Năm 2025 chứng kiến nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng trên các tuyến cao tốc Bắc – Nam, không ít trong số này có liên quan yếu tố trạm dừng nghỉ.
Cũng trong năm 2025, trạm dừng nghỉ - một hạ tầng thiết yếu đảm bảo an toàn, sinh mạng người đi đường - được các cơ quan chức năng, các nhà đầu tư gấp rút triển khai, đưa vào hoạt động một phần trước ngày 31/12.
Thực trạng hệ thống trạm dừng nghỉ trên “siêu dự án” cao tốc Bắc – Nam hiện nay ra sao, những tồn tại đặt ra vấn đề nào cần ưu tiên giải quyết trong giai đoạn tiếp theo? Tài xế, nhà quản lý, nhà đầu tư nói gì về hiện tượng “Đường chờ trạm”?
Làm thế nào để không còn tai nạn thảm khốc, tiến tới xóa bỏ những “tử huyệt” trên cao tốc liên quan trạm dừng nghỉ?
Những câu hỏi ấy thôi thúc nhóm phóng viên VOV Giao thông thực hiện chuyến khảo sát thực địa và minh định vấn đề thông qua loạt phóng sự Xóa tư duy “trạm tạm” trên cao tốc, trả lại tiện nghi và an toàn xứng đáng cho tài xế.
Tháng 8/2025, cao tốc Bắc-Nam, km366, đoạn tuyến Quốc lộ 45 - Nghi Sơn qua Thanh Hóa, một buổi sáng định mệnh.
Hai xe đầu kéo đang lưu thông cùng chiều, không làm chủ được tốc độ đâm vào đuôi nhau, khiến một tài xế tử vong. Đáng lưu ý, vụ tai nạn xảy ra ngay điểm vào một trạm dừng nghỉ tạm. Lối vào trạm tạm này vuông góc với cao tốc, không có làn giảm tốc, không biển báo tiêu chuẩn, vị trí trạm tạm nằm ở đoạn xuống dốc, vào cua.
Kết hợp với đặc thù cao tốc 2 làn xe, không làn dừng khẩn cấp, muốn vào nghỉ, tài xế buộc phải phanh gấp ngay trên làn đường xe chạy, biến chiếc xe của mình thành chướng ngại vật “tử thần” cho người đi sau đang lưu thông tốc độ cao.
Anh Lê Thành Nhân, tài xế ở Đà Nẵng có dịp trải nghiệm cao tốc và trạm tạm tại khu vực này nhận định, thiết kế trạm dừng nghỉ không hợp lý thì thà... không có còn hơn: “Dọc khu vực miền Trung, ở đây chưa đầy đủ trạm, mà trạm có thì không ổn đâu. Lái xe chỉ thiếp đi, chợp mắt một chút thì tai nạn nguy hiểm, chết người”.
Tìm hiểu sự tồn tại bất hợp lý của trạm dừng nghỉ km366, phóng viên được biết: Đây là trạm “chui”, không được cấp phép, do một doanh nghiệp đứng đằng sau, hoạt động tạm thời tại ô đất chờ dự án quy hoạch chính thức được triển khai.
Ông Đặng Đình Quang, Trưởng văn phòng quản lý đường bộ 1.4 (Khu quản lý đường bộ I, Cục Đường bộ Việt Nam), đơn vị trực tiếp quản lý đoạn tuyến này cho biết: Khi văn phòng 1.4 tiếp quản, trạm tạm này đã tồn tại.
Sau một loạt vụ tai nạn xảy ra, kiểm tra điều kiện an toàn không đạt yêu cầu, đến thời điểm tháng 11/2025, theo đề nghị của Cục Cảnh sát giao thông, Cục Đường bộ Việt Nam, trạm tạm này đã bị liên ngành chính quyền phường Trúc Lâm (tỉnh Thanh Hóa) cưỡng chế đóng cửa.
"Tại km 366, trước kia có một cái trạm ở bên trái. Thế nhưng đường đi ra đi vào, tách nhập làn chưa đạt được yêu cầu, không đủ các điều kiện an toàn, một số vụ tai nạn đã xảy ra. Về phía đơn vị quản lý nhà nước, Văn phòng quản lý đường bộ 1.4 đã phối hợp cùng với Đội CSGT đường bộ cao tốc số 3, Cục Cảnh sát giao thông và chính quyền địa phương tổ chức đóng lại để đảm bảo an toàn”, ông Đặng Đình Quang cho biết.
