Từ những chuyến tàu vươn khơi đến những lồng nuôi giữa biển, ngày càng nhiều ngư dân đang lựa chọn chuyển từ khai thác sang nuôi biển như một hướng đi mới, vừa tạo sinh kế bền vững, vừa góp phần bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản.
Tin tức đáng chú ý
- Đồn Biên phòng Vinh Xuân thành phố Huế vừa phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phú Vinh tổ chức chương trình “Đồng hành cùng ngư dân ra khơi bám biển bảo vệ chủ quyền biển, đảo Tổ quốc” năm 2026.
Tại chương trình, ngư dân được tuyên truyền các quy định của Luật Thủy sản, khai thác hải sản hợp pháp và phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU); nâng cao ý thức chấp hành pháp luật khi hoạt động trên biển. Chương trình cũng động viên ngư dân yên tâm vươn khơi, khai thác đúng quy định, góp phần cùng cả nước nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của EC. Dịp này, 34 suất quà thiết thực đã được trao tặng ngư dân khó khăn.
- UBND tỉnh Gia Lai thống nhất áp dụng chính thức nhật ký khai thác thủy sản điện tử đối với tàu cá thuộc diện bắt buộc. Hệ thống giúp ngư dân ghi chép thuận tiện hơn, tự động lưu dữ liệu về vị trí, thời gian khai thác, giảm sai sót so với sổ giấy.
Đến cuối tháng 5/2026, hơn 84,5% tàu cá từ 12 m trở lên đã cài đặt phần mềm; riêng nhóm tàu từ 15 m trở lên đạt trên 90%. Dữ liệu điện tử cho phép cơ quan chức năng theo dõi hoạt động khai thác, truy xuất nguồn gốc thủy sản, kiểm soát sản lượng và đối chiếu với hệ thống giám sát hành trình. Đây là giải pháp quan trọng góp phần thực hiện các khuyến nghị của EC và gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU.
- 6 tháng đầu năm, lực lượng chức năng tại các cảng cá Cửa Sót, Cửa Nhượng và Xuân Hội (tỉnh Hà Tĩnh) đã giám sát 1.452 lượt tàu cá ra vào cảng, gồm 736 lượt rời cảng và 716 lượt cập cảng. Công tác kiểm tra tập trung vào hồ sơ tàu cá, thiết bị giám sát hành trình (VMS), nhật ký khai thác, sản lượng thủy sản bốc dỡ và xác nhận nguồn gốc thủy sản theo quy định.
Bên cạnh đó, cán bộ thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân chấp hành Luật Thủy sản, sử dụng các ứng dụng số như eCDT, eLogbook. Hoạt động này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá, đẩy mạnh chuyển đổi số và thực hiện các khuyến nghị của EC về chống khai thác IUU.
Từ khai thác sang nuôi biển: Lối ra cho ngư dân thời IUU
Việc thực hiện nghiêm các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định IUU đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ đối với nghề cá Việt Nam. Khi nguồn lợi thủy sản tự nhiên ngày càng suy giảm, trong khi các quy định quản lý khai thác ngày càng chặt chẽ, nhiều ngư dân đã lựa chọn một hướng đi mới: chuyển từ khai thác sang nuôi biển. Không chỉ góp phần giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản, đây còn được xem là hướng phát triển bền vững, mở ra sinh kế ổn định cho người dân ven biển.
Bình nh vừa lên trên xã đảo Nhơn Châu, tỉnh Gia Lai. Thay vì nổ máy đưa tàu ra khơi như nhiều năm trước, anh Nguyễn Tấn Phong lại chèo chiếc thuyền nhỏ ra khu lồng nuôi giữa biển. Mỗi ngày của anh giờ bắt đầu bằng việc cho mực ăn, kiểm tra lưới và theo dõi con nước. Ít ai biết rằng, người đàn ông hôm nay gắn bó với những lồng nuôi ấy đã từng nhiều năm lênh đênh theo những chuyến biển dài ngày.
“Ngày xưa, em cũng có đi biển khơi rồi, cũng thời gian em thấy nó không ổn định lắm. Em thấy ở đảo mình giờ cũng phát triển du lịch nhiều, cho nên em mới về đây em làm rồi nuôi trồng thủy hải sản. Em thấy mô hình nuôi mực có lợi nhuận và cũng ổn định. Mực nuôi nhanh…”, anh Phong nói.
Hai chữ “ổn định” được anh Phong nhắc đến nhiều lần. Nếu trước đây thu nhập phụ thuộc vào từng chuyến biển, thì giờ đây công việc mỗi ngày của anh gắn với những lồng nuôi giữa biển. Không còn những chuyến đi dài ngày, không còn nỗi lo cập bến với khoang tàu vơi cá.
Câu chuyện của anh Phong không phải trường hợp cá biệt. Ở nhiều địa phương ven biển, ngày càng nhiều ngư dân cũng đưa ra lựa chọn tương tự.
Tại phường Vũng Tàu, TP.HCM, anh Nguyễn Công Thức đã chuyển từ khai thác sang nuôi biển từ nhiều năm trước.
"Đi đánh bắt nói chung không ổn định mấy. Năm 2012, 2013 thấy bà con nuôi cá đạt được hiệu quả, kinh tế ổn định, thu nhập cao nên chuyển đổi sang ngành nghề nuôi cá…", anh Thức cho biết.
