Từng được xem là giải pháp thử nghiệm trong quản lý môi trường đô thị, vùng phát thải thấp đang trở thành xu hướng tại nhiều thành phố trên thế giới nhằm kiểm soát khí thải giao thông và cải thiện chất lượng không khí. Trong bối cảnh ô nhiễm không khí gia tăng, việc đẩy nhanh triển khai mô hình này tại TP. Hà Nội được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông đô thị.
7 giờ sáng, trên tuyến phố Hàng Bài, Hà Nội dẫn vào khu vực hồ Hoàn Kiếm, anh Nguyễn Văn Minh, một tài xế công nghệ, bắt đầu ngày làm việc với chiếc xe máy điện đã gắn bó hơn một năm nay. Anh Minh cho biết, trước đây mỗi ngày anh phải chi khoảng 120 nghìn đồng tiền xăng. Từ khi chuyển sang xe điện, chi phí giảm gần một nửa, việc di chuyển cũng thoải mái hơn vì không còn mùi xăng dầu hay tiếng động cơ ồn ào.
“Tôi chạy xe gần như cả ngày nên trước đây rất ngại cảnh tắc đường, khói bụi. Chuyển sang xe điện vừa tiết kiệm chi phí, vừa thấy mình góp phần giảm ô nhiễm. Tôi nghĩ nếu nhiều người cùng thay đổi thì không khí sẽ tốt hơn", anh Minh nói.
Câu chuyện của anh Minh phản ánh xu hướng đang dần phổ biến tại các đô thị lớn, khi ngày càng nhiều người lựa chọn phương tiện xanh cho những hành trình hằng ngày.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Thủy, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết thay vì sử dụng xe máy cá nhân, chị lựa chọn xe buýt điện để đi làm mỗi ngày: “Xe buýt điện sạch sẽ, đi êm và chi phí phù hợp. Tôi thấy sử dụng giao thông công cộng giúp giảm căng thẳng khi di chuyển và góp phần bảo vệ môi trường.”
Theo lộ trình dự kiến, từ ngày 1/7/2026, Hà Nội sẽ bắt đầu giai đoạn thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực Vành đai 1. Theo lộ trình, thành phố thí điểm tại khu vực phố cổ và khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm thuộc phường Hoàn Kiếm. Phạm vi thí điểm gồm 119 tuyến phố và 5 ngõ, được chia thành hai khu vực. Để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân trong khu vực thí điểm, Hà Nội đang xây dựng phương án tăng cường giao thông công cộng và các phương thức di chuyển xanh kết nối.
Ông Nguyễn Tuyển, Trưởng phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết:
"Vùng này tương đối hẹp, dự kiến mở mới khoảng 2,3 tuyến buýt cũng như điều chỉnh hành trình một số tuyến buýt không đạt yêu cầu thì ra khỏi vùng thí điểm, đối với dịch vụ khác như xe đap công cộng thì chúng tôi căn cứ vào vùng thí điểm rà soát và bổ sung thêm số lượng xe đạp khoảng 4 đến 500 xe để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân".
Tuy nhiên, để vùng phát thải thấp phát huy hiệu quả, vẫn còn nhiều thách thức cần tháo gỡ. Chi phí đầu tư phương tiện điện còn cao, hạ tầng sạc chưa đáp ứng nhu cầu trong tương lai, trong khi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân vẫn phổ biến.
Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Trưởng Ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, hiệu quả của vùng phát thải thấp phụ thuộc lớn vào khả năng kết nối giữa các loại hình giao thông công cộng và phương thức di chuyển xanh ở chặng cuối:
“Chúng ta từng bước xây dựng được hệ thống giao thông đô thị Hà Nội càng ngày càng tốt, với sự ra đời của 2 tuyến đường sắt trên cao, sắp tới một loạt tuyến ngầm sắp hoàn thành, nhưng còn có thứ Hà Nội đang làm rồi mà có lẽ người dân Hà Nội chưa hưởng ứng lắm là kết nối các điểm đỗ của tàu điện với các cơ quan, bến ô tô buýt, bây giờ chúng ta có xe đạp rồi có thể thuê trực tiếp rồi, nhưng người dân chưa dùng nhiều, phải thêm nhiều bến để xe đạp phát huy tác dụng, người dân sử dụng dơn giản”.
Để vùng phát thải thấp phát huy hiệu quả, bên cạnh đầu tư hạ tầng và hoàn thiện chính sách, sự thay đổi trong thói quen di chuyển của người dân đóng vai trò quyết định. Không khí sạch không phải là điều xa vời nếu mỗi cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng chung tay thay đổi.
Đẩy nhanh triển khai vùng phát thải thấp, thúc đẩy giao thông xanh và xây dựng thói quen di chuyển bền vững không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí, mà còn mở ra tương lai về những đô thị đáng sống hơn – nơi mỗi hành trình đều hướng tới một môi trường trong lành cho thế hệ hôm nay và mai sau.