Vụ tai nạn tại Km 366 được ví như "giọt nước tràn ly". Nhà chức trách buộc phải đóng cửa một tiện ích để cứu mạng nhiều người – một nghịch lý đã và đang xảy ra , dù thực tiễn cao tốc đang “khát” trạm dừng nghỉ.
Mới đây, ngày 9/12/2025, một vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng xảy ra tại Km71 đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi làm 4 người chết. Kết luận điều tra khiến ai nấy lặng người: Tài xế xe khách đã lái xe liên tục 5 giờ đồng hồ - vượt quá quy định cho phép. Lý do đơn giản đến đau lòng: Muốn nghỉ, nhưng không có trạm.
Là người trực tiếp kiến nghị xóa các điểm đen tai nạn trên tuyến quản lý, đề xuất nhiều giải pháp tuyên truyền để nâng cao nhận thức của tài xế về các nguy cơ trên những đoạn tuyến cao tốc còn hạn chế về điều kiện hạ tầng, Thượng tá Nguyễn Mạnh Thắng, Đội trưởng Đội Cánh sát đường bộ cao tốc số 3 (Cục Cảnh sát giao thông) đưa ra “cảnh báo đỏ”:
"Hiện tại trên tuyến từ km 274 đến km 386, gần 100 cây số mà chưa có trạm dừng nghỉ đạt chuẩn. Nó rất khó cho người tham gia giao thông. Bây giờ lái xe di chuyển về đêm muốn rẽ vào ngủ nhưng chưa có. Đỗ ở đường thì tiềm ẩn nguy cơ tai nạn rất cao. Lực lượng CSGT phối hợp tuần đường mà không kịp thời phát hiện xe sự cố thì tai nạn gần như đến 80% xảy ra. Lái xe không chú ý quan sát, đâm vào đuôi xe khác là chết thôi".
"Đâm vào đuôi xe khác là chết thôi". Câu nói của Thượng tá Thắng không hề cường điệu.
Tài xế Văn Hình Tiến, người điều khiển chiếc xe container 18 bánh, chở theo 40 tấn hàng, chia sẻ nỗi sợ hãi tột độ khi phải chạy trên những cung đường “cao tốc phân kỳ” 2 làn xe, nơi mà việc dừng lại kiểm tra lốp hay chợp mắt 15 phút cũng là một canh bạc với số phận:
"Thực ra mà nói cái cao tốc này của mình nó quá nhỏ. Các ông thiết kế chỉ vừa khít hai xe. Làn dừng khẩn cấp thì nó quá nhỏ, thực ra chỉ dùng cho xe con thôi. Xe to như chúng tôi mà muốn dừng kiểm tra xe cũng không được. Không may gặp ông nào buồn ngủ húc vào thì ủi cả luôn".
Xe liên tục quay đầu vì tổ chức giao thông ra vào trạm dừng nghỉ km229 bất cập
Không chỉ những nơi "trắng trạm" mới nguy hiểm. Ngay cả những nơi có trạm đang hoạt động, nếu thiết kế theo tư duy "tạm bợ", nguy cơ vẫn rình rập.
Nhóm phóng viên có mặt tại trạm dừng nghỉ km227 (phải tuyến) cao tốc Bắc-Nam đoạn Cầu Giẽ-Ninh Bình. Dù là trạm được phép hoạt động, nhưng thiết kế đường ra - đường vào lại khiến cánh tài xế lắc đầu ngao ngán.
Lối vào và lối ra nằm sát sạt nhau, thậm chí chung một mặt cắt. Xe vào chưa kịp thoát, xe ra đã chèn tới. Biển báo hiệu được đặt từ xa nhưng có thể gây nhầm lẫn lối vào trạm với lối ra nút giao Phú Thứ. Tài xế phải lái qua trạm rồi vòng lại mới vào được trạm.
Còn ở trái tuyến km229, tình huống dở khóc dở cười hơn xuất hiện: Chỉ trong ít phút, hàng chục xe rời trạm nhưng phải quay đầu lòng vòng vì không biết rằng, lối ra cùng phía với lối vào.
Anh Đặng Văn Tiến, tài xế xe tải là khách quen ở trạm dừng này giải thích: Nguyên nhân của việc phân luồng “buồn cười” này là do đoạn qua trạm đang mở rộng cao tốc, hầm Phú Thứ, đường gom và bùng binh. Bản thân trạm km227 cũng không đạt tiêu chuẩn trạm dừng nghỉ mới được công bố.
