Thực trạng này đòi hỏi những giải pháp mang tính căn cơ, không chỉ mở rộng năng lực xử lý mà còn thay đổi cách quản lý chất thải theo hướng hiện đại và bền vững.
Ghi nhận của phóng viên tại bãi rác Bình Hòa, xã Bình Hòa, tỉnh An Giang sau 6 tháng phản ánh cho thấy tình trạng quá tải không những chưa được cải thiện mà còn nghiêm trọng hơn. Rác chất thành những đống cao như quả đồi, xe chuyên dụng liên tục ra vào đổ rác.
Do bãi chứa đã gần kín, mỗi chuyến rác đều phải dùng xe múc đưa lên đỉnh để tiếp tục chất chồng lên các lớp rác cũ, cho thấy áp lực xử lý rác thải ngày càng lớn.
Ông Phan Đại Nhân, đại diện Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị tỉnh An Giang cho biết, đơn vị cũng lâm vào tình thế khó khăn khi bãi rác ngày càng quá tải, trong khi Khu liên hợp xử lý chất thải rắn cụm Long Xuyên – dự án được kỳ vọng giải quyết căn cơ bài toán rác thải – vẫn chưa thể triển khai.
Hiện mỗi ngày có hơn 300 tấn rác từ 3 phường và 11 xã được đưa về đây, khiến áp lực xử lý ngày càng gia tăng:
“Chỗ lò đốt rác đến nay vẫn chưa thấy xây dựng gì. Bây giờ bãi rác không còn chỗ chứa, nhưng chúng tôi vẫn phải ráng cố gắng vì lợi ích chung. Nếu không thu gom thì rác sẽ đầy đường, còn đưa rác về bãi thì lại quá tải, môi trường ô nhiễm. Mỗi ngày tiếp nhận khoảng 300–400 tấn rác, một năm, lượng rác tồn đọng là rất lớn, trong khi diện tích chứa của bãi rác vẫn vậy, không thay đổi.”
Không chỉ riêng bãi rác Bình Hòa, nhiều bãi rác trên địa bàn tỉnh An Giang cũng đang rơi vào tình trạng quá tải. Đơn cử như bãi rác Chợ Mới, Ô Lâm, Giồng Riềng, Gò Quao…những bãi rác này đang ngày một đe dọa sức khỏe của người dân xung quanh, và diễn biến phức tạp hơn khi mùa mưa đang đến gần:
“Đóng cửa suốt 24/24 hôi quá nhiều người không ở đây được nên chuyển đi nơi khác sống rồi.”
“Rất hôi và khó chịu, ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe đặc biệt là trẻ con.”
“Mùa mưa là nước rác chảy ra cống rồi chảy về sông, gây ảnh hưởng rất nhiều, màu nước đen lắm.”
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, hiện toàn tỉnh còn tồn tại 24 bãi rác lộ thiên đã ngưng hoạt động nhưng chưa được xử lý dứt điểm, với tổng lượng rác tồn đọng ước tính gần 154.000 tấn.
Nhiều bãi rác trong số này nằm xen kẽ trong khu dân cư hoặc gần các nguồn nước, gây ra tình trạng ô nhiễm như: mùi hôi, nước rỉ rác… làm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống của người dân.
Ông Võ Văn Lên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh định hướng chuyển từ mô hình xử lý rác truyền thống sang kinh tế tuần hoàn, ưu tiên đốt phát điện, tái chế, phấn đấu trên 90% rác được xử lý bằng công nghệ hiện đại vào năm 2030.
Tỉnh sẽ triển khai nghiêm phân loại rác tại nguồn theo 3 nhóm, khuyến khích xử lý rác hữu cơ bằng công nghệ IMO tại hộ gia đình; đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách và định mức thu gom, xử lý rác, tăng cường thanh tra, truyền thông nâng cao ý thức cộng đồng và đẩy nhanh các dự án hạ tầng môi trường.
“Tỉnh sẽ chuyển dần từ hình thức chôn lấp sang công nghệ đốt phát điện và tái chế. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ hiện đại, không chôn lấp trực tiếp đạt trên 90%. Khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào lĩnh vực xử lý chất thải rắn thông qua các cơ chế ưu đãi về giá điện rác và quỹ đất.”
Là đơn vị dự kiến đầu tư Nhà máy đốt rác phát điện tại An Giang, ông Lưu Dũng, Giám đốc Nhà máy xử lý rác Rạch Giá, Công ty TSN Hòn Đất cho biết, công nghệ đốt rác phát điện hiện đã được nhiều địa phương áp dụng với ưu điểm giảm lượng rác chôn lấp, hạn chế ô nhiễm môi trường và tận dụng rác để sản xuất điện.
Toàn bộ quá trình tiếp nhận, xử lý và đốt rác được thực hiện trong hệ thống khép kín, giúp kiểm soát mùi hôi và giảm tác động đến môi trường. Nếu được triển khai tại An Giang, dự án sẽ góp phần giải quyết tình trạng quá tải rác thải, hướng tới mô hình xử lý hiện đại, thân thiện với môi trường.
Theo ông Dũng, để nhà máy vận hành hiệu quả cần nguồn rác đầu vào ổn định khoảng 1.000 tấn mỗi ngày. Do đó, địa phương cần có cơ chế điều phối thu gom, vận chuyển rác và bảo đảm nguồn rác ổn định để doanh nghiệp thu xếp vốn đầu tư.
Doanh nghiệp cũng kiến nghị đẩy nhanh các thủ tục về đầu tư, đất đai và xây dựng. Nếu các vướng mắc được tháo gỡ, dự án dự kiến hoàn thành sau khoảng 2 năm thi công và có thể đưa vào vận hành từ năm 2030.
“Để triển khai hiệu quả nhà máy đốt rác phát điện, tỉnh cần tập trung nguồn rác từ nhiều địa phương và phải có một cơ quan đầu mối đứng ra điều tiết lượng rác. Thực tế, hai nhà máy đốt rác phát điện của Tập đoàn chúng tôi tại Củ Chi (TP.HCM) và Tây Ninh (Long An cũ) đều có cơ quan quản lý chung, điều phối nguồn rác đưa về nhà máy. Nhờ đó, lượng rác được tập trung ổn định, đáp ứng yêu cầu vận hành. Còn nếu để doanh nghiệp tự đi làm việc với từng địa phương để thu gom nguồn rác thì sẽ rất khó thực hiện.”
Những bãi rác ngày càng quá tải là lời cảnh báo rõ ràng rằng hệ thống xử lý chất thải hiện nay đã đến giới hạn. Muốn giải quyết tận gốc, An Giang không chỉ cần các dự án công nghệ hiện đại mà còn cần sự vào cuộc đồng bộ từ quy hoạch, cơ chế đầu tư đến ý thức phân loại rác của mỗi người dân. Chỉ khi đó, áp lực rác thải mới thực sự được giảm bớt.