Tuy nhiên, bên cạnh những chuyến đi quen thuộc, một hướng tiếp cận mới đang dần được quan tâm, đó là những chuyến đi không chỉ để tham quan, mà còn để học hỏi và hiểu sâu hơn về thiên nhiên, con người và cách cộng đồng địa phương đang sinh sống.
Đó cũng chính là cách tiếp cận của du lịch học tập cộng đồng, nơi mỗi chuyến đi trở thành một hành trình trải nghiệm gắn với tri thức và sự thay đổi nhận thức.
Vậy mô hình này được hiểu như thế nào? Một chuyến đi sẽ diễn ra ra sao và mang lại những giá trị gì cho người tham gia?
PV: Có mặt tại xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng nơi đang triển khai các hoạt động gắn với nông nghiệp sinh thái và học tập trải nghiệm. Đồng hành cùng VOV Giao thông Quốc gia là chị Đỗ Thị Huyền Trâm, người trực tiếp tham gia vận hành mô hình tại đây. Trước hết, chị có thể giúp khán giả hiểu rõ: “du lịch học tập cộng đồng” nên được hiểu như thế nào, và điểm cốt lõi của mô hình này là gì?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Trong du lịch cộng đồng thì theo quan điểm của cá nhân tôi, khách không phải chỉ về hưởng một số dịch vụ ăn ở, ngắm cảnh đẹp, mà đó là một môi trường để cho người khách và người chủ cùng học với nhau những giá trị về văn hóa, con người, thiên nhiên và từ đó hướng tới một phát triển bền vững cho một địa phương.
Nhưng đối với du lịch học tập cộng đồng thì nó đem lại rất là nhiều tri thức mà cả người chủ, người khách cần phải hiểu và biết, và từ đó họ có thể cùng chung tay góp sức vào vấn đề phát triển, giữ gìn cho địa phương hướng tới phát triển bền vững.
PV: Như vậy có thể hiểu, đây không đơn thuần là đi du lịch để nghỉ dưỡng, mà còn là quá trình mọi người cùng học hỏi với nhau. Vậy nếu so với du lịch cộng đồng hay du lịch sinh thái mà nhiều người đã quen thuộc, mô hình này khác ở điểm nào?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Du lịch sinh thái thì thường họ nói tới cảnh quan, làm sao để giảm rác thải nhựa, hướng tới phát triển bền vững, nó khác với du lịch đại trà. Du lịch cộng đồng cũng vậy, nó hướng tới việc người dân được phát triển tốt hơn, có thêm sinh kế và nguồn thu.
Nhưng đối với du lịch học tập cộng đồng thì nó là sự tổng hợp. Trong đó có du lịch sinh thái, có du lịch cộng đồng và có cả du lịch trải nghiệm, để mọi người được trao đổi, được học tập cùng nhau.
PV: Nghe tên thôi cũng thấy đây không chỉ là một chuyến đi để tham quan, mà người tham gia còn đóng vai trò như một “người học”. Chị có nhắc đến việc mọi người sẽ cùng học với nhau trong suốt chuyến đi. Vậy thông thường, người tham gia sẽ được trải nghiệm hay tìm hiểu những nội dung gì?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Người tham gia sẽ có những trải nghiệm tốt hơn về văn hóa, về ẩm thực, hoặc là một ngày làm nông dân, làm những món ăn cùng với người nông dân.
Trên lưu vực sông Cu Đê thì du khách được trải nghiệm thực tế, được ngắm, được nhìn, được chia sẻ, được thảo luận cùng cộng đồng về phát triển bền vững, về giữ rừng như thế nào, giữ gìn văn hóa như thế nào, nông nghiệp hướng tới nông nghiệp sinh thái ra sao.
PV: Nghe rất giống một lớp học ngoài thiên nhiên và gắn trực tiếp với đời sống của người dân địa phương. Vậy nếu một đoàn khách đến Hòa Bắc trải nghiệm, thường hành trình sẽ diễn ra như thế nào?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Hòa Bắc có dòng sông Cu Đê, thì ở thượng nguồn là trải nghiệm văn hóa đồng bào Cơ Tu. Ở vùng giữa là tìm hiểu về nông nghiệp lúa nước, còn xuống hạ lưu là nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy sản.
Tùy theo từng đoàn khách mà hợp tác xã thiết kế chương trình khác nhau. Có những chương trình chỉ 1 đến 2 ngày vào cuối tuần, nhưng cũng có những chương trình kéo dài 4 đến 5 ngày, thậm chí 13 đến 15 ngày đối với các đoàn nghiên cứu hoặc hỗ trợ địa phương.
PV: Trong những hành trình như vậy, vai trò của người dân địa phương chắc hẳn rất quan trọng. Họ sẽ đồng hành cùng du khách như thế nào?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Đối với du lịch học tập cộng đồng thì sự chia sẻ tri thức làm cho mọi người được cùng nhau học tập nên người dân đóng vai trò rất lớn. Vì chính người dân phải là người chủ thật sự.
Họ phải hiểu rõ sự phát triển của địa phương mình là gì, và từ đó chia sẻ những tri thức của mình đến với người du khách. Người dân phải được biết, được hiểu, được thực hành, được tham gia góp ý và được hưởng thành quả từ những chương trình đó.