“Tất cả xe đây đều quay đầu vì không biết đường, không biết đi kiểu gì/ Nếu các anh đi một lần rồi thì biết, còn người chưa đi lần nào thì chắc chắn 100% xuống đây nghỉ thì đều quay đầu hết, vì người ta vẫn nghĩ phải vào một đầu ra một đầu. Nhẽ ra, đầu kia phải có một biển báo đến đâu để quay đầu đi ra. Khả năng là tạm thời thôi vì lâu dài phải vào một đầu, ra một đầu chứ còn thế này thì bất cập”.
Tính đến trước tháng 12/2025, toàn quốc có khoảng 3.300km đường cao tốc, cao tốc Bắc-Nam chiếm trên 2.000km. Với khoảng 10 trạm đang khai thác và trạm tạm, trung bình 200km mới có 1 trạm dừng nghỉ. Con số này có thể được rút ngắn xuống 60-70km/trạm khi 17 trạm dừng nghỉ theo quy hoạch (trên tổng số 24) sẽ mở cửa một phần từ 1/1/2026.
Lục lại lịch sử “trắng” trạm dừng nghỉ trên hàng trăm cây số, sự tồn tại khiên cưỡng của các trạm tạm, không đạt chuẩn là có căn nguyên.
Theo Bộ Xây dựng, vấn đề đầu tiên là thiếu vốn dẫn đến đầu tư phân kỳ cao tốc. Nhiều tuyến cao tốc không có làn dừng khẩn cấp, không có trạm dừng nghỉ.
Bên cạnh đó, đường cao tốc được chuyển sang hình thức đầu tư công và đẩy rất nhanh tiến độ theo chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, trong khi trạm dừng nghỉ đầu tư theo hình thức xã hội hóa phải tuân thủ nhiều quy trình đặc thù, phức tạp, đặc biệt là đấu thầu.
Về quy hoạch, quy mô trạm dừng nghỉ đã lỗi thời, hiện nay được nhà chức trách điều chỉnh quy mô các trạm từ 1 ha lên 3-5 ha mỗi bên, do đó thủ tục điều chỉnh thiết kế, giải phóng mặt bằng, thẩm định kéo dài.
Nhưng sự an toàn không thể trì hoãn. Đường cao tốc thông xe, tài xế phải chấp hành quy định về lái xe liên tục không quá 4 tiếng để đảm bảo an toàn. Nhằm khỏa lấp sự “lệch pha” trong chính sách và thực tiễn, các “trạm tạm” ra đời như một sự tất yếu, dù chúng không đáp ứng được tiêu chí tối thiểu của một trạm dừng nghỉ.
Rõ ràng, bài học xương máu từ Km 366 hay sự bất cập tại Km227 cho thấy: Một trạm dừng nghỉ nếu chỉ "làm cho có", thiếu các hạng mục an toàn cốt yếu như làn tăng/giảm tốc, biển báo chuẩn, phương án tổ chức ra vào, thì thay vì cứu mạng tài xế, nó lại trở thành những cái bẫy.
Ông Đặng Đình Quang, Trưởng văn phòng quản lý đường bộ 1.4 (Cục Đường bộ Việt Nam) khẳng định, dù áp lực về nhu cầu rất lớn về tiến độ, nhưng cơ quan quản lý sẽ không đánh đổi an toàn lấy sự tiện lợi nhất thời.
"Thực ra đường dẫn ra vào trạm dừng nghỉ, trước mắt giai đoạn bây giờ là trạm tạm thì cự ly còn mang tính chất tạm thời. Chúng tôi đã hướng dẫn nhà thầu cắm biển hạn chế tốc độ xuống 60km/h để vào trạm. Trong giai đoạn tới, Cục Đường bộ và các đơn vị sẽ tìm phương án hài hòa nhất".
Từ vụ tai nạn chết người ở Km 366 đến những cái chết có thể dự báo và phòng ngừa từ xa vì tài xế quá sức, tất cả đang gióng lên hồi chuông báo động đỏ. Tư duy "làm tạm" trên cao tốc phân kỳ (vốn đã hạn chế về an toàn) đang phải trả giá bằng sinh mạng con người. Trạm dừng nghỉ không chỉ là nơi đi vệ sinh, nó là “phao cứu sinh” dọc đường.
