợp. Đây là vấn đề đòi hỏi phải rất nhiều sự đồng hành của rất nhiều nhóm đối tượng liên quan người lao động."
Theo ông Đính, để chính sách phát huy hiệu quả, cần có sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và các địa phương. Bên cạnh việc hỗ trợ doanh nghiệp, cần có cơ chế hỗ trợ trực tiếp người lao động để nâng cao khả năng chi trả. Không chỉ riêng Hà Nội, các bộ, ngành cũng cần sớm xây dựng một chính sách tổng thể, tạo nguồn lực hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp và người lao động. Chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ giữa các bên, chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả bền vững./.