Từ những vụ đâm va kinh hoàng tại vịnh Lan Hạ, Hạ Long cho đến sự hoành hành của những phương tiện "ba không" tại các lòng hồ, tử thần đang rình rập du khách dưới mỗi chuyến hành trình. Đáng lo ngại hơn, khi mùa mưa bão đang cận kề với những diễn biến thời tiết cực đoan, liệu những chiếc tàu du lịch cũ kỹ có đủ sức chống chọi, hay sẽ trở thành những "quan tài bay" trên mặt nước?
"Ma trận" giao thông trên biển và nỗi lo hiểm họa từ những chuyến tàu tự phát
Tại những vùng biển kín như Hạ Long hay Lan Hạ, mật độ tàu thuyền đang ở mức nghẹt thở. Sự đan xen hỗn loạn giữa tàu vỏ sắt, tàu vỏ gỗ và các loại cano nước, dù lượn đã tạo nên một "ma trận" giao thông đầy hiểm nguy. Do đặc thù vùng hoạt động hạn chế nhưng lưu lượng phương tiện quá lớn, chỉ cần một sơ suất nhỏ trong điều động theo cảm tính của người lái là thảm kịch đâm va, chìm tàu có thể xảy ra trong tích tắc.
Ông Vũ Việt Hùng, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng hải Việt Nam phân tích: "Vụ tai nạn đâm va tại vịnh Lan Hạ là sự cố mang tính điển hình tại các vùng biển có mật độ tàu thuyền hoạt động rất cao và đan xen phức tạp. Hiện nay, trong cùng một vùng vịnh đang có sự tham gia đồng thời của nhiều loại hình phương tiện như tàu sắt, tàu vỏ gỗ, cano nước, dù lượn... Trong khi đó, chúng ta lại chưa có sự phân định rõ ràng về không gian hoạt động cho từng loại phương tiện, khiến công tác quản lý tại các khu vực này hết sức phức tạp".
Cũng theo ông Vũ Việt Hùng, nguy cơ tai nạn này không chỉ tồn tại ở Hạ Long hay Lan Hạ, mà luôn hiện hữu tại các vùng biển du lịch trọng điểm khác như Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, hay các tuyến vận tải khách từ bờ ra đảo như Phú Quốc (Kiên Giang).
Trong khi các tàu du lịch tại vùng biển lớn bị siết chặt đăng kiểm, thì tại các vùng hồ một "thế giới ngầm" của các phương tiện tự phát đang bùng phát. Người dân tự đóng mới, tự hoán cải tàu thuyền mà không qua bất kỳ quy trình kiểm định kỹ thuật nào. Những chiếc tàu chở đầy du khách nhưng không hồ sơ, không đăng kiểm, ngang nhiên hoạt động như một thách thức đối với cơ quan quản lý.
Nói về vấn đề này, ông Trần Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam thừa nhận: "Tại các vùng hồ, hiện tượng bà con, tổ chức tự phát đóng mới, hoán cải phương tiện diễn ra khá nhiều, dẫn đến lượng tàu không đăng kiểm hoạt động tương đối lớn. Cục Đăng kiểm đang phối hợp chặt chẽ với các Sở Xây dựng địa phương để rà soát, hướng dẫn bà con tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, đảm bảo hồ toàn trước khi đưa vào khai thác."
Siết chặt an toàn kỹ thuật và luồng tuyến
Nguy cơ càng trở nên cấp thiết khi chúng ta đang bước vào mùa mưa bão với những hiện tượng thời tiết cực đoan như dông lốc bất chợt. Khả năng chống chịu sóng gió của đội tàu du lịch hiện nay, đặc biệt là tàu vỏ gỗ, được đánh giá là rất thấp. Đối với nhiều du khách, mỗi chuyến đi biển giờ đây không chỉ là nghỉ dưỡng mà còn là một canh bạc với số phận.
Chị Nguyễn Thị Hồng, một du khách thường xuyên đi du lịch biển chia sẻ nỗi bất an: "Gia đình tôi năm nào cũng đi du lịch biển nhưng sau những vụ tai nạn liên tiếp tại Cát Bà hay Hạ Long, tôi cảm thấy thực sự bất an. Tôi kiến nghị cơ quan chức năng phải siết chặt kiểm tra kỹ thuật tàu trước khi rời bến. Bắt buộc trang bị đủ áo phao, phao bơi cho hành khách và thuyền viên phải dày dạn kinh nghiệm để xử lý tình huống."
Để ngăn chặn thảm kịch, không thể chỉ dựa vào sự may mắn. Việc rạch ròi luồng tuyến, phân định khu vực hoạt động cho cano nước và tàu khách là yêu cầu sống còn để tránh xung đột giao thông trên mặt nước. Đồng thời, trong bối cảnh phân cấp mạnh mẽ cho địa phương, công tác hậu kiểm và sẵn sàng ứng phó tại chỗ trở thành chìa khóa để cứu vãn những tình huống bất ngờ.
Ông Vũ Việt Hùng nhấn mạnh: "Đối với các cái phương tiện hoạt động ở trên biển, chúng ta phải tăng cường công tác kiểm tra giám sát về an toàn của các tàu thuyền trên biển. An toàn ở đây nó có nhiều vấn đề: Thứ nhất là về an toàn kỹ thuật của phương tiện. Thứ hai là phải đảm bảo được các trang thiết bị cứu sinh cần thiết để khi tai nạn, sự cố xảy ra chúng ta có thể tự ứng phó một cách hiệu quả.
Thứ ba phải có các trang thiết bị thông tin liên lạc với bờ và giữa các tàu với nhau để cảnh báo kịp thời, chúng ta thông báo kịp thời cho các cơ quan chức năng. Thứ tư là đối với thuyền viên phải có đầy đủ các bằng cấp chứng chỉ chuyên môn và cũng phải được đào tạo một cách bài bản về cái công tác an toàn cũng như là công tác tìm kiếm cứu nạn ở trên biển".
Tai nạn đường thủy luôn diễn ra bất ngờ và tàn khốc. Khi những lỗ hổng trong quản lý phương tiện tự phát vẫn chưa được lấp đầy, khi sự chủ quan vẫn hiện hữu trong mỗi tay lái và sự buông lỏng của các đơn vị khai thác vẫn tiếp diễn, thì "sóng dữ" có thể ập đến bất cứ lúc nào. Đừng để những chuyến hành trình khám phá vẻ đẹp của biển xanh, vịnh biếc kết thúc trong tiếng khóc và những nỗi đau không thể hàn gắn. An toàn kỹ thuật không chỉ là những con số trên giấy đăng kiểm, đó là sinh mạng của hàng ngàn con người./.