Vậy tại sao, chúng ta lại để xảy ra tình trạng "đường chờ trạm"? Cơ quan quản lý đang nhận diện vấn đề này và có giải pháp gì?
Có một thời gian, khi tai nạn trên cao tốc xảy ra, nguyên nhân hàng đầu thường được gán cho "ý thức tài xế". Nhưng trước hàng loạt vụ việc trên các đoạn tuyến cao tốc mới thông xe, một nhận thức mới đang hình thành trong tư duy của những người làm quy hoạch và thực thi pháp luật: Hạ tầng thiếu đồng bộ cũng là những chiếc “bẫy” đi đường.
Một ví dụ điển hình: Rạng sáng ngày 19/6/2025, tại Km 46+100 trên cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi xảy ra vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng. Tài xế xe đầu kéo buồn ngủ, đã dừng xe ở vị trí một nửa làn đường và nửa làn dừng khẩn cấp để ngủ, có bật đèn cảnh báo nhưng không đặt vật cảnh báo. Một chiếc xe khách sau đó đã bất ngờ tông vào phía sau xe đầu kéo khiến tài xế và phụ xe khách tử vong tại chỗ, 16 hành khách bị thương đi cấp cứu.
Bên cạnh lỗi tương đối rõ của tài xế, Cục CSGT và Cục Đường bộ Việt Nam sau đó cũng đã đưa ra một chi tiết chỉ rõ bất cập hạ tầng: Cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi mới có 1 vị trí dừng đỗ (km96), chưa đầu tư xây dựng trạm dừng nghỉ. Đáng chú ý, theo thiết kế chiều rộng làn dừng khẩn cấp là 2,5m (thực tế đo mép trong của vạch sơn được 2,25m).
Nếu đối chiếu với Quy chuẩn Việt Nam 117:2024, điều kiện này chỉ áp dụng cho những tuyến cao tốc có tốc độ khai thác 80km/h tuy nhiên hiện tại tuyến đang khai thác với tốc độ khai thác 120km/h.
Những kiến nghị này đã được chuyển cho Tổng công ty VEC (đơn vị quản lý, khai thác đường) để khắc phục.
Tài xế Hồ Huy Thọ bộc bạch, để đi đúng và tuân thủ luật trên cao tốc chưa đúng chuẩn là rất khó. Tình trạng rủi ro cao đã dẫn đến quyết định của anh chuyển sang… chạy Quốc lộ 1A:
“Cái này chỉ có ở cao tốc Việt Nam thôi. Một là chật, như có xe quá khổ quá tải mà chạy song song là sát luôn, xe to xe nhỏ chạy cùng là chạm gương nhau. Cao tốc mà chẳng dám chạy nhanh vì chật quá, thậm chí có đoạn chật hơn đường Quốc lộ 1 này. Cao tốc phải 3 làn chứ, mà cao tốc không cho chạy nhanh thì đi cao tốc làm chi!?”
Trong khi đó, tại các tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ - Cao Bồ - Mai Sơn - Quốc Lộ 45, riêng trong năm 2025 xảy ra 18 vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng. Đoạn km278 đến km281 trở thành “điểm đen” xảy ra 6 vụ tai nạn, 2 người chết.
Thượng tá Nguyễn Mạnh Thắng – Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc 3 khẳng định, đội đã đề xuất các giải pháp và lần đầu tiên trên cao tốc có biển cảnh báo đoạn đường thường xảy ra tai nạn giao thông, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ ban đêm để nâng cao sự cẩn trọng của lái xe:
“Đội đã có rất nhiều giải pháp, trong đó đã bố trí xác định điểm đen và kiến nghị với Cục Đường bộ cùng với Khu quản lý đường bộ phụ trách cắm một cái biển “nơi thường xuyên xảy ra tai nạn”, đồng thời đang đề xuất cắm biển hạn chế tốc độ từ 80km/h xuống 60km/h.
Chúng tôi cũng bố trí 4 đèn nhấp nháy giống xe cảnh sát giao thông tại điểm đen đấy. Vào ban đêm, trời mưa gió, lái xe nhìn tưởng xe cảnh sát sẽ giảm tốc độ, đi chậm, đi đúng, tại các điểm cong cua, trơn trượt, đổ dốc, chúng tôi áp dụng và tai nạn đã giảm rõ rệt”.