PV: Có thể thấy ở đây, người dân không chỉ là người làm du lịch mà còn là người trực tiếp chia sẻ tri thức và câu chuyện của địa phương mình. Nhưng với những nội dung như giữ rừng, làm nông nghiệp sinh thái hay bảo vệ nguồn nước, mọi người sẽ truyền tải ra sao để du khách dễ hiểu và dễ tiếp cận?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Đối với những chương trình học tập thì hợp tác xã sẽ cho du khách đi tìm hiểu những mô hình thực tế về rừng, về nông nghiệp, về văn hóa. Bên cạnh đó, người du khách còn được đối thoại trực tiếp cùng người dân.
Và thường kết thúc chương trình sẽ có những hoạt động như cùng ươm cây đại thụ để góp phần giữ nguồn nước cho địa phương. Tức là mọi người không chỉ nghe mà còn được tham gia thực hành cùng cộng đồng.
PV: Tức là thay vì chỉ nghe giới thiệu hay tham quan, người tham gia sẽ được trực tiếp làm cùng cộng đồng địa phương. Và qua những chuyến đi như vậy, chị có thấy người tham gia thay đổi gì trong cách nhìn nhận hay lối sống của mình không?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Khi về đây họ có cảm giác như được trở về nhà, được sống trong một môi trường rất gần gũi và yêu thương nhau. Họ được khỏe mạnh hơn, không chỉ về sức khỏe mà tinh thần cũng hướng tới những điều tích cực hơn.
Và chính vì vậy mà nhiều đoàn khách sau khi quay lại còn muốn đóng góp thêm cho việc phục hồi rừng ở Hòa Bắc.
PV: Ban đầu nhiều người có thể nghĩ mô hình này chủ yếu dành cho học sinh, sinh viên hoặc các nhóm nghiên cứu. Nhưng thực tế thì những ai sẽ phù hợp với hình thức trải nghiệm này?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Lúc đầu mình cứ nghĩ mô hình này chỉ phù hợp với học sinh, sinh viên. Nhưng sau một thời gian thì mình thấy đối tượng nào cũng có thể tham gia được. Nhà lãnh đạo quản lý thì tham gia để hiểu hơn về phát triển bền vững ở địa phương.
Nhà khoa học thì cùng nghiên cứu để hỗ trợ cộng đồng. Còn với khách du lịch thông thường, sau khi trải nghiệm du lịch đại trà rồi thì họ cũng muốn làm điều gì đó có ý nghĩa hơn cho địa phương.
PV: Và để có một chuyến đi thật sự hiệu quả, ngoài việc chuẩn bị đồ dùng cần thiết, có lẽ điều quan trọng còn nằm ở tâm thế của người tham gia nữa đúng không?
Chị Đỗ Thị Huyền Trâm: Những chương trình học tập đa phần diễn ra ngoài trời nên cần chuẩn bị những vật dụng phù hợp như mũ, áo mưa, bình nước cá nhân và hướng tới bảo vệ môi trường. Nhưng quan trọng hơn là tâm thế học hỏi. Mọi người phải sẵn sàng đặt câu hỏi, biết lắng nghe và tham gia thực hành.
PV: Không chỉ dừng lại ở những hoạt động trải nghiệm hay tìm hiểu văn hóa bản địa, điều mà mô hình du lịch học tập cộng đồng hướng tới còn là sự thay đổi trong nhận thức và cách mỗi người nhìn nhận về môi trường sống xung quanh mình. Cảm ơn những chia sẻ của chị Trâm!
Và thực tế, nhiều du khách sau khi tham gia các chương trình tại Hòa Bắc cũng cho biết, họ không chỉ có thêm kiến thức hay trải nghiệm mới, mà còn cảm nhận rõ sự kết nối với thiên nhiên, cộng đồng và những giá trị sống bền vững.
“Mình thấy đây là một mô hình rất hay và phù hợp với xu hướng hiện nay. Khi đến đây, mình không chỉ được tìm hiểu về văn hóa của đồng bào Cơ Tu mà còn được xem cách người dân bảo vệ môi trường, như phân loại rác hay tiết kiệm nước”.
“Sau khi biết đến mô hình du lịch học tập cộng đồng ở Hòa Bắc, mình cảm nhận đây là nơi rất phù hợp để gần gũi với thiên nhiên hơn, đồng thời hiểu thêm cách cộng đồng địa phương đang giảm phát thải và hướng tới lối sống bền vững".
Nếu như những chuyến du lịch thông thường mang lại sự thư giãn, thì du lịch học tập cộng đồng lại mở ra một hành trình sâu hơn, nơi mỗi người không chỉ “đi và thấy”, mà còn “học và hiểu”.
Thông qua việc trực tiếp trải nghiệm, đối thoại với cộng đồng và tiếp cận những tri thức bản địa, mỗi chuyến đi không chỉ mang lại giá trị cho người tham gia, mà còn góp phần lan tỏa những cách sống hài hòa hơn với thiên nhiên và bền vững hơn trong tương lai.
Hy vọng rằng, qua những chia sẻ vừa rồi, quý vị đã có thêm một góc nhìn rõ ràng hơn về du lịch học tập cộng đồng, một hình thức trải nghiệm đang dần mở ra nhiều giá trị dài hạn cho cả người học và cộng đồng địa phương.