Từ xã đảo Nhơn Châu ở Gia Lai đến vùng biển Vũng Tàu, TP.HCM, những quyết định chuyển đổi nghề tuy diễn ra trong những hoàn cảnh khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: khai thác tự nhiên ngày càng nhiều rủi ro, trong khi nuôi biển đang mở ra cơ hội tạo nguồn thu ổn định và lâu dài hơn.
Khi nguồn lợi tự nhiên suy giảm, còn yêu cầu chống khai thác IUU ngày càng chặt chẽ, việc chuyển đổi nghề không còn là lựa chọn của riêng từng ngư dân mà cần sự đồng hành của chính quyền và doanh nghiệp. Vì vậy, nhiều địa phương đang quy hoạch vùng nuôi, thu hút đầu tư công nghệ để tạo điều kiện cho người dân yên tâm chuyển đổi.
Ông Dương Hiệp Hưng, Chủ tịch xã Nhơn Châu, tỉnh Gia Lai cho biết: “Vừa rồi, chúng tôi cũng đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, vận động một số doanh nghiệp qua khảo sát tại vùng biển này để đầu tư các công nghệ nuôi trồng công nghệ cao tại vùng biển Nhân Châu.
Hiện nay, chúng tôi cũng đã đến thăm và làm việc với công ty Bá Hải của Phú Yên. Công ty này trong thời gian đến cũng hứa sẽ nghiên cứu các mô hình nuôi trồng thủy hải sản đó là cá ngừ đại dương tại địa bàn xã Nhân Châu”.
Từ những lồng nuôi mực ở Nhơn Châu đến các bè cá ngoài khơi TP.HCM, một xu hướng mới đang dần hình thành trên nhiều vùng biển của cả nước. Không chỉ tạo sinh kế ổn định hơn cho ngư dân, nuôi biển còn được xem là hướng đi phù hợp trong quá trình tái cơ cấu ngành thủy sản, giảm dần khai thác, phát triển theo hướng bền vững.
Theo ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây cũng là dư địa tăng trưởng quan trọng của ngành trong những năm tới:
“Tiềm năng dư địa là phát triển nuôi biển, làm sao ứng dụng công nghệ mới của Việt Nam cũng như quốc tế để phát triển ngành công nghiệp nuôi biển, tăng tỷ trọng về sản lượng cũng như kim ngạch xuất khẩu để bù vào định hướng tăng nuôi trồng giảm khai thác theo hướng giảm dần, đây là dư địa rất lớn…”
Có thể với nhiều ngư dân, từ bỏ nghề khai thác truyền thống chưa bao giờ là quyết định dễ dàng. Nhưng khi biển cần được nghỉ ngơi để tái tạo nguồn lợi, thì mỗi lồng nuôi được dựng lên cũng là một cách gìn giữ biển cho mai sau.
Từ khai thác sang nuôi biển không đơn thuần là chuyển đổi nghề. Đó còn là sự thay đổi trong cách ứng xử với biển, để sinh kế của ngư dân bền vững hơn và nghề cá Việt Nam phát triển có trách nhiệm trong thời kỳ chống khai thác IUU. Khi người dân, doanh nghiệp và chính quyền cùng đồng hành, nuôi biển không chỉ góp phần giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên mà còn tạo nền tảng cho một ngành thủy sản hiện đại, bền vững và hội nhập.
Ngư dân cần nhớ
Tai nạn đâm va giữa tàu cá và tàu hàng trên biển vẫn là một trong những nguy cơ gây thiệt hại lớn về người và tài sản đối với ngư dân. Nhiều vụ việc xảy ra vào ban đêm hoặc trong điều kiện thời tiết, tầm nhìn không thuận lợi, khiến công tác ứng cứu gặp nhiều khó khăn.
Chúng tôi sẽ giới thiệu những nguyên nhân thường gặp dẫn đến các vụ đâm va trên biển, đồng thời thông tin một số biện pháp quan trọng giúp ngư dân chủ động phòng tránh và nâng cao hiệu quả ứng cứu khi xảy ra sự cố.
- Tai nạn đâm va tàu cá thường xảy ra theo hai trường hợp: bị tàu lạ cố tình đâm chìm rồi bỏ đi tại các ngư trường gần Hoàng Sa, Trường Sa; hoặc bị tàu vận tải vô tình va chạm do công tác cảnh giới không bảo đảm. Phần lớn vụ việc xảy ra vào ban đêm, từ 22 giờ đến 5 giờ sáng, khi ngư dân ngủ nghỉ, không bố trí người trực canh nên không kịp xử lý hoặc nhận dạng tàu gây tai nạn. Trong khi đó, các tàu vận tải có tải trọng lớn nên đôi khi không phát hiện va chạm với tàu cá.
Để giảm thiểu tai nạn, ngư dân cần chú ý:
-Thứ nhất, chấp hành nghiêm Quy tắc quốc tế phòng ngừa đâm va trên biển; thực hiện đầy đủ tín hiệu đèn, dấu hiệu nhận biết và duy trì trực canh, cảnh giới, nhất là vào ban đêm hoặc khi tầm nhìn hạn chế.
-Thứ hai, tổ chức khai thác theo tổ, đội hoặc nhóm để hỗ trợ nhau khi gặp sự cố, đồng thời giúp xác định đặc điểm, hướng di chuyển của tàu gây tai nạn phục vụ công tác tìm kiếm, điều tra.
-Thứ ba, trang bị và thường xuyên kiểm tra các thiết bị thông tin liên lạc, phao báo nạn vệ tinh; kịp thời liên hệ hệ thống Đài Thông tin Duyên hải Việt Nam khi xảy ra sự cố để được hỗ trợ cứu nạn nhanh chóng.