Đồng tình quan điểm cần khắc phục nguyên nhân tai nạn đến từ hạ tầng, ông Nguyễn Xuân Đông, Phó Trưởng Văn phòng quản lý đường bộ 2.2 (Khu quản lý đường II, Cục Đường bộ Việt Nam) cho biết, rất vui khi trạm dừng nghỉ đầu tiên dọc chiều dài cao tốc Bắc-Nam (từ Nghệ An vào đến Huế) mà Khu II quản lý đã có trạm dừng nghỉ đầu tiên đi vào hoạt động một phần. Đó là trạm dừng nghỉ Km534+310 cao tốc Hàm Nghi - Vũng Áng.
Với điểm tiếp nhiên liệu, bán đồ ăn nhanh, khu vệ sinh và mặt bằng rộng cho đỗ xe, đây là điểm tựa an toàn trên một đoạn tuyến trước đây nổi tiếng là “cao tốc 3 không”: không làn dừng khẩn cấp, không trạm dừng nghỉ, không hệ thống giám sát giao thông (ITS).
Ông Nguyễn Xuân Đông cho biết thêm: “Với các trạm dừng nghỉ khi thi công đều có người điều khiển giao thông, có biển cảnh báo. Cơ quan quản lý đường bộ vẫn thường xuyên đi kiểm tra, nhắc nhở. Hàng ngày, các sự cố xe hư hỏng trên tuyến chúng tôi quản lý thì ngày nào cũng có.
Hiện cao tốc của ta mới giai đoạn một, chỉ có dải khẩn cấp thôi. Khi xe sự cố thì họ sẽ cố nép vào dải khẩn cấp, nhưng vẫn rất nguy hiểm nếu có xe đi nhanh phía sau mà không quan sát được. Khi có trạm dừng nghỉ này, các lái xe sẽ vào trong đó kiểm tra, khắc phục, đảm bảo an toàn, sinh mạng con người tốt hơn”.
Là người thường xuyên di chuyển trên các tuyến cao tốc, ông Trương Xuân Cừ, Đại biểu quốc hội khóa XV, nhận định: Các cơ quan quản lý nhà nước cần xác định vai trò của trạm dừng nghỉ như một hạ tầng thiết yếu phục vụ đối tượng trung tâm là người lái xe, người tham gia giao thông, không phải công trình phụ thuộc cao tốc, “thích thì làm tạm bợ cho có”. Từ đó mới có cách tiếp cận đúng và trúng.
“Trạm dừng nghỉ ở đây là cơ sở thực hiện nghiêm ngặt quy định đối với lái xe, như không lái xe quá 4 tiếng liên tiếp. Ngoài 4 tiếng, không đổi được lái thì anh phải nghỉ. Trạm dừng nghỉ không hẳn là ăn uống, tiếp xăng, mà còn là nơi thư giãn, có giấc ngủ để hỗ trợ, đảm bảo tỉnh táo để chạy xe. Trạm dừng nghỉ chúng ta chưa bố trí kịp thời cũng là yêu tố trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn giao thông hiện nay”.
Ông Trương Xuân Cừ cũng nhìn thẳng vào nguyên nhân sâu xa của tình trạng “đường xây xong vẫn mòn mỏi chờ trạm”. Đó là điểm nghẽn về thể chế khi nhiều quy định đã trở nên lạc hậu trước sự đổi mới của xã hội và thời cuộc; Đó là hạn chế về con người- trước yêu cầu rất cao về tiến độ, chất lượng đầu tư xây dựng công trình, nhân lực cũng chưa theo kịp được.
Trong nguy luôn có cơ. Việc Chính phủ quyết liệt hối thúc đưa vào hoạt động một phần các trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc-Nam trước thời hạn 1/1/2026 đã giúp công chúng chứng kiến một trong những chiến dịch xây dựng hạ tầng giao thông, giải ngân đầu tư công hiếm thấy trong lịch sử.
Một hệ thống trạm dừng nghỉ đã dần hình thành theo chiều dài đất nước. Đó là tín hiệu đáng mừng. Nhưng để những trạm này thực sự sống được, phục vụ lâu dài và không trở thành những công trình tạm thời, cần những cơ chế đột phá về chính sách đầu tư.
Làm thế nào để tư nhân hào hứng bỏ tiền tỷ làm trạm dừng nghỉ "5 sao" phục vụ vệ sinh, chỗ ngủ cho tài xế? Đâu là “chìa khóa” để đẩy nhanh tiến độ cấp phép, lựa chọn nhà đầu tư? Liệu đây có phải thời cơ vàng để giải quyết dứt điểm bài toàn về thủ tục hành chính?
Hiện, điều đáng mừng là các cơ quan chức năng cũng đang thực sự ở trong cuộc cải cách sâu rộng, đột phá về làm quy hoạch, giải quyết thủ tục hành chính để theo kịp được những yêu cầu, đỏi hỏi cao về tiến độ, chất lượng xây dựng.
Từ bài học đắt giá rút ra trong quá khứ, đến thực tiễn sôi động trên công trường “vượt nắng thắng mưa” hôm nay, các bác tài, người tham gia giao thông được quyền hy vọng vào một màn “thay da đổi thịt” về dịch vụ trên cao tốc.
Quý IV năm 2025, miền Trung mưa trắng trời. Những cơn bão rồi áp thấp nhiệt đới liên tiếp quần thảo dải đất từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh. Nhưng tại công trường trạm dừng nghỉ Km 329 (Thanh Hóa) hay Km 478 (Bãi Vọt), không khí thi công vẫn “nóng” hơn bao giờ hết.
Chưa bao giờ, cụm từ “vượt nắng, thắng mưa” lại sinh động đến thế. Mệnh lệnh của Chính phủ là phải đưa các trạm dừng nghỉ vào hoạt động trước ngày 1/1/2026. Một cuộc chạy đua với thời gian để xóa đi nỗi ám ảnh “đường dài không nơi nghỉ”.
Tại công trường trạm Bãi Vọt (km478), ông Văn Đình Tiến, cán bộ tư vấn dự án, Ban quản lý dự án chuyên ngành Bộ Xây dựng cho biết, do đã có mặt bằng sạch, dự án có quy mô 3ha mỗi bên, sẽ sớm mở cửa một phần đúng thời hạn:
“Thực tế tất cả nhà thầu, tư vấn giám sát dự án đều nỗ lực hết mình trong thời gian vừa qua. Nhưng thời tiết miền Trung vừa qua liên tục có bão số 5, số 10, số 12 thường xuyên mưa. Nhưng chúng tôi vẫn cố gắng hết mình 3 ca 4 kíp, vượt nắng thắng mưa, đạt cột mốc Thủ tướng đề ra là 30/12/2025, tất cả dịch vụ công có thể đưa vào hoạt động”.
Làm 3 ca, ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương. Đó là tình cảnh chung của hàng loạt nhà thầu trên tuyến Bắc - Nam lúc này. Tại trạm dừng nghỉ Hàm Nghi-Vũng Áng (Km534), ông Đinh Văn Ánh, Chỉ huy trưởng công trường cho biết, dù mưa gió triền miên làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác thảm nhựa và san nền, nhưng đơn vị vẫn chắt chiu từng giờ nắng hửng lên để thi công.
Nhờ chủ đầu tư có kinh nghiệm triển khai trạm dừng nghỉ trước đó, trạm Hàm Nghi-Vũng Áng đã mở cửa trước thời hạn của Chính phủ từ ngày 6/12/2025.
“Dịch vụ cây xăng, nghỉ của lái xe, bãi đậu xe 3 làn, chúng tôi sẽ đáp ứng được 30% so với thiết kế. Chỗ nghỉ của tài xế chúng tôi có ở trên tầng 2 tòa nhà, có giường, phòng tắm giặt cho tài xế, đầy đủ hết”.
Trong khi đó, tại trạm Mai Sơn – Quốc lộ 45 (Km329), ông Đinh Sỹ Tiến, Trưởng phòng quản lý kỹ thuật thuộc chủ đầu tư Petrolimex Thanh Hóa cho biết, những khó khăn nhất đã qua về vấn đề giải phóng mặt bằng và vật liệu san nền:
“Trước đây, việc san nền của công ty phải lấy đất từ Nghi Sơn ra, sản lượng mỗi ngày đất đắp chỉ 2.000m3. Nhưng hiện nay có thêm các mỏ đất ở Ngọc Lặc,Triệu Sơn, chúng tôi đắp đất được gấp đôi. Về các dịch vụ thiết yếu cho lái xe, chúng tôi phấn đấu 31/12 sẽ hoàn thành trạm xăng đầu, khu vệ sinh, khu nghỉ ngơi, duy trì trạm tạm và bãi đỗ xe cho các phương tiện”.
Sự hối hả trên công trường cho thấy quyết tâm rất lớn của các đơn vị thi công. Nhưng để có những công trường rầm rộ ấy, trước đó là cả một "cuộc chiến" thầm lặng khác: Cuộc chiến về thủ tục, cơ chế và bài toán đầu tư.
Tại sao trước đây nhà đầu tư không mặn mà với trạm dừng nghỉ? Tại sao chúng ta từng chậm trễ? Câu trả lời nằm ở "điểm nghẽn" thể chế. Thủ tục cấp phép kéo dài, vướng mắc giải phóng mặt bằng, và cơ chế tài chính chưa hấp dẫn đã từng là những "sợi dây trói" khiến trạm dừng nghỉ chưa thực sự tỏa sáng trong mắt các nhà đầu tư.
Ông Đinh Văn Bảy, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Xuân Khiêm – đơn vị đang triển khai chuỗi trạm dừng nghỉ lớn trên cao tốc, thẳng thắn chia sẻ về những rào cản pháp lý mà doanh nghiệp phải đối mặt, ngay cả khi họ có tiền và có năng lực.
"Có những doanh nghiệp có tiền nhưng mà lại chưa hiểu hết về các cái thủ tục pháp lý cũng như thủ tục tham gia đấu thầu. Có những đơn vị mà không không có chuyên môn thậm chí riêng thủ tục không để từ lúc ký hợp đồng đã phải làm hàng vài tháng thậm chí cả năm mới xong, ra được các thủ tục để tiến hành thi công.
Ví dụ giao đất này, giao mặt bằng rồi làm đường để đưa vật liệu vào tới nơi... Hiện tại là chúng tôi mong muốn được giải quyết việc thuê đất hàng năm và được trả tiền một lần. Đấy thì cũng rất là mong lãnh đạo địa phương của hai tỉnh Quảng Trị cũng như là Hà Tĩnh quan tâm để giải quyết cho tập đoàn chúng tôi."
Kiến nghị được trả tiền thuê đất một lần thay vì hàng năm của nhà đầu tư là một minh chứng cho thấy họ cần sự ổn định lâu dài để yên tâm rót vốn hàng trăm tỷ đồng.
Theo GS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, tư duy quản lý của nhà nước đang thay đổi theo hướng tích cực. Ông tâm đắc với chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính về mô hình "Đầu tư công - Quản trị tư". Nhà nước không thể ôm đồm làm trạm dừng nghỉ, mà để tư nhân làm, nhưng cần chọn đúng người.
Để giải quyết câu chuyện, giao thầu cho các đơn vị yếu năng lực, không có kinh nghiệm, tiềm lực tài chính, hoặc “quân xanh, quân đỏ”, ông Trần Chủng ủng hộ mạnh mẽ cơ chế "chỉ định thầu" đối với các nhà đầu tư đã chứng minh được năng lực thực tế, thay vì đấu thầu kiểu “hình thức” tốn thời gian:
“Có bài học rất quan trọng đó là các cơ quan quản lý nhà nước đã lắng nghe những bức xúc trong thực tiễn, đã dành thời gian nghiên cứu các điểm nghẽn về pháp luật, về mặt kỹ thuật, về mặt tổ chức để tháo gỡ. Và rất nhiều những cái điểm nghẽn ấy đã được Quốc hội thông qua, được chính phủ cho phép mà đã thực hiện một cách rất thành công.
Tôi nói ví dụ trong một trong những “điểm nghẽn” trước đây cái thủ tục đấu thầu. Đã gọi là đấu thầu để lựa chọn nhà thầu thì có hai hình thức đấu thầu hoặc chỉ định thầu. Thời gian vừa qua chúng ta đã áp dụng một số hình thức được phép là chỉ định thầu.
Riêng chuyện cái thời gian, chúng ta đã tiết kiệm được 5 đến 6 tháng. Cách làm cho kết quả rất tốt. Vấn đề là công khai minh bạch đó là nhà nước công khai chỉ những người làm tốt để họ tiếp tục làm công việc ấy. Họ có sở trường, họ có thế mạnh để họ làm việc ấy.”
Đồng quan điểm, Đại biểu Quốc hội Trương Xuân Cừ cho rằng, sự chậm trễ trong đầu tư trạm dừng nghỉ thời gian qua một phần do nhà nước chưa có chính sách đủ hấp dẫn. Tư nhân bỏ một đồng vốn, họ phải lo bảo toàn và sinh lời ngay, đó là động lực để họ làm nhanh hơn, tốt hơn nhà nước.
"Tư nhân bỏ ra một đồng là người ta lo ngay. Về vấn đề bảo tồn vốn thế nào, sinh lời như thế nào. Còn nhà nước thì cũng có cái tư duy đấy nhưng mà không thể nhanh, không thể hợp lý, không thể ráo riết bằng cái đấy. Cho nên tôi nghĩ là nhà nước mình sẽ có cơ chế chính sách để thu hút tư nhân, xã hội hóa đi. Giải quyết được chính sách về đất đai, thuế, tín dụng thì tư nhân người ta nhảy vào làm rất tốt".
Thực tế, những chia sẻ của các nhà chuyên môn, các nhà đầu tư và người đi đường đã được cơ quan chuyên ngành lắng nghe. Chia sẻ với VOV Giao thông, ông Ngô Lâm, Phó Cục trưởng Cục Đường Bộ Việt Nam cho biết, Cục đã phối hợp, đồng hành cùng chính quyền địa phương, nhà đầu tư vượt qua những khó khăn về mặt thủ tục như: Bàn giao mặt bằng sạch; hoàn thiện quy định mới về cấp phép môi trường; cử cán bộ có chuyên môn để hỗ trợ các nhà đầu tư chưa có kinh nghiệm trong công tác lập dự án đầu tư cũng như lập các thiết kế của các trạm sau khi điều chỉnh tăng quy mô; các thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất, giao, thuê đất, các thủ tục phòng cháy chữa cháy, bảo vệ công trình trong quá trình thi công…
Cục Đường bộ Việt Nam cũng khẳng định: Luật Đường bộ năm 2024 và Nghị định 165 hướng dẫn Luật Đường bộ đã quy định rõ: các trạm dừng nghỉ phải được đầu tư xây dựng đồng bộ với đường cao tốc. Do đó, về lâu dài sẽ không xảy ra tình trạng có cao tốc nhưng không có trạm dừng nghỉ như thời gian trước đây.
Từ những giải pháp "cởi trói" về mặt chủ trương ấy, diện mạo các trạm dừng nghỉ đang thay đổi từng ngày. Không còn là những bãi đất trống hay những cái lán, chiếc chòi tạm bợ, một hệ sinh thái hạ tầng thiết yếu đang hình thành.
Tại trạm dừng nghỉ Xuân Khiêm (km 269), ông Đinh Xuân Bảy, Phó Tổng giám đốc tập đoàn Xuân Khiêm chia sẻ tư duy mới: Không cho thuê mặt bằng manh mún để tránh loạn giá, thay vào đó là chia sẻ lợi nhuận, biến trạm dừng nghỉ thành điểm đến văn hóa, quảng bá du lịch địa phương.
"Chúng tôi muốn thay đổi quan điểm của mọi người về trạm dừng nghỉ. Trạm dừng nghỉ không phải là một nơi chỉ có vào để đi vệ sinh, uống cốc nước chè rồi đi mà còn là điểm đến thể hiện văn hóa, thể hiện được du lịch của địa phương, văn hóa của vùng miền...
Tất cả các phòng khách sạn của trạm dừng nghỉ chúng tôi đều đặt tên các cái địa danh du lịch của tỉnh Ninh Bình để mong muốn khách hàng khi nhận phòng của khách sạn chúng tôi và đã biết được tại tỉnh Ninh Bình chúng tôi có những khu du lịch nào" .
Biến trạm dừng nghỉ thành "mỏ vàng" không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nhà đầu tư, mà quan trọng hơn, đó là điểm tựa an toàn cho người đi đường, là điểm tựa niềm tin vào một nền giao thông nhân văn.
Khép lại năm 2025, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự vào cuộc của các Bộ ngành và nỗ lực phi thường của các nhà đầu tư, nhà thầu trên công trường, chúng ta có quyền tin tưởng: Một hệ thống cao tốc Bắc – Nam hiện đại, đồng bộ với những trạm dừng nghỉ tiện nghi, an toàn sẽ sớm hoàn thiện.
Đó không chỉ là hạ tầng, đó là văn minh, là sự tôn trọng tính mạng con người và là động lực phát triển kinh tế dọc chiều dài đất nước.
Nếu có ý kiến chia sẻ, hãy tương tác với VOV Giao thông qua các nền tảng số và hotline 02437.919191. Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi!